Hộ, cá nhân kinh doanh tính thuế giá trị gia tăng theo phương pháp trực tiếp nên dùng hoá đơn bán hàng, theo điểm b khoản 1 Điều 16 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Hoá đơn bán hàng không có dòng thuế suất và tiền thuế riêng; số tiền ghi trên hoá đơn là giá bán, cũng là doanh thu để nhân tỷ lệ %.
Từ đó kéo theo mấy điều thực tế: khách doanh nghiệp không khấu trừ được thuế từ hoá đơn của hộ; hộ không thể "xuất hoá đơn VAT" bằng cách tự thêm một dòng thuế; khi được giảm 20% mức tỷ lệ theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP, hoá đơn phải ghi theo một kiểu riêng. Bài dưới đi qua từng việc, có ví dụ tính số tiền giảm, cách ghi một hoá đơn nhiều mặt hàng và việc cần làm khi lỡ ghi nhầm.
Hoá đơn bán hàng của hộ khác hoá đơn GTGT ở đâu
Bảng so sánh dưới đây chỉ nhìn từ phía người bán là hộ kinh doanh, để bạn trả lời được khách khi họ hỏi.
| Điểm so | Hoá đơn giá trị gia tăng | Hoá đơn bán hàng của hộ |
|---|---|---|
| Ai dùng | Cơ sở tính thuế theo phương pháp khấu trừ | Cơ sở tính thuế theo phương pháp trực tiếp, gồm hộ, cá nhân kinh doanh |
| Căn cứ | Điểm a khoản 1 Điều 16 Luật | Điểm b khoản 1 Điều 16 Luật |
| Dòng thuế suất, tiền thuế | Có, ghi 5%, 8%, 10%... và tiền thuế | Không có |
| Người mua khấu trừ đầu vào | Được, nếu đủ điều kiện | Không, vì không có thuế ghi trên hoá đơn giá trị gia tăng |
| Doanh thu của người bán | Giá chưa thuế | Toàn bộ tiền ghi trên hoá đơn, gồm phụ thu, phí thu thêm |
Dòng cuối là chỗ hộ hay nhầm khi chuyển từ đọc tài liệu cho doanh nghiệp sang việc của mình. Với hộ, không có khái niệm "giá chưa thuế" để tách; doanh thu tính thuế là tổng tiền bán ghi trên hoá đơn bán hàng theo điểm c khoản 2 Điều 12.
Chi tiết hình thức hoá đơn, hoá đơn điện tử, cách đăng ký sử dụng thuộc pháp luật về hoá đơn, chứng từ (Nghị định 123/2020/NĐ-CP và văn bản sửa đổi); tra bản hiện hành khi bắt đầu dùng hoá đơn.
Khi khách doanh nghiệp đòi "xuất hoá đơn VAT"
Đây là tình huống hộ bán hàng cho văn phòng, công trình, quán ăn có pháp nhân gặp thường xuyên. Khách cần hoá đơn giá trị gia tăng để khấu trừ thuế đầu vào theo điểm c khoản 1 Điều 11, nhưng hộ chỉ được dùng hoá đơn bán hàng. Không có cách nào hợp pháp để một hộ kinh doanh lập hoá đơn giá trị gia tăng cho chính giao dịch của mình.
Những gì hộ có thể làm: nói rõ ngay từ lúc báo giá rằng hộ dùng hoá đơn bán hàng; chốt giá như giá trọn, vì khách không có thuế đầu vào để trừ; ghi đầy đủ, đúng tên người mua, mã số thuế, hàng hoá, số tiền trên hoá đơn bán hàng để khách vẫn có chứng từ hợp lệ cho khoản chi.
Những gì không được làm: nhờ hay mua hoá đơn của một doanh nghiệp khác để giao cho khách. Khoản 1 Điều 13 Luật nghiêm cấm mua, cho, bán, môi giới mua bán hoá đơn; khoản 4 cấm sử dụng hoá đơn không hợp pháp. Người bán thật trên hoá đơn phải là người thật sự bán hàng.
Nếu phần lớn khách của bạn là doanh nghiệp cần hoá đơn giá trị gia tăng, đó là tín hiệu kinh doanh đáng cân nhắc chuyển sang mô hình doanh nghiệp, chứ không phải lý do tìm đường vòng.
Ghi hoá đơn khi được giảm 20% mức tỷ lệ: ví dụ từng bước
Điểm b khoản 3 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP quy định cách ghi cho cơ sở tính theo tỷ lệ %. Ví dụ hộ V bán đồ nhựa gia dụng thuộc nhóm đang chịu thuế suất 10%, không thuộc danh mục loại trừ, tỷ lệ 1%, một đơn hàng 10 triệu đồng.
- Cột "Thành tiền" ghi đầy đủ tiền hàng trước khi giảm: 10.000.000 đồng.
- Tính số được giảm: 10.000.000 × 1% × 20% = 20.000 đồng.
- Dòng "Cộng tiền hàng hoá, dịch vụ" ghi theo số đã giảm: 10.000.000 − 20.000 = 9.980.000 đồng. Đây là số khách thanh toán.
- Ghi chú trên hoá đơn: "đã giảm 20.000 đồng tương ứng 20% mức tỷ lệ % để tính thuế giá trị gia tăng theo Nghị quyết số 204/2025/QH15".
- Khi kê khai, liệt kê hàng hoá, dịch vụ được giảm theo Mẫu số 01 tại Phụ lục III của Nghị định 174/2025/NĐ-CP, nộp cùng tờ khai thuế giá trị gia tăng (khoản 6 Điều 1).
Điểm hay bị hiểu sai: số giảm là 20% của phần thuế tính theo tỷ lệ, không phải 20% giá bán. Trên đơn 10 triệu đồng, số giảm chỉ 20 nghìn đồng. Khoản này đi vào giá khách trả, tức người mua được hưởng.
Mức giảm có hiệu lực đến hết 31/12/2026. Hoá đơn lập từ năm 2027 chỉ còn ghi chú này nếu có văn bản gia hạn; kiểm tra trước khi dùng mẫu hoá đơn cũ.
Một hoá đơn nhiều mặt hàng, chỗ giảm chỗ không
Khoản 4 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP yêu cầu hoá đơn bán hàng ghi rõ số tiền được giảm. Khi một đơn có cả hàng được giảm và hàng không được giảm, chỉ tính giảm trên dòng đủ điều kiện. Ví dụ đơn của hộ V, tỷ lệ 1% cho mọi dòng vì đều là bán hàng hoá.
| Dòng hàng | Thành tiền | Thuộc diện giảm | Số được giảm |
|---|---|---|---|
| Hộp nhựa, thớt gỗ, khăn lau bếp | 6.000.000 | Có (nhóm 10%, không bị loại trừ, giả định) | 6.000.000 × 1% × 20% = 12.000 |
| Phân bón cho chậu cây | 1.000.000 | Không (nhóm 5%, điểm b khoản 2 Điều 9) | 0 |
| Bình gas mini có vỏ kim loại | 500.000 | Cần tra Phụ lục I (sản phẩm kim loại bị loại trừ) | Chưa tính cho đến khi tra xong |
| Cộng | 7.500.000 | 12.000 nếu dòng ba không được giảm |
Ghi chú cuối hoá đơn chỉ nêu số tiền đã giảm tương ứng các dòng được giảm. Việc ghi giảm cho cả đơn khi chỉ một phần hàng đủ điều kiện là sai, và người mua cũng sẽ khó giải thích khi đối chiếu.
Dòng ba cố tình để lưng chừng: sản phẩm kim loại nằm trong nhóm loại trừ, nhưng một món hàng cụ thể có thuộc mã loại trừ hay không phải tra Phụ lục I của nghị định, không đoán theo cảm giác.
Lỡ ghi nhầm: quên giảm, giảm sai, sai tỷ lệ
Khoản 5 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP có hướng xử lý cho trường hợp đã lập hoá đơn và đã kê khai theo mức tỷ lệ chưa được giảm: người bán và người mua xử lý hoá đơn đã lập theo pháp luật về hoá đơn, chứng từ; căn cứ hoá đơn sau khi xử lý, người bán kê khai điều chỉnh thuế đầu ra.
Nói cách khác, không xé hoá đơn cũ, không lập thêm một hoá đơn mới đè lên mà không liên kết. Việc dùng hình thức điều chỉnh hay thay thế, trình tự thông báo với người mua và cơ quan thuế đều theo quy định hiện hành về hoá đơn điện tử, mà Nghị định 123/2020/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, trong đó có Nghị định 70/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết. Tra bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi xử lý.
Các nhầm lẫn khác như ghi sai tên người mua, sai số lượng, sai đơn giá cũng đi theo cùng đường đó. Cái nên tránh là để sai sót kéo dài qua nhiều kỳ: càng để lâu, số hoá đơn phải xử lý càng nhiều và người mua càng khó phối hợp.
Tự kiểm hoá đơn trước khi gửi khách
Ba mươi giây kiểm trước khi bấm gửi rẻ hơn nhiều so với một lần xử lý hoá đơn sai. Danh sách dưới dùng được cho cả hoá đơn giấy lẫn điện tử.
- Thời điểm lập: với hàng hoá, Điều 8 Luật lấy lúc chuyển giao quyền sở hữu hoặc lúc lập hoá đơn, không phân biệt đã thu tiền hay chưa; bán chịu vẫn lập hoá đơn đúng lúc giao.
- Tên, mã số thuế, địa chỉ người mua đúng như khách cung cấp bằng văn bản, không gõ theo trí nhớ.
- Hàng hoá và dịch vụ tách dòng, tiền công không gộp vào tiền hàng.
- Dòng nào thuộc diện giảm 20% đã tra danh mục loại trừ; số giảm tính trên đúng dòng đó.
- Ghi chú giảm đúng câu chữ của Nghị định 174/2025/NĐ-CP, số tiền khớp với phép tính.
- Tổng tiền bằng số khách thực trả, khớp với phiếu thu hoặc giao dịch chuyển khoản.
Sau mỗi tháng, đối chiếu tổng tiền các hoá đơn đã lập với tổng doanh thu trong sổ. Hai con số này là một; lệch nhau là có hoá đơn thiếu hoặc có khoản thu chưa lập hoá đơn.
Hộ dưới ngưỡng, tem vé in sẵn giá và những trường hợp đặc biệt
Khoản 1 Điều 16 Luật mở đầu bằng câu: việc mua bán hàng hoá, dịch vụ phải có hoá đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật. Câu này không phân biệt hộ trên hay dưới ngưỡng doanh thu. Hộ dưới ngưỡng không chịu thuế giá trị gia tăng, nhưng có phải lập hoá đơn cho từng lần bán hay không, dùng hình thức nào, là việc của pháp luật về hoá đơn, chứng từ và quản lý thuế. Nếu khách yêu cầu hoá đơn mà hộ chưa đăng ký sử dụng, hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp cách được cấp hoặc đăng ký, đừng từ chối khách theo thói quen.
Khoản 2 Điều 16 có một quy tắc ngắn nhưng hữu ích: với tem, vé, thẻ là chứng từ thanh toán in sẵn giá thanh toán, giá in trên đó đã bao gồm thuế giá trị gia tăng. Hộ bán vé tham quan, vé gửi xe in sẵn giá thì không cộng thêm thuế lên giá in, cũng không hiểu giá in là giá chưa thuế.
Trường hợp hộ bán hàng cho khách là cá nhân tiêu dùng, nhiều khách không cần hoá đơn. Khách không lấy hoá đơn không làm khoản bán đó biến khỏi doanh thu: mọi khoản bán vẫn vào sổ, vì doanh thu năm để xét ngưỡng là tổng tiền bán của hộ. Việc mỗi lần bán lẻ có bắt buộc lập hoá đơn hay không thì theo quy định hoá đơn hiện hành, không theo việc khách có hỏi hay không.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh có được xuất hoá đơn VAT không?
Không. Điểm b khoản 1 Điều 16 Luật Thuế giá trị gia tăng quy định cơ sở tính thuế theo phương pháp trực tiếp, gồm hộ kinh doanh, dùng hoá đơn bán hàng. Hoá đơn giá trị gia tăng dành cho cơ sở tính theo phương pháp khấu trừ.
Mua hàng của hộ kinh doanh thì doanh nghiệp có được khấu trừ thuế không?
Không. Điểm c khoản 1 Điều 11 chỉ cho khấu trừ số thuế ghi trên hoá đơn giá trị gia tăng mua vào, còn hoá đơn bán hàng của hộ không có dòng thuế. Hoá đơn này vẫn là chứng từ cho khoản chi của doanh nghiệp.
Ghi chú giảm 20% trên hoá đơn bán hàng viết thế nào?
Theo điểm b khoản 3 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP, ghi: đã giảm (số tiền) tương ứng 20% mức tỷ lệ % để tính thuế giá trị gia tăng theo Nghị quyết số 204/2025/QH15, đồng thời ghi thành tiền trước giảm và cộng tiền hàng sau giảm.
Số tiền giảm 20% tính trên giá bán hay trên thuế?
Tính trên phần thuế theo tỷ lệ. Đơn 10 triệu đồng với tỷ lệ 1% có phần thuế 100 nghìn, giảm 20% của phần đó là 20 nghìn đồng. Không phải giảm 20% giá bán.
Đã lập hoá đơn quên ghi giảm thì xử lý thế nào?
Khoản 5 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP hướng người bán và người mua xử lý hoá đơn theo pháp luật hoá đơn, chứng từ, rồi kê khai điều chỉnh. Cách điều chỉnh hay thay thế cụ thể tra quy định hoá đơn hiện hành.
Bán chịu chưa thu tiền thì đã phải lập hoá đơn chưa?
Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng xác định thời điểm tính thuế với hàng hoá là lúc chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc lúc lập hoá đơn, không phân biệt đã thu tiền hay chưa. Chưa thu tiền không phải lý do lùi việc ghi nhận doanh thu.