Hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm vượt mức không chịu thuế tính thuế giá trị gia tăng bằng doanh thu nhân với tỷ lệ %, theo khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: phân phối, cung cấp hàng hoá 1%; dịch vụ và xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu 5%; sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá và xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu 3%; hoạt động kinh doanh khác 2%.
Hộ không dùng thuế suất 5% hay 10% như doanh nghiệp, không cộng thuế vào giá rồi trừ đầu vào. Việc của bạn là xếp từng khoản doanh thu vào đúng nhóm, nhân với tỷ lệ của nhóm đó. Phần dưới có bảng nhóm, công thức, ví dụ cho bốn hộ khác nghề, cách xử lý xây dựng có hay không bao vật liệu, khoản giảm 20% mức tỷ lệ đang còn hiệu lực và những chỗ hay xếp nhầm.
Bốn nhóm tỷ lệ trong khoản 2 Điều 12
Bảng dưới chép đúng bốn nhóm của luật. Cột ví dụ chỉ lấy những trường hợp rõ ràng; với nghề nằm lưng chừng giữa hai nhóm, đọc thêm mục cuối.
| Nhóm theo luật | Tỷ lệ | Ví dụ dễ xếp | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Phân phối, cung cấp hàng hoá | 1% | Tạp hoá, bán quần áo may sẵn, bán vật liệu xây dựng, bán phụ tùng | Điểm b1 khoản 2 Điều 12 |
| Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu | 5% | Thợ điện nhận công, dịch vụ thiết kế, khoán nhân công xây nhà | Điểm b2 khoản 2 Điều 12 |
| Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu | 3% | Xưởng may tự sản xuất, xe chở hàng thuê, xây nhà trọn gói cả vật liệu | Điểm b3 khoản 2 Điều 12 |
| Hoạt động kinh doanh khác | 2% | Hoạt động không thuộc ba nhóm trên theo danh mục hướng dẫn | Điểm b4 khoản 2 Điều 12 |
Khoản 4 Điều 12 giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết nhóm hàng hoá, dịch vụ thuộc từng tỷ lệ. Nghĩa là luật cho bốn cái khung, còn danh mục cụ thể nghề nào vào khung nào nằm ở thông tư hướng dẫn. Khi nghề của bạn không hiển nhiên thuộc một khung, tra thông tư hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp, đừng chọn tỷ lệ thấp nhất cho yên tâm.
Tỷ lệ áp theo hoạt động, không theo tên ngành ghi trên giấy đăng ký. Một hộ đăng ký "thương mại" mà thực tế nhận may gia công thì phần may gia công vẫn là sản xuất hoặc dịch vụ, không phải phân phối hàng hoá.
Công thức và bốn ví dụ tính từng bước
Số thuế phải nộp bằng doanh thu nhân tỷ lệ %. Doanh thu là tổng tiền bán ghi trên hoá đơn bán hàng, gồm cả phụ thu và phí thu thêm mà hộ được hưởng (điểm c khoản 2 Điều 12). Bốn hộ giả định dưới đây đều đã vượt ngưỡng, số liệu là doanh thu một quý.
| Hộ | Hoạt động | Doanh thu quý | Tỷ lệ | Thuế GTGT phải nộp |
|---|---|---|---|---|
| Hộ E | Bán lẻ đồ gia dụng | 300 triệu | 1% | 300 triệu × 1% = 3 triệu |
| Hộ G | Dịch vụ sửa điện nước, không bán vật tư | 120 triệu | 5% | 120 triệu × 5% = 6 triệu |
| Hộ H | Xưởng làm bánh bán sỉ cho quán | 200 triệu | 3% | 200 triệu × 3% = 6 triệu |
| Hộ K | Xe tải nhỏ chở hàng thuê | 150 triệu | 3% | 150 triệu × 3% = 4,5 triệu |
Nhìn cột cuối sẽ thấy điều nhiều người bất ngờ: hộ G thu ít hơn hộ E một nửa nhưng nộp thuế gấp đôi. Lý do là dịch vụ gần như toàn bộ doanh thu là giá trị tự tạo ra, còn bán hàng phần lớn doanh thu là tiền vốn hàng. Tỷ lệ của luật phản ánh đúng điều đó.
Hộ H và hộ K cùng 3% nhưng vì hai lý do khác nhau: một bên là sản xuất, một bên là vận tải. Khi một hộ vừa có hoạt động 3% vừa có hoạt động 1%, phải tách doanh thu từng phần rồi nhân riêng.
Vì sao hộ kinh doanh không có thuế suất 8% hay 10%
Thuế suất 0%, 5%, 10% ở Điều 9 dùng cho người tính thuế theo phương pháp khấu trừ: lấy giá chưa thuế nhân thuế suất ra thuế đầu ra, rồi trừ thuế đầu vào. Khoản 2 Điều 11 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 nói rõ phương pháp khấu trừ áp cho cơ sở có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc tự nguyện, và cả hai trường hợp đều có câu "trừ hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh".
Điểm a2 khoản 2 Điều 12 đưa hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh vào nhóm tính trực tiếp theo doanh thu. Phần ngoại lệ khoản 3 Điều 12 mà điểm này dẫn chiếu đã bị Luật 149/2025/QH15 bãi bỏ, nên trong luật hiện hành hộ kinh doanh chỉ còn một cách tính là tỷ lệ % trên doanh thu, bất kể doanh thu một tỷ hay vài tỷ.
Hệ quả thực tế: hoá đơn của hộ là hoá đơn bán hàng theo điểm b khoản 1 Điều 16, không có dòng thuế suất, không có dòng tiền thuế riêng. Nếu khách là doanh nghiệp đòi "xuất hoá đơn 10%", bạn không thể đáp ứng bằng cách tự ghi thêm một dòng thuế. Khách hiểu điều này từ đầu thì đỡ tranh cãi khi chốt giá.
Xây dựng: có bao thầu vật liệu hay không đổi hẳn tỷ lệ
Xây dựng là nghề duy nhất mà luật ghi tên ở hai nhóm khác nhau, nên cũng là chỗ dễ sai nhất. Ví dụ dưới là hai hợp đồng giả định cùng làm một căn nhà, giá trị phần nhân công như nhau.
| Tình huống | Hộ thợ xây L nhận | Nhóm | Doanh thu tính thuế | Thuế GTGT |
|---|---|---|---|---|
| Chủ nhà tự mua vật liệu | Chỉ tiền công 400 triệu | Không bao thầu nguyên vật liệu, 5% | 400 triệu | 20 triệu |
| Hộ L lo cả vật liệu | 400 triệu công cộng 600 triệu vật liệu | Có bao thầu nguyên vật liệu, 3% | 1 tỷ đồng | 30 triệu |
Trong trường hợp thứ hai, tiền vật liệu là doanh thu của hộ L vì hộ L bán cả vật liệu lẫn công cho chủ nhà. Không thể tách 400 triệu tiền công ra để nhân 5% và để 600 triệu vật liệu ngoài doanh thu: luật đã gộp cả gói vào nhóm 3%.
Cách tự kiểm: đọc hợp đồng, xem ai chịu trách nhiệm mua và thanh toán vật liệu. Nếu hợp đồng ghi chủ nhà cấp vật liệu nhưng thực tế hộ thợ mua rồi thu lại tiền, hồ sơ và dòng tiền sẽ mâu thuẫn nhau; sửa hợp đồng cho khớp thực tế ngay từ đầu, đừng để đến khi bị hỏi.
Giảm 20% mức tỷ lệ đến hết 31/12/2026
Nghị định 174/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026) cho cơ sở tính thuế theo tỷ lệ %, gồm cả hộ, cá nhân kinh doanh, được giảm 20% mức tỷ lệ khi xuất hoá đơn cho hàng hoá, dịch vụ thuộc diện giảm. Diện giảm là nhóm đang chịu thuế suất 10%, trừ các nhóm loại trừ ở Phụ lục I, II của nghị định.
| Tỷ lệ gốc | Mức sau khi giảm 20% | Ví dụ doanh thu 100 triệu |
|---|---|---|
| 1% | 0,8% | Thuế 800 nghìn thay vì 1 triệu |
| 2% | 1,6% | Thuế 1,6 triệu thay vì 2 triệu |
| 3% | 2,4% | Thuế 2,4 triệu thay vì 3 triệu |
| 5% | 4% | Thuế 4 triệu thay vì 5 triệu |
Hai điều kiện thường bị bỏ qua. Thứ nhất, mặt hàng phải là loại đang chịu thuế suất 10% theo Luật; hàng thuộc nhóm 5% (như phân bón, thiết bị y tế, sách) hay không chịu thuế thì không được giảm. Thứ hai, loại trừ viễn thông, tài chính, bất động sản, sản phẩm kim loại, sản phẩm khai khoáng trừ than, hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt trừ xăng; danh mục chi tiết phải tra trong Phụ lục I, II.
Mốc hết hạn là hết ngày 31/12/2026. Trước khi lập hoá đơn đầu năm 2027, hãy kiểm tra có văn bản gia hạn hay không; không có thì quay về tỷ lệ gốc.
Chỗ hay xếp nhầm và cách tự kiểm
Lấy tên giấy phép thay cho hoạt động thật. Tỷ lệ đi theo việc bạn thực sự làm và thu tiền. Hộ đăng ký bán đồ gỗ nhưng nhận đóng tủ theo yêu cầu là đang sản xuất, không chỉ phân phối.
Gộp dịch vụ vào tiền hàng cho tỷ lệ thấp. Bán máy lạnh kèm công lắp đặt mà ghi chung một dòng hàng hoá là xếp sai. Tách tiền công ra dòng riêng, nhân đúng tỷ lệ của nó.
Quên phụ thu. Phí giao hàng, phí đóng gói hộ tự thu thêm của khách là doanh thu tính thuế theo điểm c khoản 2 Điều 12, không phải tiền "hộ thu hộ".
Tự áp tỷ lệ đã giảm cho mọi mặt hàng. Giảm 20% chỉ dành cho hàng thuộc diện giảm và chỉ đến hết 31/12/2026. Hàng loại trừ vẫn giữ tỷ lệ gốc.
Cách tự kiểm cuối kỳ. Lập một bảng ba cột: nhóm tỷ lệ, tổng doanh thu nhóm, số thuế. Cộng doanh thu các nhóm phải bằng tổng doanh thu trên hoá đơn đã lập trong kỳ; lệch là có khoản chưa được xếp nhóm.
Đưa thuế theo tỷ lệ vào giá bán ngay từ đầu
Vì hoá đơn của hộ không có dòng thuế riêng, số thuế nằm luôn trong giá bán. Nhiều chủ hộ định giá theo kiểu "giá vốn cộng lời" rồi mới giật mình khi tính thuế cuối quý. Bảng dưới cho thấy phần thuế ẩn trong mỗi 100 nghìn đồng doanh thu theo từng nhóm, để bạn cộng vào khi tính giá.
| Nhóm | Tỷ lệ | Thuế trong mỗi 100 nghìn doanh thu | Ví dụ một đơn 2 triệu |
|---|---|---|---|
| Phân phối, cung cấp hàng hoá | 1% | 1 nghìn | 20 nghìn |
| Hoạt động kinh doanh khác | 2% | 2 nghìn | 40 nghìn |
| Sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hoá, xây dựng có bao vật liệu | 3% | 3 nghìn | 60 nghìn |
| Dịch vụ, xây dựng không bao vật liệu | 5% | 5 nghìn | 100 nghìn |
Với hộ bán hàng, 1% nghe nhỏ, nhưng nếu biên lời chỉ khoảng 8% doanh thu thì thuế giá trị gia tăng đã ăn một phần tám tiền lời, chưa kể thuế thu nhập cá nhân. Với hộ dịch vụ, 5% là khoản đáng kể, nhất là khi nhận việc giá cố định trong nhiều tháng.
Cách làm gọn: khi báo giá cho khách, tính giá vốn, cộng lời mong muốn, rồi chia cho (1 trừ tỷ lệ) để ra giá bán đã gánh thuế. Ví dụ hộ dịch vụ muốn còn lại 950 nghìn sau thuế 5% thì giá bán là 950 nghìn chia 0,95, bằng 1 triệu đồng. Đây là phép tính để định giá nội bộ, không phải số ghi lên hoá đơn; hoá đơn bán hàng chỉ ghi giá bán.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh ăn uống tính thuế GTGT theo tỷ lệ bao nhiêu?
Luật chỉ đặt bốn nhóm 1%, 2%, 3%, 5% và giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết nghề nào thuộc nhóm nào. Với ăn uống, bạn tra thông tư hướng dẫn hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp để xếp đúng nhóm.
Tỷ lệ % tính thuế GTGT có nhân trên doanh thu đã trừ chi phí không?
Không. Điểm c khoản 2 Điều 12 lấy tổng số tiền bán hàng hoá, dịch vụ ghi trên hoá đơn bán hàng, gồm cả phụ thu và phí thu thêm. Chi phí nhập hàng, tiền thuê mặt bằng không được trừ ra trước khi nhân tỷ lệ.
Hộ kinh doanh doanh thu trên 1 tỷ có phải chuyển sang thuế suất 10% không?
Không. Khoản 2 Điều 11 loại trừ hộ, cá nhân kinh doanh khỏi phương pháp khấu trừ, kể cả trường hợp tự nguyện. Hộ vẫn tính theo tỷ lệ % trên doanh thu dù doanh thu lớn đến đâu.
Hộ vừa bán hàng vừa sửa chữa thì dùng một tỷ lệ chung được không?
Nên tách doanh thu bán hàng và doanh thu dịch vụ để nhân đúng tỷ lệ của từng phần. Văn bản dùng làm căn cứ ở đây không nêu cách xử lý khi hộ không tách được, nên hãy hỏi cơ quan thuế quản lý trước khi gộp.
Giảm 20% mức tỷ lệ áp đến khi nào?
Nghị định 174/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2025 đến hết ngày 31/12/2026. Sau mốc đó, nếu không có văn bản gia hạn, hộ quay về tỷ lệ gốc. Bạn nên kiểm tra lại trước khi lập hoá đơn đầu năm 2027.
Tiền vật liệu trong hợp đồng xây nhà trọn gói có bị tính thuế không?
Có. Khi hộ thợ xây bao thầu cả nguyên vật liệu, toàn bộ giá trị hợp đồng là doanh thu và áp tỷ lệ 3% theo điểm b3 khoản 2 Điều 12. Chỉ khi chủ nhà tự cấp vật liệu, hộ mới tính 5% trên tiền công.