Hoá đơn giá trị gia tăng dành cho cơ sở kinh doanh tính thuế theo phương pháp khấu trừ; hoá đơn bán hàng dành cho cơ sở tính thuế theo phương pháp trực tiếp. Đây là quy định tại khoản 1 Điều 16 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, nên loại hoá đơn không do người bán tự chọn theo ý thích, cũng không do khách hàng yêu cầu mà đi theo phương pháp tính thuế đã đăng ký.
Khác biệt dễ thấy nhất nằm trên mặt tờ hoá đơn: hoá đơn giá trị gia tăng có dòng thuế suất và dòng tiền thuế tách riêng, còn hoá đơn bán hàng chỉ ghi giá bán, không tách thuế. Khác biệt quan trọng hơn nằm ở hệ quả: người mua là doanh nghiệp khấu trừ chỉ dùng được dòng thuế trên hoá đơn giá trị gia tăng để kê khai đầu vào. Phần dưới đi lần lượt từ căn cứ, bảng so sánh, ví dụ tính, tới những chỗ hay nhầm.
Loại hoá đơn đi theo phương pháp tính thuế, không theo quy mô cửa hàng
Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 chia hai phương pháp tính thuế tại Điều 10: phương pháp khấu trừ và phương pháp tính trực tiếp. Điều 16 nối thẳng hai phương pháp này với hai loại hoá đơn. Theo điểm a khoản 1 Điều 16, cơ sở kinh doanh áp dụng phương pháp khấu trừ thuế sử dụng hoá đơn giá trị gia tăng. Theo điểm b cùng khoản, cơ sở áp dụng phương pháp tính trực tiếp sử dụng hoá đơn bán hàng.
Vậy câu hỏi "mình được xuất loại nào" thực chất là câu hỏi "mình đang tính thuế theo phương pháp nào". Khoản 2 Điều 11 của Luật nêu phương pháp khấu trừ áp dụng cho cơ sở thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ, gồm cơ sở có doanh thu hằng năm từ 1 tỷ đồng trở lên và cơ sở tự nguyện áp dụng; cả hai trường hợp đều trừ hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh. Khoản 2 Điều 12 nêu nhóm tính trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu: doanh nghiệp, hợp tác xã có doanh thu dưới 1 tỷ đồng không tự nguyện khấu trừ, hộ và cá nhân kinh doanh, cùng một số tổ chức khác.
Hệ quả thực tế: một cửa hàng mặt tiền rộng, đông khách nhưng đăng ký là hộ kinh doanh vẫn dùng hoá đơn bán hàng; còn một công ty nhỏ hai người nhưng đã đăng ký khấu trừ thì dùng hoá đơn giá trị gia tăng. Nhìn vào quy mô để đoán loại hoá đơn là cách dễ sai nhất.
Bảng so sánh hai loại hoá đơn theo từng tiêu chí
Bảng dưới gom những điểm khác nhau mà người bán và người mua cần nắm, kèm căn cứ trong Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 và văn bản hướng dẫn.
| Tiêu chí | Hoá đơn giá trị gia tăng | Hoá đơn bán hàng |
|---|---|---|
| Ai dùng | Cơ sở tính thuế theo phương pháp khấu trừ (điểm a khoản 1 Điều 16) | Cơ sở tính thuế theo phương pháp trực tiếp (điểm b khoản 1 Điều 16) |
| Dòng thuế suất, tiền thuế | Có, ghi riêng từng mức 0%, 5%, 10% hoặc mức đang được giảm | Không tách thuế; ghi giá bán là số người mua trả |
| Cách người bán tính thuế phải nộp | Thuế đầu ra ghi trên hoá đơn trừ thuế đầu vào được khấu trừ (khoản 1 Điều 11) | Tỷ lệ % nhân doanh thu ghi trên hoá đơn bán hàng (khoản 2 Điều 12) |
| Giá trị với người mua khấu trừ | Dòng tiền thuế là căn cứ kê khai thuế đầu vào nếu đủ điều kiện | Không có dòng thuế để kê khai khấu trừ |
| Khi được giảm thuế theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP | Ghi thuế suất 8% với hàng hoá, dịch vụ được giảm | Ghi số tiền đã giảm tương ứng 20% mức tỷ lệ % |
Hai dòng cuối là chỗ người mua hay bỏ sót. Doanh nghiệp mua hàng của hộ kinh doanh với số tiền lớn nên biết trước rằng toàn bộ số trên hoá đơn bán hàng là giá mua, không có phần thuế nào tách ra để kê khai đầu vào. Chính sách giảm thuế ở dòng cuối có hiệu lực từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026 theo Điều 2 Nghị định 174/2025/NĐ-CP; khi đọc bài sau mốc này, bạn cần kiểm tra có văn bản gia hạn hay không.
Ví dụ số: cùng một lô hàng, hai người bán, hai tờ hoá đơn
Giả định công ty B (khấu trừ) và cửa hàng A (hộ kinh doanh, tính trực tiếp) cùng bán một lô hàng hoá thông thường thuộc nhóm thuế suất 10%, không thuộc diện giảm thuế, cho cùng một khách là công ty C.
| Bước | Công ty B, hoá đơn giá trị gia tăng | Cửa hàng A, hoá đơn bán hàng |
|---|---|---|
| Giá ghi trên hoá đơn | Cộng tiền hàng 100 triệu đồng | Tổng tiền hàng 108 triệu đồng |
| Dòng thuế | Thuế suất 10%, tiền thuế 10 triệu đồng | Không có |
| Công ty C phải trả | 110 triệu đồng | 108 triệu đồng |
| Thuế đầu vào công ty C có thể kê khai | 10 triệu đồng nếu đủ điều kiện khấu trừ | 0 đồng |
| Chi phí thực của công ty C | 100 triệu đồng | 108 triệu đồng |
| Thuế người bán phải nộp cho riêng lô này | 10 triệu đồng trừ thuế đầu vào tương ứng của B | 1% × 108 triệu = 1,08 triệu đồng |
Nhìn tổng tiền thì hoá đơn của cửa hàng A rẻ hơn 2 triệu đồng, nhưng với công ty C đang khấu trừ thì chi phí thực lại đắt hơn 8 triệu đồng. Đây là lý do người mua là doanh nghiệp so giá theo "giá chưa thuế cộng khả năng khấu trừ", không so tổng tiền trên hai loại hoá đơn.
Tỷ lệ 1% cho phân phối, cung cấp hàng hoá lấy từ điểm b khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Doanh thu tính thuế của cửa hàng A là tổng tiền ghi trên hoá đơn bán hàng, gồm cả phụ thu và phí thu thêm mà cửa hàng được hưởng, theo điểm c cùng khoản.
Người mua cần biết gì khi nhận từng loại hoá đơn
Nhận hoá đơn giá trị gia tăng, kiểm dòng thuế trước. Thuế suất phải đúng nhóm hàng; tiền thuế phải bằng giá tính thuế nhân thuế suất. Điều kiện để dòng thuế này được khấu trừ nằm ở Điều 14 của Luật, phần đó nên hỏi kế toán phụ trách thuế đầu vào, bài này không đi sâu.
Nhận hoá đơn bán hàng, coi toàn bộ là giá mua. Không tự tách 10% ra để kê khai đầu vào, vì hoá đơn bán hàng không ghi thuế giá trị gia tăng và người bán cũng không nộp thuế theo kiểu đầu ra trừ đầu vào.
Đòi "xuất hoá đơn đỏ" với người bán là hộ kinh doanh là đòi việc họ không làm được. Hộ, cá nhân kinh doanh bị loại khỏi phương pháp khấu trừ tại khoản 2 Điều 11, nên không có hoá đơn giá trị gia tăng để xuất. Nếu doanh nghiệp bắt buộc cần hoá đơn có dòng thuế, nên chọn nhà cung cấp là doanh nghiệp khấu trừ ngay từ khi báo giá.
Tên gọi dân gian dễ gây hiểu sai. "Hoá đơn đỏ" là cách gọi cũ để chỉ hoá đơn giá trị gia tăng thời còn in giấy liên đỏ. Hiện nay đa số hoá đơn là hoá đơn điện tử, nên khi trao đổi hợp đồng nên ghi rõ tên loại hoá đơn thay vì màu sắc.
Khi nào một doanh nghiệp đổi từ hoá đơn bán hàng sang hoá đơn giá trị gia tăng
Doanh nghiệp đổi loại hoá đơn khi đổi phương pháp tính thuế. Nghị định 181/2025/NĐ-CP tại Điều 21 nêu cách xác định, tóm lược như sau:
- Doanh thu hằng năm tự xác định từ chỉ tiêu tổng doanh thu chịu thuế trên tờ khai, tính từ kỳ tháng 11 năm trước đến hết kỳ tháng 10 năm hiện tại (hoặc quý 4 năm trước đến hết quý 3 năm hiện tại với người khai quý). Đạt từ 1 tỷ đồng trở lên thì áp dụng khấu trừ cho năm sau.
- Phương pháp tính thuế đã xác định được áp dụng ổn định 02 năm liên tục, theo điểm a khoản 1 Điều 21.
- Doanh nghiệp mới thành lập hoạt động chưa đủ 12 tháng thì ước doanh thu năm bằng doanh thu các tháng đã hoạt động chia số tháng rồi nhân 12, theo điểm b khoản 1 Điều 21.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã dưới 1 tỷ đồng nhưng đã thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ có thể đăng ký tự nguyện khấu trừ, theo điểm a khoản 2 Điều 21.
- Hộ, cá nhân kinh doanh không thuộc diện khấu trừ dù doanh thu lớn đến đâu, nên vẫn dùng hoá đơn bán hàng.
Mốc đổi phương pháp cũng là mốc đổi mẫu hoá đơn trên hệ thống. Thủ tục đăng ký, thay đổi thông tin sử dụng hoá đơn điện tử theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, gồm Nghị định 70/2025/NĐ-CP; bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi chuyển.
Những nhầm lẫn hay gặp và vì sao sai
Hộ kinh doanh ghi thêm dòng "VAT 10%" lên hoá đơn bán hàng cho giống doanh nghiệp. Sai về bản chất: hộ tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu, không có thuế đầu ra 10% để ghi. Dòng ghi thêm này chỉ làm người mua hiểu lầm rằng họ được khấu trừ.
Doanh nghiệp khấu trừ lập hoá đơn giá trị gia tăng nhưng bỏ trống dòng tiền thuế. Điểm a khoản 1 Điều 16 quy định khi đó thuế đầu ra được xác định bằng giá thanh toán ghi trên hoá đơn nhân với thuế suất, tức thuế tính trên cả số đã gồm thuế. Người bán thiệt, không phải người mua.
Nghĩ rằng doanh nghiệp mới thành lập luôn phải dùng hoá đơn bán hàng. Không đúng. Doanh nghiệp mới có đầu tư, mua sắm tài sản cố định hoặc có hợp đồng thuê địa điểm kinh doanh thuộc nhóm được đăng ký tự nguyện khấu trừ theo điểm đ khoản 2 Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Nghĩ rằng hàng không chịu thuế thì không cần hoá đơn. Không chịu thuế giá trị gia tăng là chuyện thuế; việc bán hàng vẫn phải có hoá đơn, chứng từ theo khoản 1 Điều 16. Cách thể hiện dòng thuế cho hàng không chịu thuế theo quy định hoá đơn hiện hành.
Tự kiểm trong năm phút trước khi xuất hoá đơn đầu tiên
Nếu bạn vừa mở doanh nghiệp hoặc vừa nhận việc kế toán ở một cửa hàng, làm theo thứ tự này trước khi lập tờ hoá đơn đầu tiên:
- Mở thông báo hoặc hồ sơ đăng ký thuế, xác định đơn vị đang tính thuế theo phương pháp khấu trừ hay trực tiếp.
- Đối chiếu mẫu hoá đơn đã đăng ký với phương pháp đó: khấu trừ thì hoá đơn giá trị gia tăng, trực tiếp thì hoá đơn bán hàng.
- Nếu là doanh nghiệp, cộng doanh thu chịu thuế của kỳ tháng 11 năm trước đến tháng 10 năm nay để biết năm sau có phải chuyển sang khấu trừ không.
- Lập danh sách mặt hàng chính kèm nhóm thuế suất hoặc tỷ lệ % tương ứng, để khi lập hoá đơn không phải đoán.
- Nếu bán cho doanh nghiệp, hỏi trước khách có cần hoá đơn giá trị gia tăng không; nếu đơn vị không thuộc diện dùng loại đó thì nói rõ ngay từ báo giá.
- Còn vướng ở bước nào thì gửi câu hỏi cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp, kèm mã số thuế và mô tả ngành hàng, thay vì tự suy đoán.
Sáu bước này không thay cho việc đọc văn bản, nhưng chặn được phần lớn lỗi chọn sai loại hoá đơn, loại lỗi mà sửa về sau tốn công hơn nhiều so với kiểm trước.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh có được xuất hoá đơn giá trị gia tăng không?
Theo khoản 2 Điều 11 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, hộ và cá nhân kinh doanh không thuộc diện áp dụng phương pháp khấu trừ, nên dùng hoá đơn bán hàng theo điểm b khoản 1 Điều 16, không có hoá đơn giá trị gia tăng để xuất.
Doanh nghiệp doanh thu dưới 1 tỷ đồng có buộc phải dùng hoá đơn bán hàng không?
Mặc định là tính trực tiếp và dùng hoá đơn bán hàng, nhưng doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ được đăng ký tự nguyện khấu trừ theo khoản 2 Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, khi đó dùng hoá đơn giá trị gia tăng.
Mua hàng có hoá đơn bán hàng thì doanh nghiệp có được khấu trừ thuế không?
Không có phần thuế nào để khấu trừ vì hoá đơn bán hàng không ghi thuế giá trị gia tăng. Toàn bộ số tiền trên hoá đơn là giá mua; cách hạch toán vào chi phí nên hỏi kế toán theo quy định thuế thu nhập doanh nghiệp.
Hoá đơn đỏ có phải là hoá đơn giá trị gia tăng không?
Đúng, đó là tên gọi quen miệng từ thời hoá đơn giấy có liên màu đỏ. Hiện nay hoá đơn chủ yếu là điện tử, nên trong hợp đồng và báo giá nên ghi rõ "hoá đơn giá trị gia tăng" để tránh hiểu sai.
Đổi phương pháp tính thuế giữa năm có được đổi loại hoá đơn ngay không?
Phương pháp tính thuế được xác định theo năm và áp dụng ổn định 02 năm liên tục theo Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Thời điểm đổi mẫu hoá đơn và thủ tục cụ thể nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi làm.
Hoá đơn giá trị gia tăng quên ghi tiền thuế thì xử lý thế nào?
Theo điểm a khoản 1 Điều 16, thuế đầu ra khi đó bị tính bằng giá thanh toán nhân thuế suất. Người bán nên xử lý hoá đơn sai theo quy định hoá đơn hiện hành càng sớm càng tốt để không chịu thuế trên phần giá đã gồm thuế.