Trên hoá đơn giá trị gia tăng, mỗi dòng hàng ghi giá tính thuế (giá chưa có thuế), thuế suất của đúng mặt hàng đó, tiền thuế bằng giá tính thuế nhân thuế suất, rồi cộng lại thành tổng thanh toán. Công thức này đến từ điểm b khoản 1 Điều 11 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: thuế đầu ra là tổng số thuế ghi trên hoá đơn, và mỗi khoản thuế bằng giá tính thuế nhân thuế suất.
Phần dễ sai không nằm ở phép nhân mà ở chỗ xác định "giá tính thuế" gồm những gì: phụ thu có cộng vào không, tiền thu hộ có cộng không, thuế tiêu thụ đặc biệt nằm trước hay sau. Bài này đi theo đúng thứ tự một người lập hoá đơn cần nghĩ, có ví dụ một tờ hoá đơn hoàn chỉnh và bảng tự kiểm.
Bốn con số và mối quan hệ giữa chúng
Một tờ hoá đơn giá trị gia tăng, dù trình bày theo mẫu nào, đều xoay quanh bốn con số: cộng tiền hàng hoá, dịch vụ (chính là giá tính thuế), thuế suất, tiền thuế giá trị gia tăng và tổng tiền thanh toán. Quan hệ giữa chúng là một chuỗi cố định: tiền thuế bằng giá tính thuế nhân thuế suất; tổng thanh toán bằng giá tính thuế cộng tiền thuế. Nếu hai con số đầu đúng thì hai con số sau chỉ còn là phép tính.
Giá tính thuế theo điểm a khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 là giá bán chưa có thuế giá trị gia tăng. Với hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, giá tính thuế là giá đã có thuế tiêu thụ đặc biệt nhưng chưa có thuế giá trị gia tăng; với hàng chịu thuế bảo vệ môi trường cũng vậy, giá đã gồm thuế bảo vệ môi trường. Nói cách khác, các thứ thuế khác nằm bên trong giá tính thuế, còn thuế giá trị gia tăng luôn đứng ngoài và được tính sau cùng.
Thuế suất là con số lấy theo nhóm mặt hàng tại Điều 9 của Luật: 0%, 5% hoặc 10%, và trong thời gian áp dụng Nghị định 174/2025/NĐ-CP thì một số hàng hoá, dịch vụ đang chịu 10% được ghi 8%. Người lập hoá đơn không chọn thuế suất theo ý muốn của khách hay theo thói quen của kỳ trước.
Thứ tự lập một dòng hàng cho đúng
Làm lần lượt từng bước dưới đây cho mỗi dòng hàng, đừng nhảy thẳng tới dòng tổng:
- Xác định mặt hàng thuộc nhóm nào: không chịu thuế, 0%, 5%, 10%, hoặc thuộc diện được giảm còn 8%. Nếu chưa chắc, tra Điều 5, Điều 9 của Luật và Điều 17, 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP trước khi lập.
- Lấy đơn giá chưa có thuế giá trị gia tăng. Nếu báo giá cho khách là giá đã gồm thuế, phải tách ngược ra giá chưa thuế trước, không lấy thẳng giá đã gồm thuế làm đơn giá.
- Nhân số lượng với đơn giá chưa thuế để ra thành tiền của dòng.
- Trừ chiết khấu thương mại dành cho khách (nếu có) vì khoản 2 Điều 14 Nghị định 181/2025/NĐ-CP xác định giá tính thuế là giá đã chiết khấu thương mại.
- Cộng các khoản phụ thu, phí thu thêm mà người bán được hưởng, theo khoản 2 Điều 7 Luật.
- Nhân giá tính thuế với thuế suất để ra tiền thuế; cộng hai số để ra số tiền khách phải trả cho dòng đó.
- Lặp lại cho dòng tiếp theo, rồi mới cộng tổng theo từng mức thuế suất.
Lý do phải đi theo thứ tự: nếu trừ chiết khấu sau khi đã tính thuế, hoặc cộng phụ thu vào sau dòng thuế, tiền thuế sẽ lệch khỏi giá tính thuế và tờ hoá đơn tự mâu thuẫn. Cách làm tròn đơn giá, thành tiền thì xem thêm ở chuyên mục cách tính VAT.
Ví dụ một tờ hoá đơn hoàn chỉnh có phụ thu
Giả định công ty B (khấu trừ) bán cho công ty C 200 thùng hàng gia dụng đơn giá 500.000 đồng chưa thuế, thuộc nhóm 10% và giả định không thuộc diện giảm. Công ty B thu thêm phí giao hàng tận kho 4 triệu đồng, khoản này B được hưởng.
| Nội dung | Cách tính | Số tiền |
|---|---|---|
| Thành tiền hàng | 200 × 500.000 đồng | 100.000.000 đồng |
| Phí giao hàng thu thêm | B được hưởng nên cộng vào giá tính thuế | 4.000.000 đồng |
| Cộng tiền hàng (giá tính thuế) | 100 triệu + 4 triệu | 104.000.000 đồng |
| Thuế suất | Nhóm còn lại theo khoản 3 Điều 9 | 10% |
| Tiền thuế giá trị gia tăng | 104 triệu × 10% | 10.400.000 đồng |
| Tổng tiền thanh toán | 104 triệu + 10,4 triệu | 114.400.000 đồng |
Lỗi hay gặp với ví dụ này là ghi phí giao hàng thành một khoản "ngoài hoá đơn" hoặc ghi ở dòng riêng nhưng không tính thuế. Khoản 2 Điều 7 Luật nói rõ giá tính thuế bao gồm cả phụ thu và phí thu thêm mà cơ sở kinh doanh được hưởng, nên 4 triệu đồng đó phải chịu thuế cùng mức với hàng hoá.
Nếu mặt hàng thuộc diện giảm thuế theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP, dòng thuế suất ghi "8%" và tiền thuế là 8.320.000 đồng; tổng thanh toán 112.320.000 đồng. Chính sách này áp dụng đến hết 31/12/2026, bạn cần kiểm tra có văn bản gia hạn sau mốc này hay không.
Khoản nào không đưa vào giá tính thuế
Điểm b khoản 1 Điều 14 Nghị định 181/2025/NĐ-CP liệt kê các khoản thu không liên quan đến bán hàng hoá, cung cấp dịch vụ nên không nằm trong giá tính thuế. Các khoản thường gặp ở doanh nghiệp nhỏ:
- Tiền bồi thường bằng tiền, kể cả bồi thường về đất và tài sản trên đất khi Nhà nước thu hồi đất.
- Tiền thưởng nhận được.
- Các khoản thu hộ: ví dụ công ty dịch vụ thu hộ lệ phí cho cơ quan nhà nước rồi nộp lại đúng số đó.
- Thù lao nhận từ cơ quan nhà nước khi làm dịch vụ thu hộ, chi hộ cho cơ quan nhà nước.
- Các khoản thu tài chính, như lãi tiền gửi.
- Khoản thu đòi người thứ ba trong hoạt động bảo hiểm.
Phân biệt phụ thu với thu hộ bằng một câu hỏi: tiền đó cuối cùng có ở lại với người bán không. Ở lại (phí giao hàng, phí lắp đặt, phí đóng gói) thì cộng vào giá tính thuế; chỉ đi qua tay rồi chuyển nguyên cho bên khác thì là thu hộ. Khi thu hộ, nên có thoả thuận ghi rõ bên được hưởng và chứng từ chuyển trả, vì không có giấy tờ thì khoản thu dễ bị coi là doanh thu của chính mình.
Hai lỗi ghi sai phổ biến và cái giá phải trả
Cùng dữ liệu ví dụ trên (hàng 100 triệu đồng chưa thuế, phí giao hàng 4 triệu đồng, thuế suất 10%), so sánh tờ hoá đơn đúng với hai cách ghi sai mà người mới lập hoá đơn hay mắc.
| Cách ghi | Giá tính thuế trên hoá đơn | Tiền thuế | Hậu quả |
|---|---|---|---|
| Ghi đúng | 104 triệu đồng | 10,4 triệu đồng | Khách trả 114,4 triệu đồng, đúng thoả thuận |
| Lấy giá đã gồm thuế (110 triệu cho phần hàng) làm đơn giá | 114 triệu đồng | 11,4 triệu đồng | Khách bị tính thuế chồng lên thuế, trả 125,4 triệu đồng; hoá đơn phải xử lý lại |
| Để phí giao hàng ngoài hoá đơn, thu riêng bằng tiền mặt | 100 triệu đồng | 10 triệu đồng | Thiếu 0,4 triệu đồng thuế đầu ra, doanh thu khai thiếu 4 triệu đồng |
Lỗi thứ nhất làm khách hàng phản ứng ngay vì tổng tiền vô lý, nên thường được phát hiện sớm. Lỗi thứ hai nguy hiểm hơn vì không ai kêu: khách vui vì hoá đơn gọn, người bán tưởng đã xong. Khi cơ quan thuế đối chiếu dòng tiền với doanh thu, khoản thu ngoài hoá đơn lộ ra và người bán phải khai bổ sung thuế cùng tiền chậm nộp (nếu có). Cách tránh đơn giản nhất là đưa mọi khoản thu thêm vào một dòng riêng trên chính tờ hoá đơn.
Dòng thuế suất ghi con số nào trong từng trường hợp
Hàng chịu 10%, không thuộc diện giảm. Ghi 10%. Đây là mức của mọi hàng hoá, dịch vụ không thuộc khoản 1 và khoản 2 Điều 9, kể cả dịch vụ do nhà cung cấp nước ngoài bán qua nền tảng số theo khoản 3 Điều 9.
Hàng đang chịu 10% và thuộc diện được giảm. Ghi "8%" theo điểm a khoản 3 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP, kèm tiền thuế và tổng thanh toán tương ứng. Hàng thuộc Phụ lục I, II của Nghị định đó thì không được giảm; danh mục chi tiết phải tra trong phụ lục.
Hàng thuộc danh sách 5%. Ghi 5%, và không được giảm thêm, vì điểm c khoản 1 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP chỉ giảm cho nhóm đang chịu 10%.
Hàng xuất khẩu đủ điều kiện. Ghi 0% theo khoản 1 Điều 9 Luật, khi đáp ứng điều kiện tại Điều 18 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Hàng không chịu thuế giá trị gia tăng. Không ghi 0%, vì không chịu thuế và thuế suất 0% là hai chế độ khác nhau, hệ quả với thuế đầu vào cũng khác. Cách thể hiện cụ thể trên hoá đơn điện tử theo quy định hoá đơn hiện hành.
Bảng tự kiểm tờ hoá đơn trước khi ký số
Trước khi ký và gửi, đối chiếu từng dòng trong bảng. Mỗi dòng "không" là một lỗi phải sửa trước khi phát hành, vì sửa sau khi đã gửi phải đi qua thủ tục điều chỉnh hoặc thay thế.
| Câu hỏi kiểm | Cách kiểm nhanh |
|---|---|
| Đơn giá đã là giá chưa thuế chưa? | So với báo giá: nếu báo giá ghi "đã gồm VAT" mà đơn giá trên hoá đơn bằng đúng số đó là sai |
| Thuế suất có khớp danh sách mặt hàng không? | Đối chiếu bảng mặt hàng – thuế suất nội bộ đã lập sẵn |
| Phụ thu, phí thu thêm đã nằm trong giá tính thuế chưa? | Tìm mọi khoản thu thêm trong đơn hàng, hợp đồng |
| Tiền thuế có bằng giá tính thuế nhân thuế suất không? | Bấm máy lại từng dòng, chênh vì làm tròn chỉ được ở mức đồng lẻ |
| Tổng thanh toán có bằng cộng tiền hàng cộng tiền thuế không? | Cộng tay hai số, so với số khách sẽ chuyển khoản |
| Thông tin người mua có khớp mã số thuế không? | Tra lại mã số thuế người mua trước khi lập |
Câu hỏi nên gửi cho cơ quan thuế khi vướng: "mặt hàng X của đơn vị thuộc nhóm thuế suất nào, căn cứ điều khoản nào", kèm mô tả công dụng, thành phần. Câu hỏi càng cụ thể, câu trả lời càng dùng được làm hồ sơ lưu.
Câu hỏi thường gặp
Phí vận chuyển thu thêm của khách có phải tính thuế giá trị gia tăng không?
Có, nếu người bán được hưởng khoản phí đó. Khoản 2 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 quy định giá tính thuế bao gồm cả phụ thu và phí thu thêm mà cơ sở kinh doanh được hưởng, nên phí này chịu thuế cùng mức với hàng.
Tiền thu hộ cho bên khác có ghi vào giá tính thuế không?
Không. Điểm b khoản 1 Điều 14 Nghị định 181/2025/NĐ-CP loại các khoản thu hộ khỏi giá tính thuế. Cần có thoả thuận và chứng từ chuyển trả để chứng minh tiền không phải doanh thu của mình.
Hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt thì giá tính thuế giá trị gia tăng gồm những gì?
Theo điểm a khoản 1 Điều 7 Luật, giá tính thuế là giá bán đã có thuế tiêu thụ đặc biệt nhưng chưa có thuế giá trị gia tăng. Thuế giá trị gia tăng được tính sau cùng, trên nền giá đã gồm thuế tiêu thụ đặc biệt.
Hàng không chịu thuế có ghi thuế suất 0% trên hoá đơn được không?
Không nên. Không chịu thuế và thuế suất 0% là hai chế độ khác nhau, khác cả về khấu trừ, hoàn thuế đầu vào theo khoản 27 Điều 5 Luật. Cách thể hiện cụ thể trên hoá đơn điện tử theo quy định hoá đơn hiện hành.
Tiền thuế lệch vài đồng so với phép nhân có sao không?
Chênh do làm tròn ở mức đồng lẻ là chuyện kỹ thuật, nhưng chênh lớn hơn thường do lấy nhầm đơn giá đã gồm thuế. Nên thống nhất một cách làm tròn trong phần mềm và kiểm lại dòng tiền thuế trước khi ký số.
Thuế suất 8% còn được ghi trên hoá đơn đến khi nào?
Nghị định 174/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026. Hàng hoá, dịch vụ phát sinh sau mốc đó chỉ được ghi 8% nếu có văn bản gia hạn, nên bạn cần kiểm tra văn bản mới trước khi lập hoá đơn.