Thuế suất áp cho một giao dịch vắt qua ngày 31/12/2026 được xác định theo thời điểm xác định thuế giá trị gia tăng tại Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: với hàng hoá là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hoặc thời điểm lập hoá đơn; với dịch vụ là thời điểm hoàn thành dịch vụ hoặc lập hoá đơn, không phân biệt đã thu tiền hay chưa.
Chính sách giảm theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP có hiệu lực đến hết 31/12/2026. Thời điểm xác định thuế rơi vào năm 2026 thì áp mức đã giảm nếu hàng hoá, dịch vụ được giảm; rơi vào năm 2027 thì, nếu chưa có văn bản gia hạn, áp mức 10% hoặc mức tỷ lệ đầy đủ. Bài này đi qua những tình huống hay gặp quanh mốc này và chỉ ra việc không được làm: dời ngày giao hàng hay ngày lập hoá đơn trên giấy tờ để giữ mức 8%.
Thời điểm xác định thuế là gì và vì sao quyết định thuế suất
Thuế suất không gắn với hợp đồng mà gắn với từng lần phát sinh nghĩa vụ thuế. Khoản 1 Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 đặt hai mốc cho hàng hoá (chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng, hoặc lập hoá đơn) và hai mốc cho dịch vụ (hoàn thành cung cấp dịch vụ, hoặc lập hoá đơn). Khoản 2 Điều 8 giao Chính phủ quy định riêng cho một số trường hợp: xuất khẩu, nhập khẩu, viễn thông, bảo hiểm, điện, nước sạch, kinh doanh bất động sản, xây dựng, lắp đặt và dầu khí; các quy định đó nằm ở Điều 15 và Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Trong điều kiện bình thường, hoá đơn được lập đúng lúc giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ theo pháp luật hoá đơn, nên hai mốc trùng nhau và không có gì phải bàn. Rắc rối chỉ xuất hiện khi hai mốc lệch nhau và vắt qua đêm 31/12/2026. Khi đó, cách an toàn là trả lời câu hỏi "hàng thực tế giao ngày nào, dịch vụ thực tế xong ngày nào", lấy chứng từ giao nhận làm gốc, và hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp nếu còn nghi ngờ.
Ngày ký hợp đồng, ngày đặt hàng, ngày khách chuyển tiền đều không phải thời điểm xác định thuế của hàng hoá, dịch vụ thông thường. Đây là chỗ hay hiểu sai nhất, vì người kinh doanh quen nghĩ "chốt đơn năm nào thì tính theo năm đó".
Bảng tình huống quanh mốc 31/12/2026
Giả định hàng hoá, dịch vụ trong bảng đều thuộc diện được giảm, người bán theo phương pháp khấu trừ, và chưa có văn bản gia hạn. Kết luận ở cột cuối là theo nguyên tắc; trường hợp cụ thể của bạn nên đối chiếu thêm chứng từ thực tế.
| Tình huống | Thời điểm xác định thuế | Thuế suất theo nguyên tắc |
|---|---|---|
| Ký hợp đồng 10/2026, giao hàng và lập hoá đơn 20/12/2026 | 20/12/2026 | 8% |
| Ký hợp đồng 12/2026, khách trả trước 100%, giao hàng 05/01/2027 | Ngày giao 05/01/2027 | 10% |
| Giao hàng 30/12/2026, khách trả tiền tháng 2/2027 | 30/12/2026 | 8% |
| Dịch vụ sửa chữa hoàn thành 31/12/2026 | 31/12/2026 | 8% |
| Dịch vụ bảo trì làm từ 15/12/2026 đến 10/01/2027, nghiệm thu một lần | Thời điểm hoàn thành dịch vụ 10/01/2027 | 10% |
| Hàng nhập khẩu có thời điểm xác định thuế nhập khẩu 04/01/2027 | Theo khoản 2 Điều 15 Nghị định 181/2025/NĐ-CP | 10% |
| Khối lượng xây dựng nghiệm thu, bàn giao 08/01/2027 | Theo khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP | 10% |
Chú ý dòng thứ hai: khách đã trả đủ tiền trong năm 2026 nhưng hàng giao năm 2027, nên không còn thuộc thời gian giảm. Khoản 1 Điều 8 Luật nói rõ "không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền". Nếu hai bên đã chốt giá trọn gói theo 8%, phần chênh 2% ai chịu phải xử lý bằng thoả thuận thương mại, không xử lý bằng cách ghi lùi ngày.
Hợp đồng giao nhiều đợt: tách theo từng đợt
Ví dụ giả định: công ty B ký hợp đồng cung cấp 300 bộ tủ bếp cho một dự án, giá chưa thuế 10 triệu đồng một bộ, giao ba đợt. Mặt hàng giả định được giảm.
| Đợt | Ngày giao | Số bộ | Giá chưa thuế | Thuế suất | Tiền thuế |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 15/11/2026 | 100 | 1.000 triệu đồng | 8% | 80 triệu đồng |
| 2 | 20/12/2026 | 100 | 1.000 triệu đồng | 8% | 80 triệu đồng |
| 3 | 12/01/2027 | 100 | 1.000 triệu đồng | 10% (nếu không gia hạn) | 100 triệu đồng |
Tổng tiền thuế của hợp đồng là 260 triệu đồng chứ không phải 240 triệu đồng như khi tính cả hợp đồng theo 8%. Kế toán nên báo khách hàng trước về đợt 3, để khách chủ động ngân sách và để hai bên thống nhất cách xử lý phần chênh 20 triệu đồng nếu hợp đồng ghi giá trọn gói.
Đẩy nhanh đợt 3 lên trước 31/12/2026 là được nếu hàng thật sự giao được và bên mua thật sự nhận, có biên bản giao nhận đúng ngày. Đó là thay đổi lịch giao hàng thật, khác hẳn việc ghi ngày giao trên giấy sớm hơn ngày thực tế.
Người tính theo tỷ lệ % qua mốc chuyển năm
Nguyên tắc thời điểm áp y hệt cho hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu. Khác biệt chỉ nằm ở hình thức: thay vì đổi thuế suất 8% thành 10%, họ bỏ dòng ghi chú giảm 20% mức tỷ lệ trên hoá đơn bán hàng cho giao dịch có thời điểm xác định thuế từ 01/01/2027, nếu chưa có văn bản gia hạn.
Ví dụ giả định: hộ A bán đồ gia dụng (tỷ lệ 1%), giao cho khách hai lô cùng giá 20 triệu đồng. Lô giao ngày 31/12/2026: hoá đơn bán hàng ghi thành tiền 20.000.000 đồng, số được giảm 20.000.000 × 1% × 20% = 40.000 đồng, dòng cộng tiền 19.960.000 đồng, kèm ghi chú theo Nghị quyết số 204/2025/QH15. Lô giao ngày 02/01/2027: hoá đơn ghi 20.000.000 đồng, không có ghi chú giảm, thuế giá trị gia tăng của hộ tính đủ 1% là 200.000 đồng.
Hộ bán lẻ hằng ngày nên chú ý hai việc. Một là phần mềm hoặc máy tính tiền có tự bỏ ghi chú giảm từ ngày 01/01/2027 hay không; nếu phải sửa tay thì làm ngay từ đầu ngày, đừng để vài hoá đơn đầu năm vẫn mang ghi chú cũ. Hai là kỳ khai thuế chứa ngày 31/12/2026 vẫn có phần doanh thu được giảm, nên vẫn cần kê khai Mẫu số 01 Phụ lục III cho phần đó theo khoản 6 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
Những trường hợp có quy định riêng về thời điểm
Xây dựng, lắp đặt. Khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP lấy thời điểm nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục công trình, khối lượng hoàn thành, không phân biệt đã thu tiền. Khối lượng làm trong tháng 12/2026 nhưng nghiệm thu tháng 1/2027 thì thời điểm xác định thuế rơi vào năm 2027.
Hàng nhập khẩu. Khoản 2 Điều 15 Nghị định 181/2025/NĐ-CP lấy thời điểm xác định thuế nhập khẩu. Lô hàng về cảng ngày 30/12 nhưng tờ khai hải quan đăng ký sau mốc thì cần xem thời điểm xác định thuế nhập khẩu thực tế.
Hàng xuất khẩu. Khoản 1 Điều 15 Nghị định 181/2025/NĐ-CP để người bán tự xác định nhưng chậm nhất không quá ngày làm việc tiếp theo kể từ ngày thông quan. Hàng xuất khẩu thuộc mức 0% nên không chịu ảnh hưởng của việc hết giảm thuế, nhưng quy tắc này đáng biết khi đơn vị vừa bán nội địa vừa xuất khẩu.
Kinh doanh bất động sản thu tiền theo tiến độ. Khoản 5 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP lấy ngày thu tiền hoặc theo thoả thuận thanh toán. Tuy nhiên kinh doanh bất động sản thuộc nhóm bị loại trừ khỏi giảm thuế nên mốc 31/12/2026 không làm đổi thuế suất của hoạt động này.
Những việc không nên làm
Ghi lùi ngày giao hàng hoặc ngày hoàn thành dịch vụ. Biên bản giao nhận, phiếu xuất kho, chứng từ vận chuyển ghi ngày khác thực tế để giữ mức 8% là làm sai lệch chứng từ. Khi kiểm tra, dữ liệu vận chuyển, nhập kho của bên mua sẽ lộ ra ngày thật.
Lập hoá đơn trước khi giao hàng chỉ để kịp năm 2026. Hoá đơn phải lập đúng thời điểm theo pháp luật hoá đơn hiện hành. Lập hoá đơn cho hàng chưa giao, chưa có thoả thuận thực tế, để "chốt" thuế suất là sai về hoá đơn và có thể bị xử lý.
Giữ hoá đơn lại tới năm 2027 để khách được trả sau. Giao hàng năm 2026 mà cố ý lập hoá đơn năm 2027 cũng là sai thời điểm lập hoá đơn. Cách đúng là lập đúng ngày và thoả thuận thời hạn thanh toán riêng.
Tự áp 8% vì "chắc sẽ gia hạn". Chỉ ghi 8% cho giao dịch năm 2027 khi văn bản gia hạn đã ban hành và có hiệu lực cho thời điểm đó. Chưa có văn bản thì ghi 10%; nếu sau đó có văn bản hồi tố, xử lý theo hướng dẫn của chính văn bản đó.
Việc cần làm trong tuần chuyển năm
Tuần cuối tháng 12/2026 là lúc bộ phận kho, giao hàng và kế toán cần nói chuyện với nhau nhiều nhất. Danh sách việc dưới đây đặt trọng tâm vào chứng từ giao nhận, vì đó là căn cứ xác định thời điểm:
- Kho và bộ phận giao hàng chốt danh sách đơn sẽ giao trước 31/12/2026 và đơn chắc chắn giao sau; gửi kế toán trước ngày 25/12.
- Mọi đơn giao trong những ngày cuối năm có biên bản giao nhận ký đúng ngày thực tế, có chữ ký bên nhận.
- Hoá đơn lập cùng ngày giao, không dồn lập vào ngày làm việc đầu năm mới.
- Với dịch vụ dở dang qua năm, ghi nhận rõ ngày hoàn thành hoặc ngày nghiệm thu; nếu hợp đồng cho phép nghiệm thu từng phần, cân nhắc nghiệm thu phần đã xong trước mốc, miễn là nghiệm thu thật.
- Kiểm phần mềm bán hàng để từ ngày 01/01/2027 mã hàng được giảm tự trở về 10%, trừ khi đã có văn bản gia hạn.
- Gửi thông báo cho khách hàng có đơn giao đầu năm 2027 về thuế suất dự kiến, ghi rõ "theo quy định tại thời điểm xác định thuế".
Không cần lập thêm hồ sơ đặc biệt nào cho mốc chuyển năm ngoài các chứng từ thông thường. Điều quan trọng là chứng từ đúng ngày thực tế và nhất quán giữa kho, giao hàng và hoá đơn.
Câu hỏi thường gặp
Khách trả tiền năm 2026 nhưng giao hàng năm 2027 thì ghi thuế suất nào?
Ghi theo thời điểm giao hàng. Khoản 1 Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 không phân biệt đã thu tiền hay chưa, nên nếu không có văn bản gia hạn thì hàng giao năm 2027 ghi 10%.
Hợp đồng ký năm 2026 có được giữ 8% cho cả hợp đồng không?
Không. Mỗi lần giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ có thời điểm xác định thuế riêng. Phần có thời điểm xác định thuế từ 01/01/2027 áp mức không giảm nếu chưa có văn bản gia hạn.
Công trình xây dựng làm năm 2026 nhưng nghiệm thu năm 2027 tính thuế suất nào?
Theo khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, thời điểm xác định thuế là lúc nghiệm thu, bàn giao khối lượng hoàn thành. Nghiệm thu năm 2027 thì áp mức của năm 2027, tức 10% nếu chưa có văn bản gia hạn.
Có được lập hoá đơn sớm trong tháng 12 cho hàng giao tháng 1 không?
Không nên. Hoá đơn phải lập đúng thời điểm theo pháp luật hoá đơn hiện hành; lập trước khi giao hàng chỉ để giữ thuế suất 8% là sai thời điểm lập hoá đơn và có rủi ro bị xử lý.
Nếu sau này có văn bản gia hạn áp dụng từ 01/01/2027 thì hoá đơn đã ghi 10% xử lý thế nào?
Làm theo hướng dẫn của chính văn bản gia hạn. Trường hợp đã lập hoá đơn theo mức chưa giảm, cách xử lý thường đi theo pháp luật hoá đơn, tương tự khoản 5 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
Dịch vụ thuê bao trả trước cho cả năm 2027 lập hoá đơn tháng 12/2026 thì sao?
Trường hợp này phụ thuộc thời điểm lập hoá đơn, thời điểm cung cấp dịch vụ và loại dịch vụ có quy định riêng hay không. Nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi lập hoá đơn.