Hoạt động xây dựng, lắp đặt tính thuế giá trị gia tăng trên giá trị công trình, hạng mục hoặc phần công việc thực hiện bàn giao chưa có thuế; có bao thầu vật tư thì gồm cả vật tư, máy móc, thiết bị, không bao thầu thì chỉ phần xây lắp. Thời điểm tính thuế là lúc nghiệm thu, bàn giao, không phải lúc tạm ứng hay lúc thu tiền. Căn cứ là điểm g khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, khoản 3 Điều 7 và khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Với hợp đồng thanh toán nhiều đợt, chuyện quan trọng là tách bạch ba dòng thời gian: ngày tạm ứng, ngày nghiệm thu và ngày thu tiền. Thuế đi theo dòng thứ hai. Bài này đưa ví dụ hợp đồng ba đợt, cách xử lý tiền giữ lại bảo hành, khối lượng phát sinh, thầu chính và thầu phụ, mốc 31/12/2026 của mức 8%, và cách tính của hộ, cá nhân nhận thầu.
Bao thầu hay không bao thầu vật tư: giá tính thuế khác nhau
Khoản 3 Điều 7 Nghị định 181/2025/NĐ-CP chia hai trường hợp. Giả định một hạng mục có phần xây lắp 400 triệu đồng và vật tư, thiết bị 600 triệu đồng:
| Trường hợp | Giá tính thuế | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhà thầu bao thầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị | Giá trị công trình, hạng mục, phần việc bàn giao, gồm cả vật tư, máy móc, thiết bị, chưa thuế | 1.000 triệu đồng |
| Nhà thầu không bao thầu, chủ đầu tư tự cấp vật tư | Giá trị xây dựng, lắp đặt, không gồm nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị | 400 triệu đồng |
Trong trường hợp thứ hai, chủ đầu tư tự mua vật tư và tự nhận hoá đơn của nhà cung cấp vật tư. Nhà thầu chỉ lập hoá đơn cho phần xây lắp. Ghi rõ trong hợp đồng ai cấp vật tư là điều kiện để hai bên cùng hiểu hoá đơn sẽ lập trên con số nào.
Hợp đồng hỗn hợp, nhà thầu lo vật tư thô còn chủ đầu tư cấp thiết bị đặc chủng, thì giá tính thuế của nhà thầu gồm phần vật tư nhà thầu lo, không gồm thiết bị chủ đầu tư cấp. Phụ lục khối lượng nên tách theo đúng ranh giới đó.
Ví dụ hợp đồng ba đợt: thuế đi theo nghiệm thu, không theo tạm ứng
Giả định công ty xây dựng A nhận thầu trọn gói có bao thầu vật tư cho công ty B, giá chưa thuế 2.000 triệu đồng, thuế suất 8% (giả định thuộc nhóm được giảm và mọi mốc nằm trước 31/12/2026). Lịch hợp đồng: tạm ứng 600 triệu đồng và trừ hết vào lần thanh toán đầu, nghiệm thu phần móng 40% khối lượng, nghiệm thu hoàn thiện 60%, giữ lại 5% tổng giá trị thanh toán (108 triệu đồng) đến hết thời hạn bảo hành:
| Mốc | Tiền B chuyển cho A | Giá trị nghiệm thu chưa thuế | Thuế giá trị gia tăng phát sinh |
|---|---|---|---|
| Tạm ứng khi ký | 600 triệu | 0 | Chưa phát sinh theo khoản 6 Điều 16 |
| Nghiệm thu phần móng | 264 triệu (864 triệu trừ hết 600 triệu tạm ứng) | 800 triệu | 64 triệu |
| Nghiệm thu hoàn thiện | 1.188 triệu (1.296 triệu trừ 108 triệu giữ lại bảo hành) | 1.200 triệu | 96 triệu |
| Hết thời hạn bảo hành | 108 triệu | 0 | 0 |
| Cộng | 2.160 triệu | 2.000 triệu | 160 triệu |
Khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP chốt thời điểm xác định thuế của xây dựng, lắp đặt là lúc nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục, khối lượng hoàn thành hay phần công việc bàn giao, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Vì vậy 64 triệu và 96 triệu thuế phát sinh ở hai kỳ nghiệm thu, dù tiền thu thực tế ở mỗi kỳ khác hẳn.
Cách chia tiền tạm ứng và tiền thanh toán trong bảng chỉ là một kiểu thoả thuận để minh hoạ; mỗi hợp đồng có cách trừ tạm ứng riêng. Việc có phải lập hoá đơn khi nhận tạm ứng hay không thuộc pháp luật về hoá đơn; tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
Tiền giữ lại bảo hành, khối lượng phát sinh, phạt chậm tiến độ
Tiền giữ lại bảo hành không làm giảm giá tính thuế. Phần 5% chủ đầu tư giữ lại là một phần giá trị hạng mục đã nghiệm thu, chỉ là chậm thanh toán. Thuế đã tính trên toàn bộ giá trị nghiệm thu tại thời điểm bàn giao; khi trả nốt tiền giữ lại không phát sinh thuế mới.
Khối lượng phát sinh tính thuế khi nghiệm thu phần phát sinh. Phần việc làm thêm ngoài hợp đồng được nghiệm thu lúc nào thì xác định thuế lúc đó, theo thuế suất có hiệu lực tại thời điểm ấy. Phụ lục phát sinh nên ghi giá chưa thuế, như hợp đồng gốc.
Tiền phạt chậm tiến độ là khoản bồi thường, không phải giảm giá. Điểm b khoản 1 Điều 14 Nghị định 181/2025/NĐ-CP loại các khoản thu về bồi thường bằng tiền ra khỏi giá tính thuế. Nếu hợp đồng gọi đó là "phạt" và tính riêng, giá trị nghiệm thu không đổi. Nếu hai bên thoả thuận giảm giá trị hợp đồng, đó lại là chuyện khác và hoá đơn ghi theo giá đã giảm.
Quyết toán chênh so với nghiệm thu. Khi quyết toán cuối cùng khác với tổng các lần nghiệm thu, phần chênh được xử lý theo pháp luật về hoá đơn, kê khai điều chỉnh tương ứng. Hai bên nên chốt bằng biên bản quyết toán có số liệu chưa thuế và thuế riêng.
Mốc 31/12/2026: nghiệm thu rơi vào năm nào thì thuế suất năm đó
Nghị định 174/2025/NĐ-CP giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8% cho nhiều hàng hoá, dịch vụ, trừ các nhóm loại trừ, trong đó có kinh doanh bất động sản và sản phẩm kim loại. Dịch vụ xây dựng có thuộc nhóm được giảm hay không, và vật tư bao thầu như thép có làm hạng mục rơi vào nhóm loại trừ hay không, là chuyện phải tra phụ lục của Nghị định 174/2025/NĐ-CP theo đúng mã của từng hạng mục, không suy theo tên gọi.
Giả sử hạng mục của bạn đúng là được áp 8%. Nghị định có hiệu lực tới hết 31/12/2026. Hợp đồng ký năm 2026, nghiệm thu phần móng tháng 11/2026 và nghiệm thu hoàn thiện tháng 4/2027 thì lần nghiệm thu thứ hai chỉ được 8% nếu có văn bản gia hạn. Không có, thuế suất trở về 10%, phần thuế của đợt 1.200 triệu đồng tăng từ 96 triệu lên 120 triệu đồng.
Hợp đồng xây dựng thường kéo dài, nên đây là loại hợp đồng cần nhất một câu điều chỉnh thuế: giá ghi chưa thuế, thuế tính theo thuế suất tại thời điểm nghiệm thu từng phần. Đừng xúc tiến nghiệm thu khống trước mốc chỉ để giữ thuế suất thấp; biên bản nghiệm thu phải phản ánh khối lượng thật, nếu không sẽ là giao dịch không đúng quy định.
Thầu chính, thầu phụ và hộ, cá nhân nhận thầu
Mỗi tầng tự lập hoá đơn cho phần mình làm. Thầu phụ lập hoá đơn cho thầu chính theo giá trị phần việc thầu phụ bàn giao; thầu chính lập hoá đơn cho chủ đầu tư theo giá trị toàn bộ hạng mục bàn giao. Thầu chính khấu trừ thuế đầu vào từ hoá đơn của thầu phụ theo điều kiện chung.
Thời điểm nghiệm thu giữa các tầng có thể khác nhau. Thầu phụ bàn giao cho thầu chính trước, thầu chính bàn giao cho chủ đầu tư sau. Mỗi cặp xác định thuế theo mốc nghiệm thu của chính cặp đó, nên hai hoá đơn có thể rơi vào hai kỳ khác nhau.
Hộ, cá nhân nhận thầu tính theo tỷ lệ. Theo điểm b khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu là 3%, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu là 5% trên doanh thu. Đội thợ nhận khoán phần nhân công 200 triệu đồng thì thuế là 10 triệu đồng; nếu nhận cả vật tư với doanh thu 500 triệu đồng thì thuế là 15 triệu đồng.
Giảm 20% mức tỷ lệ chỉ áp cho nhóm được giảm. Nếu hoạt động thuộc nhóm được giảm theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP, tỷ lệ của hộ, cá nhân được giảm 20%, ví dụ 5% còn 4%, áp tới hết 31/12/2026 và phải ghi chú số tiền giảm trên hoá đơn bán hàng.
Rà trước mỗi lần nghiệm thu
Kế toán nhà thầu có thể dùng danh sách sau mỗi khi kỹ thuật báo sắp nghiệm thu một hạng mục:
- Lấy biên bản nghiệm thu dự kiến, xác định giá trị khối lượng nghiệm thu chưa thuế theo đơn giá hợp đồng.
- Kiểm lại hạng mục này có bao thầu vật tư hay không, để biết giá tính thuế có gồm vật tư, thiết bị hay không.
- Tra thuế suất của hạng mục tại ngày nghiệm thu dự kiến, đặc biệt nếu ngày đó gần hoặc sau 31/12/2026.
- Tính tiền thuế phát sinh và đặt cạnh số tiền thực thu của đợt đó; nếu thuế lớn hơn tiền thu, chuẩn bị dòng tiền để nộp.
- Lập hoá đơn đúng thời điểm nghiệm thu, ghi giá trị khối lượng bàn giao, thuế suất, tiền thuế; đối chiếu tiền tạm ứng và tiền giữ lại bằng một bảng riêng, không trừ thẳng trên giá tính thuế.
Bước 4 hay bị bỏ qua. Ở đợt cuối, tiền thu thực có thể thấp hơn hẳn giá trị nghiệm thu vì đã trừ tạm ứng và tiền giữ lại, nhưng thuế vẫn tính trên toàn bộ giá trị nghiệm thu. Nhà thầu nhỏ nhiều khi thiếu tiền nộp thuế chính ở đợt này.
Câu chữ nên có trong hợp đồng xây dựng nhiều đợt
Mẫu câu tự soạn để tham khảo; hợp đồng xây dựng nên được luật sư và kỹ sư dự toán cùng soát:
- "Giá hợp đồng là ... đồng, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Bên B [có/không] bao thầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị theo Phụ lục ..."
- "Thuế giá trị gia tăng được tính trên giá trị khối lượng nghiệm thu từng đợt, theo thuế suất do pháp luật quy định tại thời điểm nghiệm thu, bàn giao."
- "Tiền tạm ứng được khấu trừ dần vào các đợt thanh toán theo tỷ lệ ...%. Việc lập hoá đơn đối với tiền tạm ứng thực hiện theo quy định pháp luật về hoá đơn, chứng từ."
- "Bên A giữ lại ...% giá trị mỗi đợt nghiệm thu làm bảo đảm bảo hành; khoản giữ lại không làm thay đổi giá trị nghiệm thu dùng để tính thuế."
- "Khối lượng phát sinh được lập phụ lục riêng, ghi giá chưa thuế, thuế tính theo thuế suất tại thời điểm nghiệm thu khối lượng phát sinh."
Năm câu này cùng nhắm một việc: để hoá đơn, biên bản nghiệm thu và lịch thanh toán dùng chung một ngôn ngữ, giá chưa thuế tách riêng và thuế đi theo nghiệm thu.
Câu hỏi thường gặp
Nhận tiền tạm ứng hợp đồng xây dựng đã phải tính thuế giá trị gia tăng chưa?
Theo khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, thời điểm xác định thuế của xây dựng, lắp đặt là lúc nghiệm thu, bàn giao, không phân biệt đã thu tiền hay chưa. Việc lập hoá đơn cho tiền tạm ứng thuộc pháp luật về hoá đơn, nên tra văn bản hiện hành.
Xây dựng không bao thầu vật tư thì tính thuế trên giá trị nào?
Theo khoản 3 Điều 7 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, giá tính thuế là giá trị xây dựng, lắp đặt, không bao gồm giá trị nguyên vật liệu và máy móc, thiết bị. Vật tư do chủ đầu tư tự mua và nhận hoá đơn trực tiếp từ nhà cung cấp.
Tiền giữ lại bảo hành có được trừ ra khỏi giá tính thuế không?
Không. Tiền giữ lại là một phần giá trị hạng mục đã nghiệm thu, chỉ thanh toán chậm. Thuế đã tính trên toàn bộ giá trị nghiệm thu tại thời điểm bàn giao, khi trả nốt khoản giữ lại không phát sinh thêm thuế.
Nghiệm thu sau 31/12/2026 thì áp thuế suất 8% hay 10%?
Thuế suất theo thời điểm nghiệm thu. Nghị định 174/2025/NĐ-CP hiệu lực tới hết 31/12/2026, nên nghiệm thu sau mốc đó chỉ còn 8% nếu có văn bản gia hạn. Bạn kiểm tra văn bản mới trước khi lập hoá đơn đợt đó.
Đội thợ là hộ kinh doanh nhận khoán nhân công thì tính thuế thế nào?
Xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu tính theo tỷ lệ 5% trên doanh thu theo điểm b2 khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Nếu nhận cả vật tư thì là 3% theo điểm b3. Ngưỡng doanh thu không chịu thuế cần tra mức Chính phủ đang áp.
Tiền phạt chậm tiến độ có làm giảm thuế giá trị gia tăng của nhà thầu không?
Tiền phạt, bồi thường bằng tiền không thuộc giá tính thuế theo điểm b khoản 1 Điều 14 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, nên không làm giảm giá trị nghiệm thu. Chỉ khi hai bên thoả thuận giảm giá trị hợp đồng thì hoá đơn mới ghi theo giá đã giảm.