Khi hàng đã bán bị trả lại, người bán giảm doanh thu và thuế giá trị gia tăng đầu ra tương ứng, người mua giảm thuế đầu vào đã khấu trừ tương ứng; cả hai làm theo chứng từ trả hàng được lập theo pháp luật về hoá đơn. Nguyên tắc này đi ra từ cách Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 xác định thuế: thuế đầu ra là thuế ghi trên hoá đơn bán ra, thuế đầu vào là thuế ghi trên hoá đơn mua vào (khoản 1 Điều 11). Giao dịch bị đảo ngược một phần thì hai con số đó phải được điều chỉnh bằng chứng từ.
Ai lập chứng từ, lập loại gì, ghi những gì khi trả hàng thuộc Nghị định 123/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, gồm Nghị định 70/2025/NĐ-CP; bài này không trích điều khoản của các nghị định đó. Phần dưới tập trung vào phần thuế: tính đúng số điều chỉnh, xử lý khi trả hàng khác kỳ, khác thuế suất, khách lẻ trả hàng, và hồ sơ hai bên cần giữ.
Trả hàng khác giảm giá và khác đổi hàng
Trước khi tính, xác định đúng loại sự việc. Trả hàng là người mua giao lại hàng cho người bán và giao dịch bị huỷ một phần hoặc toàn bộ: hàng quay về kho người bán, tiền quay về người mua hoặc được trừ công nợ. Giảm giá sau bán là hàng vẫn ở chỗ người mua nhưng giá được thoả thuận lại, thường vì hàng kém chất lượng. Đổi hàng là người mua trả món này và nhận món khác.
Ba sự việc có chung một điểm: con số trên hoá đơn ban đầu không còn phản ánh giao dịch thực. Khác nhau ở chỗ phần nào bị đảo ngược. Trả hàng đảo ngược cả số lượng lẫn giá trị; giảm giá chỉ đảo ngược giá trị; đổi hàng có thể đảo ngược rồi phát sinh một giao dịch bán mới với món hàng khác, có khi khác cả thuế suất.
Gọi đúng tên quan trọng vì nó quyết định chứng từ và cách theo dõi kho. Hàng trả về phải nhập lại kho với số lượng cụ thể; giảm giá thì kho không đổi. Nếu một lần đổi hàng mà món mới đắt hơn, phần chênh lệch là một lần bán mới, phải có hoá đơn và tính thuế như bán hàng bình thường.
Ví dụ: trả lại một phần lô hàng cùng kỳ
Giả định công ty B (khấu trừ) bán cho công ty C 100 máy lọc nước, đơn giá chưa thuế 2 triệu đồng, thuế suất 10% giả định không thuộc diện giảm. Trong cùng tháng, C trả lại 10 máy lỗi.
| Chỉ tiêu | Hoá đơn ban đầu | Phần trả lại | Sau điều chỉnh |
|---|---|---|---|
| Số lượng | 100 máy | 10 máy | 90 máy |
| Giá tính thuế | 200 triệu đồng | 20 triệu đồng | 180 triệu đồng |
| Tiền thuế 10% | 20 triệu đồng | 2 triệu đồng | 18 triệu đồng |
| Tổng thanh toán | 220 triệu đồng | 22 triệu đồng | 198 triệu đồng |
Phía công ty B: doanh thu chịu thuế giảm 20 triệu đồng, thuế đầu ra giảm 2 triệu đồng. Phía công ty C: thuế đầu vào được khấu trừ giảm 2 triệu đồng. Nếu C đã thanh toán đủ 220 triệu đồng, B hoàn 22 triệu đồng hoặc bù trừ vào đơn sau theo thoả thuận.
Điều chỉnh được tính theo đúng đơn giá và thuế suất của hoá đơn gốc. Không lấy giá bán hiện tại của máy, cũng không lấy giá trị còn lại sau khi máy đã qua sử dụng, trừ khi hai bên thoả thuận trả lại theo một giá khác và thể hiện rõ trên chứng từ.
Ai lập chứng từ: những gì chắc chắn và những gì phải tra
Câu hỏi "bên mua xuất hoá đơn trả hàng hay bên bán lập hoá đơn điều chỉnh giảm" là câu hỏi về pháp luật hoá đơn, không phải pháp luật thuế giá trị gia tăng. Từ góc độ thuế, có thể chốt:
- Phải có chứng từ thể hiện giao dịch bị đảo ngược; không thể chỉ ghi giảm trên sổ sách hay trên tờ khai.
- Chứng từ đó phải dẫn chiếu được tới hoá đơn gốc (số, ngày) để cơ quan thuế và hai bên đối chiếu.
- Số lượng, đơn giá, thuế suất trên chứng từ trả hàng khớp với hoá đơn gốc, trừ khi có thoả thuận khác bằng văn bản.
- Người bán khai giảm đầu ra và người mua khai giảm đầu vào theo cùng một chứng từ, để số liệu hai bên khớp nhau.
- Trên thực tế có hai cách thường gặp: bên mua là đơn vị có hoá đơn lập hoá đơn trả lại hàng, hoặc bên bán lập hoá đơn điều chỉnh giảm. Cách nào đúng cho trường hợp của bạn theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, gồm Nghị định 70/2025/NĐ-CP; nên tra văn bản hiện hành.
Kèm theo chứng từ chính, nên có biên bản trả hàng hai bên ký, ghi lý do, số lượng, tình trạng hàng và cách xử lý tiền. Biên bản không thay hoá đơn nhưng là bằng chứng sự việc có thật, rất hữu ích khi lần trả hàng lớn hoặc diễn ra lâu sau ngày bán.
Trả hàng ở kỳ sau: khai điều chỉnh vào đâu
Hàng bán tháng này, tháng sau hoặc quý sau mới bị trả là chuyện thường. Nguyên tắc chung theo từng bên:
| Bên | Tác động | Lưu ý về kỳ khai |
|---|---|---|
| Người bán | Giảm thuế đầu ra | Khai theo chứng từ điều chỉnh; kỳ khai cụ thể theo quy định quản lý thuế hiện hành |
| Người mua | Giảm thuế đầu vào đã khấu trừ | Nếu việc giảm đầu vào làm tăng số phải nộp của kỳ đã khai thì xem điểm đ khoản 1 Điều 14 Luật về khai bổ sung |
| Cả hai | Số điều chỉnh phải bằng nhau | Đối chiếu công nợ và chứng từ cuối kỳ |
Điểm đ khoản 1 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 viết cho trường hợp phát hiện sai sót đầu vào. Trả hàng không phải sai sót mà là sự việc phát sinh sau, nên kỳ ghi nhận điều chỉnh có thể khác; đây là chỗ nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp nếu số tiền lớn.
Về phía người bán, một lần trả hàng lớn có thể khiến thuế đầu ra kỳ đó âm hoặc thấp bất thường so với đầu vào, kéo theo số thuế còn được khấu trừ chuyển kỳ sau. Điều đó hợp lệ, miễn chứng từ đầy đủ, theo nguyên tắc chuyển kỳ tại điểm đ khoản 1 Điều 14.
Ví dụ tờ khai người bán khi trả hàng rơi sang tháng sau
Giả định công ty B khai thuế theo tháng. Tháng 3 bán lô 200 triệu đồng (thuế 20 triệu đồng) cho công ty C. Tháng 4, C trả lại hàng trị giá 20 triệu đồng của lô tháng 3, chứng từ điều chỉnh lập trong tháng 4; cùng tháng B bán đơn mới 50 triệu đồng và mua vào có thuế đầu vào 6 triệu đồng.
| Chỉ tiêu tháng 4 của công ty B | Cách tính | Số tiền |
|---|---|---|
| Thuế đầu ra của đơn bán mới | 50 triệu × 10% | 5 triệu đồng |
| Điều chỉnh giảm do hàng trả lại | 20 triệu × 10% | Giảm 2 triệu đồng |
| Thuế đầu ra sau điều chỉnh | 5 − 2 | 3 triệu đồng |
| Thuế đầu vào được khấu trừ | Theo hoá đơn mua vào tháng 4 | 6 triệu đồng |
| Kết quả | 3 − 6 | Còn 3 triệu đồng được khấu trừ chuyển kỳ sau |
Ví dụ giả định chứng từ điều chỉnh được ghi nhận ở kỳ tháng 4; kỳ ghi nhận cụ thể của trường hợp bạn theo quy định quản lý thuế hiện hành. Điểm cần thấy là lần trả hàng làm tháng 4 không phải nộp thuế, và số còn lại không mất mà chuyển sang tháng 5 theo điểm đ khoản 1 Điều 14 Luật.
Phía công ty C làm ngược lại: thuế đầu vào tháng 4 giảm 2 triệu đồng. Nếu C không ghi nhận, số đầu vào của C sẽ lệch với số đầu ra đã giảm của B, và đây là cặp số hai bên nên đối chiếu khi chốt công nợ.
Những trường hợp đặc biệt
Khách lẻ không lấy hoá đơn rồi trả hàng. Người tiêu dùng không phải người nộp thuế, không lập được hoá đơn trả hàng. Người bán vẫn cần chứng từ để giảm doanh thu: thường là hoá đơn điều chỉnh theo quy định hoá đơn hiện hành kèm phiếu nhập lại kho và chứng từ hoàn tiền. Nếu không có chứng từ, đừng tự giảm doanh thu.
Hàng bán với thuế suất 8% nhưng trả lại sau khi chính sách giảm hết hạn. Nghị định 174/2025/NĐ-CP áp dụng đến hết 31/12/2026. Nguyên tắc chung là điều chỉnh theo thuế suất trên hoá đơn gốc vì đó là số đã khai; nếu gặp trường hợp này sau mốc trên, nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp và kiểm tra có văn bản gia hạn hay không.
Người bán là hộ kinh doanh dùng hoá đơn bán hàng. Hộ tính thuế bằng tỷ lệ % nhân doanh thu ghi trên hoá đơn bán hàng (khoản 2 Điều 12 Luật). Hàng trả lại làm giảm doanh thu đó, và người mua không có dòng thuế đầu vào nào phải giảm.
Đổi sang món hàng khác thuế suất. Ví dụ trả một máy chịu 10% để lấy một sản phẩm chịu 5%. Phần trả lại điều chỉnh theo 10% của hoá đơn gốc; món mới là lần bán mới với 5%. Gộp thành một dòng "đổi hàng" là sai cả hai thuế suất.
Quy trình gọn cho một lần trả hàng
Khi khách là doanh nghiệp báo trả hàng, làm theo thứ tự:
- Xác nhận sự việc: trả hàng, giảm giá hay đổi hàng; số lượng; hoá đơn gốc số mấy, ngày nào.
- Lập biên bản trả hàng có chữ ký hai bên, ghi lý do và tình trạng hàng.
- Nhận hàng, nhập lại kho đúng số lượng trên biên bản.
- Thống nhất ai lập chứng từ và loại chứng từ theo quy định hoá đơn hiện hành; lập và gửi chứng từ.
- Tính số điều chỉnh theo đơn giá, thuế suất của hoá đơn gốc; kiểm tra lại bằng bảng như ví dụ trên.
- Hoàn tiền hoặc bù trừ công nợ, lưu chứng từ thanh toán.
- Khai điều chỉnh thuế đầu ra; nhắc khách khai điều chỉnh đầu vào; đối chiếu số hai bên.
Bước ba và bước bảy hay bị tách rời giữa hai bộ phận: kho nhận hàng nhưng kế toán không biết. Gắn biên bản trả hàng vào cùng quy trình với phiếu nhập kho là cách đơn giản để không lần trả hàng nào bị bỏ sót khỏi tờ khai.
Câu hỏi thường gặp
Hàng bị trả lại thì thuế giá trị gia tăng đã nộp có được giảm không?
Có. Người bán khai giảm thuế đầu ra tương ứng phần hàng bị trả theo chứng từ điều chỉnh. Nếu kỳ đó thuế đầu vào lớn hơn đầu ra, phần còn lại được khấu trừ chuyển kỳ sau theo điểm đ khoản 1 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.
Bên mua hay bên bán lập hoá đơn khi trả hàng?
Đây là quy định của pháp luật hoá đơn, theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, gồm Nghị định 70/2025/NĐ-CP. Trên thực tế có cả hai cách; hai bên nên tra văn bản hiện hành và thống nhất trước khi lập chứng từ.
Trả hàng tính theo giá nào?
Theo đơn giá và thuế suất trên hoá đơn gốc, vì đó là số hai bên đã khai. Nếu hai bên thoả thuận một giá khác, ví dụ trừ hao mòn, thì phải thể hiện rõ trên chứng từ và biên bản, không tự tính theo giá hiện tại.
Khách lẻ trả hàng thì người bán có được giảm doanh thu không?
Được nếu có chứng từ hợp lệ thể hiện việc trả hàng theo quy định hoá đơn hiện hành, kèm phiếu nhập kho và chứng từ hoàn tiền. Không có chứng từ thì không nên tự giảm doanh thu trên tờ khai.
Trả hàng tháng sau thì người mua phải khai bổ sung tháng trước không?
Trả hàng là sự việc phát sinh sau, kỳ ghi nhận theo chứng từ và quy định quản lý thuế hiện hành. Nếu việc giảm đầu vào làm tăng số phải nộp của kỳ đã khai, xem điểm đ khoản 1 Điều 14 Luật và hỏi cơ quan thuế khi số tiền lớn.
Đổi hàng lỗi lấy hàng mới cùng loại có phải lập chứng từ không?
Hàng vẫn ra vào kho nên cần chứng từ và biên bản. Nếu món mới cùng giá, cùng thuế suất, tổng thuế không đổi; nếu khác giá hoặc khác thuế suất, phần chênh là giao dịch mới phải có hoá đơn và tính thuế riêng.