Thuế suất ghi trên hoá đơn do luật quyết định theo thời điểm xác định thuế, không do ngày ký hợp đồng; vì vậy hợp đồng nên ghi giá chưa có thuế giá trị gia tăng và một câu nói rõ thuế được tính theo thuế suất tại thời điểm xuất hoá đơn, để khi thuế suất đổi thì chỉ dòng thuế thay đổi. Tình huống gần nhất là mức 8% theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP, chỉ hiệu lực tới hết 31/12/2026. Hợp đồng ký trong năm 2026 nhưng giao hàng, nghiệm thu sau mốc đó, nếu không có văn bản gia hạn, sẽ phải xuất hoá đơn theo mức thuế suất lúc đó.
Ai chịu phần thuế chênh lệch là chuyện thoả thuận dân sự giữa hai bên; luật thuế chỉ quy định hoá đơn ghi gì. Phần dưới so sánh ba cách ghi giá thường gặp, cách xác định thuế suất cho hợp đồng giao nhiều đợt, và vài mẫu câu tự soạn để tham khảo. Hợp đồng giá trị lớn nên để luật sư soát trước khi ký.
Thuế suất được chốt vào lúc nào
Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 và Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP xác định thời điểm tính thuế. Ngày ký hợp đồng không có trong danh sách này:
| Loại giao dịch | Thời điểm xác định thuế | Căn cứ |
|---|---|---|
| Bán hàng hoá | Chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng cho người mua, hoặc lập hoá đơn; không phân biệt đã thu tiền hay chưa | Điểm a khoản 1 Điều 8 Luật |
| Cung cấp dịch vụ | Hoàn thành việc cung cấp dịch vụ hoặc lập hoá đơn cung cấp dịch vụ; không phân biệt đã thu tiền hay chưa | Điểm b khoản 1 Điều 8 Luật |
| Xây dựng, lắp đặt, kể cả đóng tàu | Nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục, khối lượng hoàn thành hay phần công việc bàn giao | Khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP |
| Kinh doanh bất động sản, thu tiền theo tiến độ khi chưa chuyển giao | Ngày thu tiền hoặc theo thoả thuận thanh toán trong hợp đồng | Điểm b khoản 5 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP |
| Cung cấp nước sạch theo kỳ | Hoàn thành đối soát dữ liệu, chậm nhất ngày 07 tháng sau hoặc 07 ngày kể từ hết kỳ quy ước | Khoản 3 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP |
Hệ quả: một hợp đồng ký tháng 10/2026 giao hàng tháng 3/2027 có thời điểm xác định thuế vào năm 2027. Mức 8% chỉ còn áp dụng nếu tới lúc đó có văn bản gia hạn việc giảm thuế; nếu không, nhóm hàng đó trở về 10%.
Bảng chỉ nêu những trường hợp hay gặp trong hợp đồng mua bán thông thường; hàng xuất nhập khẩu, viễn thông, điện, bảo hiểm, dầu khí có quy định riêng tại Điều 15 và Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Ba cách ghi giá trong hợp đồng và chuyện gì xảy ra khi thuế suất tăng từ 8% lên 10%
Giả định công ty A bán cho công ty B lô thiết bị có giá chưa thuế 500 triệu đồng, ký khi đang áp 8%, giao hàng và xuất hoá đơn sau khi mức giảm hết hiệu lực mà không có gia hạn:
| Cách ghi giá | Khi ký (8%) | Khi xuất hoá đơn (10%) | Ai gánh phần chênh 10 triệu đồng |
|---|---|---|---|
| Giá chưa thuế 500 triệu, thuế giá trị gia tăng theo quy định tại thời điểm xuất hoá đơn | Tổng dự kiến 540 triệu | Tổng 550 triệu | Bên mua trả thêm; nếu bên mua khấu trừ được thì phần thêm này phần lớn được trừ lại |
| Giá trọn gói 540 triệu đã bao gồm thuế giá trị gia tăng | Chưa thuế 500 triệu, thuế 40 triệu | Chưa thuế 490,909 triệu, thuế 49,091 triệu | Bên bán: doanh thu chưa thuế giảm khoảng 9,09 triệu |
| Giá 500 triệu cộng thuế 8% là 40 triệu, tổng 540 triệu, không có câu điều chỉnh | Ghi đúng như vậy | Hoá đơn vẫn phải ghi 10%; hợp đồng và hoá đơn vênh nhau | Không rõ, dễ tranh chấp |
Cách thứ nhất là cách ít tranh cãi nhất với khách doanh nghiệp vì tiền thuế với họ là khoản khấu trừ, không phải chi phí. Cách thứ hai hợp với khách là người tiêu dùng hoặc khách không khấu trừ được, nhưng bên bán phải tự tính rủi ro vào giá. Cách thứ ba là cách nên tránh: ghi cứng một thuế suất có hạn vào hợp đồng mà không nói chuyện gì xảy ra khi nó hết hạn.
Lưu ý con số ở cách thứ hai: 540 triệu chia 1,1 bằng khoảng 490,909 triệu đồng chưa thuế, tiền thuế khoảng 49,091 triệu đồng. Phép tách này theo điểm k khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.
Mẫu câu điều khoản thuế tự soạn để tham khảo
Các câu dưới đây do người viết soạn để minh hoạ cách diễn đạt, không phải mẫu do cơ quan nhà nước ban hành. Hợp đồng nên được luật sư soát, nhất là khi giá trị lớn hoặc kéo dài nhiều năm:
- "Giá hợp đồng là giá chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Thuế giá trị gia tăng được tính theo thuế suất do pháp luật quy định tại thời điểm xác định thuế của từng lần giao hàng và do Bên Mua thanh toán cùng với giá hợp đồng."
- "Trường hợp thuế suất thuế giá trị gia tăng thay đổi trong thời gian thực hiện hợp đồng, đơn giá chưa thuế giữ nguyên, tiền thuế giá trị gia tăng và tổng giá trị thanh toán được điều chỉnh theo thuế suất mới."
- "Thuế suất 8% nêu tại Phụ lục báo giá áp dụng theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP, có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2026, chỉ mang tính tạm tính."
- "Giá hợp đồng là giá trọn gói đã bao gồm thuế giá trị gia tăng và không thay đổi trong mọi trường hợp thay đổi thuế suất." (câu này dồn toàn bộ rủi ro thuế suất sang bên bán; chỉ dùng khi bên bán đã chủ ý tính rủi ro đó vào giá)
- "Các bên phối hợp xử lý hoá đơn theo quy định pháp luật về hoá đơn, chứng từ trong trường hợp hoá đơn đã lập có thuế suất không phù hợp với quy định tại thời điểm xác định thuế."
Câu nào cũng phải đọc cùng điều khoản thanh toán và điều khoản giao hàng của chính hợp đồng đó. Một câu điều chỉnh thuế hay đến mấy cũng vô nghĩa nếu điều khoản giao hàng không xác định được ngày giao cụ thể.
Hợp đồng giao nhiều đợt vắt qua mốc 31/12/2026
Mỗi đợt có thời điểm xác định thuế riêng. Hàng giao đợt nào thì thuế xác định ở lúc chuyển giao hoặc lập hoá đơn của đợt đó. Hợp đồng ba đợt giao tháng 11/2026, tháng 12/2026 và tháng 1/2027 có thể có hai mức thuế suất khác nhau trên ba hoá đơn, nếu không có văn bản gia hạn việc giảm thuế.
Phụ lục tiến độ nên có cột giá chưa thuế cho từng đợt. Khi giá từng đợt đã tách chưa thuế, việc áp thuế suất mới chỉ là phép nhân lại. Phụ lục chỉ có tổng tiền gồm thuế thì kế toán hai bên phải tự chia lại và rất dễ lệch.
Đừng lập hoá đơn sớm chỉ để giữ mức 8%. Thời điểm lập hoá đơn phải đúng quy định pháp luật về hoá đơn; lập hoá đơn cho hàng chưa giao để "chốt" thuế suất thấp có thể bị coi là giao dịch không đúng quy định, mà khoản 2 Điều 13 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 xếp vào hành vi bị nghiêm cấm.
Tiền ứng trước không tự động quyết định thuế suất. Với hàng hoá, luật lấy thời điểm chuyển giao hoặc lập hoá đơn, không phân biệt đã thu tiền hay chưa. Khi nào phải lập hoá đơn cho khoản ứng trước thuộc pháp luật về hoá đơn; bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp cho trường hợp cụ thể.
Rà một hợp đồng đang soạn trong năm 2026
Trước khi ký các hợp đồng có ngày giao, ngày nghiệm thu hoặc kỳ thanh toán sau 31/12/2026, kế toán có thể rà nhanh theo trình tự:
- Đánh dấu mọi mặt hàng, dịch vụ đang được áp 8%; đối chiếu lại với các nhóm loại trừ và phụ lục của Nghị định 174/2025/NĐ-CP để chắc chắn mức 8% áp đúng ngay từ đầu.
- Liệt kê các mốc giao hàng, nghiệm thu dự kiến; mốc nào rơi sau 31/12/2026 thì tính thử tổng thanh toán theo cả hai mức 8% và 10%.
- Chọn cách ghi giá (chưa thuế cộng thuế theo luật, hay trọn gói đã gồm thuế) và thống nhất với bên kia bằng chữ, không chỉ qua tin nhắn.
- Kiểm câu điều chỉnh thuế có khớp với điều khoản thanh toán, phụ lục báo giá, đơn đặt hàng hay không; ba nơi ghi ba kiểu là nguồn tranh chấp phổ biến.
- Gần cuối năm 2026, tra lại xem đã có văn bản gia hạn hay chưa trước khi lập những hoá đơn đầu tiên của năm 2027.
Nếu hợp đồng đã ký mà chưa có câu nào về thuế suất, cách thường dùng là ký phụ lục bổ sung trước khi giao đợt hàng đầu tiên sau mốc. Bên nào chịu phần chênh vẫn là thoả thuận của hai bên.
Những câu nên hỏi trước khi ký
Hỏi kế toán bên mình: mặt hàng này có chắc thuộc nhóm được giảm không, hay chỉ "nghe nói" được giảm? Nhiều hợp đồng ghi 8% cho mặt hàng nằm trong nhóm loại trừ, như sản phẩm kim loại, rồi phải xử lý hoá đơn hàng loạt. Đối chiếu tên hàng với phụ lục của Nghị định 174/2025/NĐ-CP là việc phải làm trước khi gửi báo giá.
Hỏi bên mua: họ có khấu trừ được thuế đầu vào không? Nếu có, họ thường chấp nhận cách ghi giá chưa thuế cộng thuế theo luật. Nếu không, ví dụ đơn vị tính thuế trực tiếp, thì mỗi đồng thuế tăng thêm là chi phí thật của họ, và họ sẽ muốn giá trọn gói.
Hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp khi hợp đồng có cấu trúc lạ: giao hàng một nơi, nghiệm thu một nơi, thanh toán bằng nhiều đợt ứng trước, hoặc hàng hoá gắn với dịch vụ lắp đặt khác thuế suất. Câu trả lời bằng văn bản của cơ quan thuế có giá trị hơn mọi lời truyền miệng.
Và hỏi luật sư hoặc bộ phận pháp chế về điều khoản điều chỉnh giá: luật thuế chỉ quy định hoá đơn ghi gì, còn việc ai trả phần chênh là nghĩa vụ hợp đồng, phải được viết đủ rõ để hai bên cùng hiểu một nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng ký khi thuế suất 8% thì hoá đơn năm 2027 có được ghi 8% không?
Hoá đơn ghi theo thuế suất có hiệu lực tại thời điểm xác định thuế, không theo ngày ký. Nghị định 174/2025/NĐ-CP hiệu lực đến hết 31/12/2026, nên hoá đơn năm 2027 chỉ ghi 8% nếu có văn bản gia hạn; bạn cần kiểm tra văn bản mới trước khi lập.
Hợp đồng ghi giá đã bao gồm VAT mà thuế suất tăng thì bên bán có được đòi thêm tiền không?
Phụ thuộc vào câu chữ hợp đồng. Nếu hợp đồng ghi giá trọn gói không đổi, bên bán thường phải tự chịu, phần doanh thu chưa thuế giảm đi. Nếu có câu điều chỉnh theo thuế suất mới thì làm theo câu đó. Nên để luật sư đọc hợp đồng cụ thể.
Có nên xuất hoá đơn trước khi giao hàng để giữ mức 8% không?
Không nên. Thời điểm lập hoá đơn phải theo pháp luật về hoá đơn; lập hoá đơn cho hàng chưa giao để hưởng thuế suất thấp có thể bị coi là giao dịch không đúng quy định, thuộc hành vi bị nghiêm cấm tại khoản 2 Điều 13 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.
Hợp đồng không ghi gì về thuế thì giá trong hợp đồng được hiểu là đã gồm VAT hay chưa?
Luật thuế không có quy định chung coi giá hợp đồng là đã hay chưa gồm thuế, trừ các trường hợp như tem vé in sẵn giá, sách giá bìa, tour trọn gói. Hai bên nên ký phụ lục làm rõ thay vì tranh luận cách hiểu.
Hợp đồng xây dựng nghiệm thu nhiều giai đoạn thì thuế suất tính theo mốc nào?
Theo khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, thời điểm xác định thuế là lúc nghiệm thu, bàn giao từng hạng mục hoặc khối lượng hoàn thành. Mỗi lần nghiệm thu áp thuế suất có hiệu lực tại thời điểm đó.
Bên mua có lợi gì khi chấp nhận điều khoản giá chưa thuế cộng thuế theo luật?
Nếu bên mua tính thuế theo phương pháp khấu trừ và đủ điều kiện khấu trừ, phần thuế tăng thêm được trừ vào thuế đầu ra của họ, nên chi phí thật gần như không đổi. Đổi lại, giá chưa thuế được giữ ổn định và hai bên khỏi phải đàm phán lại.