Bên mua theo phương pháp khấu trừ kê khai thuế giá trị gia tăng đầu vào theo đúng số thuế đã giảm ghi trên hoá đơn, tức là theo mức 8%, không tự quy đổi về 10%; căn cứ là điểm a khoản 3 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP. Bên mua tính thuế trực tiếp hoặc người tiêu dùng không khấu trừ, nên phần giảm thể hiện ngay ở số tiền phải trả.
Phần lớn bài viết về giảm thuế đứng ở phía người bán. Bài này đứng ở phía kế toán mua hàng: kiểm gì khi nhận hoá đơn 8%, làm gì khi nhà cung cấp ghi sai, giảm thuế ảnh hưởng tới giá vốn và dòng tiền thế nào, và nên hỏi nhà cung cấp điều gì. Điều kiện khấu trừ đầu vào nói chung theo Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 không bàn sâu ở đây.
Quy định dành cho bên mua
Câu cuối điểm a khoản 3 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP viết: căn cứ hoá đơn giá trị gia tăng, cơ sở kinh doanh bán hàng hoá, dịch vụ kê khai thuế đầu ra, cơ sở kinh doanh mua hàng hoá, dịch vụ kê khai khấu trừ thuế đầu vào theo số thuế đã giảm ghi trên hoá đơn. Bên mua không có lựa chọn nào khác: số trên hoá đơn là số được kê khai.
Quy định này khớp với nguyên tắc chung của khoản 1 Điều 11 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: thuế đầu vào được khấu trừ bằng tổng số thuế ghi trên hoá đơn giá trị gia tăng mua hàng hoá, dịch vụ, nếu đáp ứng điều kiện. Không có cơ chế "khấu trừ bù 2%" cho bên mua vì nhà cung cấp đã giảm.
Hệ quả là bên mua không được và không cần làm gì đặc biệt với hoá đơn 8% đúng. Việc của bên mua là kiểm xem hoá đơn có đúng hay không, vì hoá đơn sai thuế suất, dù sai theo chiều nào, đều kéo theo việc xử lý hoá đơn và kê khai điều chỉnh ở cả hai phía theo khoản 5 Điều 1 Nghị định.
Kiểm hoá đơn 8% khi nhận
Năm phút kiểm khi nhận hoá đơn tiết kiệm nhiều giờ xử lý sau. Thứ tự kiểm đề xuất:
- Ngày lập hoá đơn và thời điểm giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ có nằm trong khoảng 01/7/2025 đến hết 31/12/2026 không. Sau mốc này, nếu chưa có văn bản gia hạn, hoá đơn ghi 8% là đáng ngờ.
- Mặt hàng có thuộc nhóm bị loại trừ không: viễn thông, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, sản phẩm kim loại, sản phẩm khai khoáng (trừ than), hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ xăng). Nghi ngờ thì đối chiếu Phụ lục I, II.
- Mặt hàng có phải loại vốn chịu 5% không. Hàng 5% ghi 8% là sai thuế suất, bên mua trả thừa.
- Tiền thuế từng dòng có bằng thành tiền chưa thuế nhân 8% không; tổng thanh toán có bằng thành tiền cộng tiền thuế không.
- Hoá đơn nhiều mặt hàng có ghi thuế suất riêng từng dòng theo khoản 4 Điều 1 Nghị định không. Một thuế suất chung cho cả hoá đơn lẫn hàng được giảm và không được giảm là dấu hiệu phải hỏi lại.
Phát hiện sai trong cùng kỳ thì báo ngay cho nhà cung cấp để xử lý hoá đơn trước khi cả hai bên nộp tờ khai. Giữ thư trao đổi trong hồ sơ chứng từ của lô hàng.
Giảm thuế ảnh hưởng tới bên mua thế nào
Ảnh hưởng của việc giảm thuế khác nhau tuỳ bên mua tính thuế theo cách nào. Ví dụ giả định cùng mua một lô hàng giá chưa thuế 100 triệu đồng thuộc diện được giảm:
| Bên mua | Tiền phải trả | Thuế đầu vào được khấu trừ | Chi phí thực chịu | Nhận xét |
|---|---|---|---|---|
| Doanh nghiệp khấu trừ | 108 triệu đồng | 8 triệu đồng | 100 triệu đồng | Trung tính về chi phí; nhẹ hơn về dòng tiền trả ra |
| Doanh nghiệp tính trực tiếp theo tỷ lệ | 108 triệu đồng | Không khấu trừ | 108 triệu đồng | Rẻ hơn 2 triệu đồng so với mức 10% |
| Người tiêu dùng, đơn vị không kinh doanh | 108 triệu đồng | Không khấu trừ | 108 triệu đồng | Hưởng trực tiếp phần giảm |
Với doanh nghiệp khấu trừ, chi phí hàng mua (giá vốn) vẫn là 100 triệu đồng dù thuế suất 8% hay 10%; thứ thay đổi là số tiền phải trả trước rồi chờ khấu trừ. Với bên mua tính trực tiếp, thuế giá trị gia tăng nằm luôn trong giá vốn, nên giảm thuế làm giá vốn thấp đi thật sự.
Điều đó giải thích vì sao khách hàng là hộ kinh doanh và người tiêu dùng nhạy với việc nhà cung cấp có ghi đúng 8% hay không, trong khi doanh nghiệp khấu trừ quan tâm nhiều hơn tới việc hoá đơn đúng để không phải điều chỉnh.
Khi nhà cung cấp ghi sai thuế suất
Nhà cung cấp ghi 10% cho hàng được giảm. Bên mua trả thừa 2% trên giá chưa thuế. Bên mua khấu trừ được đúng số ghi trên hoá đơn, nên về thuế không thiệt nếu khấu trừ đủ; nhưng tiền đã trả thừa và hoá đơn sai phải xử lý. Đề nghị nhà cung cấp xử lý hoá đơn theo khoản 5 Điều 1 Nghị định và hoàn hoặc cấn trừ phần chênh.
Nhà cung cấp ghi 8% cho hàng bị loại trừ. Bên mua trả ít hơn, khấu trừ ít hơn. Rủi ro nằm chủ yếu ở bên bán (kê khai thiếu thuế), nhưng khi hoá đơn được xử lý lại, bên mua sẽ phải kê khai điều chỉnh và có thể bị đề nghị trả thêm tiền. Thông báo sớm cho nhà cung cấp tốt hơn là im lặng hưởng chênh.
Hoá đơn ghi 8% nhưng tiền thuế tính theo 10%. Hoá đơn tự mâu thuẫn. Không kê khai theo số đã tự sửa; đề nghị xử lý hoá đơn rồi kê khai theo hoá đơn đã xử lý.
Nhà cung cấp là hộ kinh doanh không ghi giảm 20%. Bên mua trả thừa số tiền lẽ ra được giảm. Đề nghị hộ xử lý hoá đơn bán hàng theo điểm b khoản 3 Điều 1 Nghị định, ghi đúng dòng cộng tiền và ghi chú số tiền đã giảm.
Mua hàng của hộ kinh doanh: chi phí ghi theo số nào
Hoá đơn bán hàng của hộ, cá nhân kinh doanh tính theo tỷ lệ không có dòng thuế giá trị gia tăng tách riêng, nên bên mua không có thuế đầu vào để khấu trừ từ hoá đơn này. Khi hàng thuộc diện được giảm, hoá đơn có cột "Thành tiền" ghi giá trước giảm, dòng "Cộng tiền hàng hóa, dịch vụ" ghi số đã giảm, kèm ghi chú số tiền đã giảm theo Nghị quyết số 204/2025/QH15.
Ví dụ giả định: công ty D mua văn phòng phẩm của hộ A, thành tiền 5.000.000 đồng, tỷ lệ 1%, số được giảm 5.000.000 × 1% × 20% = 10.000 đồng; dòng cộng tiền 4.990.000 đồng. Công ty D thanh toán và ghi nhận chi phí theo số tiền thực trả là 4.990.000 đồng, khớp với dòng cộng tiền trên hoá đơn. Ghi chi phí 5.000.000 đồng theo cột thành tiền là ghi thừa so với chứng từ thanh toán.
Kế toán bên mua nên đặc biệt chú ý khi phần mềm nhập hoá đơn đầu vào tự lấy cột thành tiền: với hoá đơn bán hàng có ghi chú giảm, cần lấy theo dòng cộng tiền. Nếu hộ quên ghi giảm cho hàng được giảm, bên mua có quyền đề nghị xử lý lại hoá đơn như đã nêu ở mục trên.
Câu nên hỏi nhà cung cấp và cách thương lượng giá
Khoản 2 Điều 2 Nghị định 174/2025/NĐ-CP giao các bộ, tỉnh chỉ đạo giữ bình ổn mặt bằng giá chưa có thuế giá trị gia tăng để người tiêu dùng được thụ hưởng. Nghị định không ép từng doanh nghiệp giữ giá, nhưng đây là căn cứ hợp lý để bên mua đặt câu hỏi:
- Mặt hàng đang bán cho đơn vị mình được nhà cung cấp phân loại được giảm hay bị loại trừ, căn cứ dòng nào của phụ lục?
- Báo giá đang tính trên giá chưa thuế cố định rồi cộng thuế theo quy định, hay là giá trọn gói? Nếu trọn gói, phần giảm 2% đang thuộc về ai?
- Giá chưa thuế có thay đổi từ khi áp dụng thuế suất 8% không, và có thay đổi sau ngày 31/12/2026 không?
- Với đơn hàng giao rải rác qua mốc chuyển năm, hoá đơn từng đợt sẽ ghi thuế suất nào nếu không có văn bản gia hạn?
- Khi phát hiện hoá đơn sai thuế suất, đầu mối xử lý là ai và thời hạn xử lý bao lâu?
Thương lượng dựa trên giá chưa thuế là cách sạch nhất: hai bên chốt giá chưa thuế, còn thuế giá trị gia tăng cộng theo thuế suất đúng tại thời điểm xác định thuế. Cách viết điều khoản cụ thể có ở chuyên mục giá, báo giá và hợp đồng.
Dự trù chi phí cho năm 2027 từ hoá đơn đầu vào 8%
Bên mua tính thuế trực tiếp, hoặc đơn vị không kinh doanh mua hàng bằng ngân sách cố định, chịu ảnh hưởng thật khi chính sách hết hạn. Cách dự trù đơn giản là lọc hoá đơn đầu vào năm 2026 theo thuế suất rồi tính lại theo 10%. Ví dụ giả định một trường tư thục (giả định không khấu trừ đầu vào) mua sắm trong năm:
| Nhóm chi | Giá chưa thuế năm 2026 | Đã trả với 8% | Nếu là 10% | Chênh lệch |
|---|---|---|---|---|
| Bàn ghế, đồ dùng (được giảm) | 400 triệu đồng | 432 triệu đồng | 440 triệu đồng | 8 triệu đồng |
| Dịch vụ sửa chữa, vệ sinh (được giảm) | 250 triệu đồng | 270 triệu đồng | 275 triệu đồng | 5 triệu đồng |
| Cước viễn thông (bị loại trừ, vẫn 10%) | 60 triệu đồng | 66 triệu đồng | 66 triệu đồng | 0 |
| Cộng | 710 triệu đồng | 768 triệu đồng | 781 triệu đồng | 13 triệu đồng |
Nếu giá chưa thuế giữ nguyên, ngân sách năm 2027 cho cùng khối lượng mua sắm cần thêm khoảng 13 triệu đồng khi chính sách không được gia hạn. Con số này giúp bộ phận tài chính chủ động thay vì bất ngờ khi nhận hoá đơn đầu năm.
Với doanh nghiệp khấu trừ, phép tính tương tự cho biết dòng tiền trả trước tăng bao nhiêu, dù chi phí thực chịu không đổi. Đây là thông tin hữu ích khi lập kế hoạch vốn lưu động cho quý I/2027.
Câu hỏi thường gặp
Nhận hoá đơn 8% thì bên mua được khấu trừ bao nhiêu?
Đúng số thuế ghi trên hoá đơn, tức là theo mức 8%. Điểm a khoản 3 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP quy định bên mua kê khai khấu trừ đầu vào theo số thuế đã giảm ghi trên hoá đơn.
Bên mua có được khấu trừ thêm 2% vì nhà cung cấp đã giảm không?
Không. Không có cơ chế khấu trừ bù. Bên mua theo phương pháp khấu trừ chịu chi phí hàng mua như nhau dù thuế suất 8% hay 10%, chỉ số tiền phải trả trước là khác.
Nhà cung cấp ghi 10% cho hàng được giảm thì bên mua làm gì?
Đề nghị nhà cung cấp xử lý hoá đơn theo khoản 5 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP, rồi hai bên kê khai điều chỉnh. Phần tiền trả thừa thì thoả thuận hoàn lại hoặc cấn trừ.
Mua hàng của hộ kinh doanh có ghi chú giảm 20% thì ghi chi phí theo số nào?
Theo dòng cộng tiền hàng hoá, dịch vụ đã trừ số được giảm, khớp với số tiền thực trả cho hộ. Không lấy cột thành tiền trước giảm làm chi phí, vì như vậy chi phí ghi sổ sẽ lớn hơn chứng từ thanh toán.
Đơn vị tính thuế trực tiếp có lợi gì khi mua hàng 8%?
Đơn vị tính thuế trực tiếp không khấu trừ đầu vào nên thuế nằm trong giá vốn. Mua hàng ghi 8% thay vì 10% làm giá vốn thấp hơn 2% trên giá chưa thuế.
Hoá đơn ghi 8% sau ngày 31/12/2026 có dùng được không?
Nếu không có văn bản gia hạn, hàng được giao hoặc dịch vụ hoàn thành sau mốc này phải ghi 10%. Hoá đơn ghi 8% khi đó là sai thuế suất, nên đề nghị nhà cung cấp xử lý trước khi kê khai.