Theo khoản 1 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP, nhóm hàng hoá, dịch vụ không được giảm thuế giá trị gia tăng gồm: viễn thông, hoạt động tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, sản phẩm kim loại, sản phẩm khai khoáng (trừ than) và hàng hoá, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ xăng). Các nhóm này vẫn giữ thuế suất 10% trong suốt thời gian giảm thuế từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026.
Danh sách trên chỉ là tên nhóm. Chi tiết theo mã hàng nằm ở Phụ lục I (sáu nhóm đầu) và Phụ lục II (hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt) ban hành kèm Nghị định. Bài này giải thích từng nhóm ở mức nguyên tắc, chỉ ra chỗ hay xếp nhầm và cách xử lý khi một cửa hàng bán lẫn hàng bị loại trừ với hàng được giảm. Mã hàng cụ thể thì bạn tra trực tiếp phụ lục.
Bảng tổng hợp các nhóm loại trừ
Bảng dưới gom các nhóm theo đúng câu chữ của Nghị định 174/2025/NĐ-CP. Cột cuối là gợi ý chỗ cần tra kỹ, không phải kết luận cho mặt hàng cụ thể.
| Nhóm loại trừ | Căn cứ | Nằm ở phụ lục | Chỗ cần tra kỹ |
|---|---|---|---|
| Viễn thông | Điểm a khoản 1 Điều 1 | Phụ lục I | Dịch vụ số, phần mềm bán kèm gói cước |
| Hoạt động tài chính, ngân hàng, chứng khoán | Điểm a khoản 1 Điều 1 | Phụ lục I | Phần lớn đã không chịu thuế theo Điều 5 Luật |
| Bảo hiểm | Điểm a khoản 1 Điều 1 | Phụ lục I | Đại lý, giám định gắn với bảo hiểm |
| Kinh doanh bất động sản | Điểm a khoản 1 Điều 1 | Phụ lục I | Dịch vụ quanh bất động sản như sửa chữa, vệ sinh |
| Sản phẩm kim loại | Điểm a khoản 1 Điều 1 | Phụ lục I | Hàng có thành phần kim loại nhưng là sản phẩm khác |
| Sản phẩm khai khoáng, trừ than | Điểm a khoản 1 Điều 1 | Phụ lục I | Cát, đá, sỏi và khoáng sản đã qua chế biến |
| Hàng hoá, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, trừ xăng | Điểm b khoản 1 Điều 1 | Phụ lục II | Nhiên liệu khác ngoài xăng |
Điểm c khoản 1 Điều 1 thêm một lớp nữa: nếu hàng hoá, dịch vụ có tên trong Phụ lục I hoặc II lại thuộc đối tượng không chịu thuế hoặc chịu 5% theo Luật Thuế giá trị gia tăng, thì vẫn áp đúng Luật và không được giảm. Phụ lục chỉ dùng để loại ra khỏi chính sách giảm, không dùng để đổi thuế suất gốc.
Viễn thông, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm
Vì sao nhóm tài chính gần như không có gì để giảm. Nhiều dịch vụ cấp tín dụng, kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khoẻ thuộc đối tượng không chịu thuế theo Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Phần còn lại chịu 10% thì bị loại trừ. Kết quả là ngân hàng, công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm gần như không dùng thuế suất 8%.
Viễn thông khác với dịch vụ dùng hạ tầng viễn thông. Cước thoại, cước dữ liệu là viễn thông. Nhưng một doanh nghiệp làm phần mềm quản lý bán hàng qua mạng, hay làm quảng cáo trực tuyến, không tự động thành "viễn thông" chỉ vì dịch vụ chạy trên internet. Cần tra mã ngành của chính dịch vụ trong Phụ lục I.
Dịch vụ gắn với ngân hàng nhưng do bên khác cung cấp. Một công ty B cung cấp dịch vụ vệ sinh cho chi nhánh ngân hàng. Dịch vụ vệ sinh không phải hoạt động ngân hàng; việc khách hàng là ngân hàng không làm dịch vụ của B bị loại trừ. Xét theo bản chất dịch vụ của người bán, không theo ngành của người mua.
Hoá đơn thu hộ, chi hộ. Khoản thu hộ phí bảo hiểm hay cước viễn thông cho bên khác không phải doanh thu của người thu hộ. Phần hoa hồng của người thu hộ là dịch vụ đại lý, cần xét riêng, kể cả xét xem có thuộc trường hợp không phải tính thuế theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 181/2025/NĐ-CP hay không.
Kinh doanh bất động sản và các dịch vụ xung quanh
Kinh doanh bất động sản bị loại trừ, nên chủ đầu tư bán căn hộ thương mại, cho thuê văn phòng, cho thuê nhà xưởng tiếp tục ghi 10% trên phần chịu thuế. Lưu ý giá tính thuế của hoạt động bán bất động sản có cơ chế trừ giá đất theo điểm h khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024; cơ chế đó không thay đổi trong giai đoạn giảm thuế.
Chỗ hay bị kéo theo một cách sai là các dịch vụ chỉ "dính" tới bất động sản: thiết kế nội thất, thi công sửa chữa, bảo trì thang máy, vệ sinh toà nhà, quản lý vận hành, môi giới. Mỗi loại cần tra mã riêng trong Phụ lục I. Có loại thuộc nhóm kinh doanh bất động sản theo cách phân ngành, có loại không. Một công ty thi công nội thất mà tự xếp toàn bộ doanh thu vào "bất động sản" để ghi 10% là đang thu thừa tiền của khách nếu dịch vụ của họ thực ra được giảm.
Bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội lại là trường hợp khác hẳn: khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 đã đặt mức 5%, nên câu hỏi giảm thuế không đặt ra. Còn chuyển quyền sử dụng đất thuộc đối tượng không chịu thuế theo Điều 5 Luật. Trên cùng một hợp đồng bán nhà có thể có cả phần giá đất được trừ, phần chịu 10% và phần dịch vụ đi kèm; kế toán nên tách từng phần trước khi lập hoá đơn.
Sản phẩm kim loại và sản phẩm khai khoáng
Đây là hai nhóm gây tranh luận nhiều nhất ở các cửa hàng vật liệu xây dựng, xưởng cơ khí và cơ sở thương mại tổng hợp. "Sản phẩm kim loại" trong phụ lục được mô tả theo mã ngành, mã hàng, không phải mọi thứ có kim loại đều bị loại. Một chiếc xe đạp, một cái nồi cơm điện, một bộ bàn ghế khung sắt có thể là sản phẩm của ngành khác, trong khi thép cuộn, thép hình, tôn, ống kim loại nhiều khả năng nằm trong nhóm kim loại. Phải mở Phụ lục I và tìm đúng dòng.
Ví dụ giả định: cửa hàng vật liệu A bán xi măng, gạch ốp lát, sơn, thép xây dựng và cát. Thép xây dựng có khả năng cao thuộc sản phẩm kim loại; cát là sản phẩm khai khoáng nên cũng có khả năng bị loại trừ; gạch, sơn, xi măng là sản phẩm chế biến khác, cần tra mã. Chỉ sau khi tra xong, cửa hàng mới biết mặt hàng nào ghi 8%, mặt hàng nào giữ 10%.
Than là ngoại lệ được nêu đích danh: sản phẩm khai khoáng bị loại trừ "trừ than", nên than đang chịu 10% vẫn được giảm. Phế liệu kim loại thu hồi áp thuế suất của chính mặt hàng phế liệu đó theo khoản 5 Điều 9 Luật, và cần tra xem có thuộc nhóm sản phẩm kim loại trong phụ lục không. Không suy luận từ nguyên liệu đầu vào: sản phẩm làm từ thép chưa chắc là "sản phẩm kim loại" theo phụ lục, và ngược lại.
Hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và ngoại lệ xăng
Nguyên tắc. Hàng hoá, dịch vụ thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt bị loại khỏi chính sách giảm thuế giá trị gia tăng, theo điểm b khoản 1 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP, chi tiết ở Phụ lục II. Các mặt hàng thường gặp ở cửa hàng bán lẻ như rượu, bia, thuốc lá thuộc nhóm này; danh sách đầy đủ phải tra Phụ lục II và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.
Xăng được giảm. Nghị định ghi rõ "trừ xăng". Cửa hàng xăng dầu bán xăng đang chịu 10% thì ghi 8%. Các nhiên liệu khác bán cùng cây xăng cần tra phụ lục riêng, vì ngoại lệ chỉ nói xăng.
Nhà hàng bán đồ uống có cồn. Món ăn và dịch vụ phục vụ có thể được giảm, còn rượu, bia bán kèm thì không. Hoá đơn phải tách dòng: món ăn ghi 8%, đồ uống thuộc Phụ lục II ghi 10%. Gộp tất cả vào một dòng "tiền ăn" rồi ghi 8% là sai.
Dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Không chỉ hàng hoá: một số dịch vụ giải trí, kinh doanh đặc thù cũng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và bị loại trừ. Doanh nghiệp vừa có dịch vụ thường vừa có dịch vụ thuộc Phụ lục II phải tách doanh thu theo từng dịch vụ.
Cửa hàng bán lẫn hàng bị loại trừ và hàng được giảm
Khoản 4 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 yêu cầu khai theo từng mức thuế suất; không tách được thì nộp theo mức cao nhất. Ví dụ giả định một tạp hoá lớn (công ty C, phương pháp khấu trừ) bán trong tháng:
| Nhóm hàng | Doanh thu chưa thuế | Thuế suất | Tiền thuế |
|---|---|---|---|
| Bánh kẹo, đồ gia dụng (được giảm) | 200 triệu đồng | 8% | 16 triệu đồng |
| Bia, rượu (Phụ lục II) | 50 triệu đồng | 10% | 5 triệu đồng |
| Đồ chơi trẻ em (5%, điểm l khoản 2 Điều 9 Luật) | 30 triệu đồng | 5% | 1,5 triệu đồng |
| Cộng | 280 triệu đồng | 22,5 triệu đồng |
Nếu công ty C không tách được doanh thu theo nhóm, toàn bộ 280 triệu đồng có nguy cơ bị tính theo mức cao nhất là 10%, tức 28 triệu đồng, cao hơn 5,5 triệu đồng so với khi tách đúng. Đây là lý do mã hàng trong phần mềm bán hàng phải gắn sẵn thuế suất ngay từ khi nhập kho. Ví dụ trên chỉ minh hoạ cách tách; thuế suất và việc có thuộc phụ lục hay không của từng mặt hàng thật phải tra đúng văn bản. Riêng sách giáo khoa thuộc đối tượng không chịu thuế theo khoản 15 Điều 5 Luật, nên nếu cửa hàng bán thì phải tách thêm một nhóm thứ tư.
Năm câu tự kiểm trước khi giữ 10% cho một mặt hàng
Giữ 10% cho hàng được giảm cũng là sai, chỉ là sai theo chiều khách trả thừa. Trước khi xếp một mặt hàng vào nhóm loại trừ, kế toán nên trả lời được năm câu sau và ghi lại câu trả lời:
- Mặt hàng này đang chịu 10% theo khoản 3 Điều 9 Luật, hay thực ra thuộc 5% hoặc không chịu thuế? Nếu là 5% hoặc không chịu thuế thì câu hỏi loại trừ không đặt ra.
- Có tìm thấy dòng tương ứng trong Phụ lục I hoặc Phụ lục II Nghị định 174/2025/NĐ-CP không? Ghi số dòng hoặc mã tìm thấy.
- Việc xếp vào nhóm loại trừ dựa trên bản chất mặt hàng của mình, hay chỉ dựa trên ngành của khách hàng hoặc nguyên liệu đầu vào? Chỉ bản chất mặt hàng mới là căn cứ.
- Mặt hàng có phải than hoặc xăng, hai ngoại lệ được nêu đích danh, hay không?
- Đối thủ cùng ngành đang ghi thuế suất nào, và nếu khác mình thì ai đang dựa trên căn cứ rõ hơn? Khác biệt này là tín hiệu nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp bằng văn bản.
Năm câu này không thay được việc đọc phụ lục, nhưng giúp phát hiện những trường hợp xếp nhầm vì suy đoán. Lưu câu trả lời cùng hồ sơ mặt hàng; khi có kiểm tra thuế, đó là bằng chứng đơn vị đã xem xét có căn cứ.
Câu hỏi thường gặp
Bất động sản có được giảm thuế giá trị gia tăng xuống 8% không?
Không. Kinh doanh bất động sản nằm trong nhóm loại trừ ở điểm a khoản 1 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP. Các dịch vụ liên quan như sửa chữa, nội thất cần tra Phụ lục I riêng theo mã ngành.
Than có được giảm thuế giá trị gia tăng không?
Có. Sản phẩm khai khoáng bị loại trừ nhưng Nghị định 174/2025/NĐ-CP ghi "trừ than", nên than đang chịu thuế suất 10% vẫn được giảm trong giai đoạn từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026.
Đồ dùng có khung kim loại có bị coi là sản phẩm kim loại không?
Không mặc nhiên. Phụ lục I mô tả theo mã hàng; nhiều thành phẩm có thành phần kim loại thuộc ngành khác. Cần tra mã của chính thành phẩm và hỏi cơ quan thuế quản lý khi chưa chắc.
Nhà hàng bán bia có được ghi 8% cho cả hoá đơn không?
Không. Bia là hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt thuộc Phụ lục II nên giữ 10%. Hoá đơn phải ghi riêng từng dòng với thuế suất của từng hàng hoá, dịch vụ theo khoản 4 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
Hàng trong Phụ lục I nhưng đang chịu 5% thì sao?
Vẫn giữ 5%. Điểm c khoản 1 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP quy định hàng trong phụ lục mà thuộc diện 5% hoặc không chịu thuế thì thực hiện theo Luật Thuế giá trị gia tăng và không được giảm.
Danh sách loại trừ có thay đổi nếu chính sách được gia hạn không?
Có thể. Văn bản gia hạn nếu có sẽ kèm danh mục riêng; không mặc định danh mục cũ còn nguyên. Sau mốc 31/12/2026 cần đọc lại phụ lục của văn bản mới trước khi ghi hoá đơn.