Dịch vụ khoa học, công nghệ theo Luật Khoa học và công nghệ chịu thuế giá trị gia tăng 5% (điểm m khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024). Chuyển giao công nghệ, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ, sản phẩm phần mềm và dịch vụ phần mềm thì không chịu thuế (khoản 21 Điều 5). Phần cứng, thiết bị đi kèm vẫn chịu thuế theo mặt hàng của nó.
Ba nhóm này hay xuất hiện chung trong một hợp đồng công nghệ, và cách viết hợp đồng quyết định số thuế. Nghị định 181/2025/NĐ-CP yêu cầu tách riêng giá trị công nghệ, quyền sở hữu trí tuệ khỏi máy móc, thiết bị đi kèm; không tách được thì toàn bộ hợp đồng chịu thuế. Bài này đưa bảng phân nhóm, ví dụ tính khi tách và không tách, cùng những chỗ doanh nghiệp công nghệ hay xếp nhầm.
Ba nhóm và cách xếp
Bảng dưới đặt các hạng mục hay gặp trong hợp đồng của doanh nghiệp công nghệ vào đúng căn cứ.
| Hạng mục | Xếp vào | Căn cứ |
|---|---|---|
| Dịch vụ khoa học, công nghệ theo Luật Khoa học và công nghệ | Thuế suất 5% | Điểm m khoản 2 Điều 9 Luật |
| Chuyển giao công nghệ theo Luật Chuyển giao công nghệ | Không chịu thuế GTGT | Khoản 21 Điều 5 Luật |
| Chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ theo Luật Sở hữu trí tuệ | Không chịu thuế GTGT | Khoản 21 Điều 5 Luật |
| Sản phẩm phần mềm, dịch vụ phần mềm | Không chịu thuế GTGT | Khoản 21 Điều 5 Luật; khoản 13 Điều 4 NĐ 181 |
| Máy chủ, máy tính, thiết bị phần cứng | Không có tên ở khoản 2 | Khoản 3 Điều 9; xét thêm Nghị định 174/2025 |
| Máy móc trong nước chưa sản xuất được, nhập khẩu để dùng trực tiếp cho nghiên cứu khoa học | Không chịu thuế GTGT | Khoản 17 Điều 5 Luật |
Khoản 13 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP nói phần mềm và dịch vụ phần mềm được xác định theo pháp luật về công nghệ thông tin, pháp luật về công nghiệp công nghệ số và pháp luật liên quan. Tương tự, "dịch vụ khoa học, công nghệ" được hiểu theo Luật Khoa học và công nghệ. Luật thuế không tự định nghĩa hai khái niệm này; muốn biết một hạng mục cụ thể có thuộc hay không, phải mở luật chuyên ngành đang có hiệu lực.
Dòng phần cứng chịu 10%, và từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026 có thể được ghi 8% theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP nếu không thuộc nhóm loại trừ ở Phụ lục I, II; khi lập hoá đơn sang năm 2027, hãy kiểm tra có văn bản gia hạn hay không.
Dịch vụ khoa học, công nghệ: mức 5% đi theo luật chuyên ngành
Điểm m khoản 2 Điều 9 chỉ có một dòng: "dịch vụ khoa học, công nghệ theo quy định của Luật Khoa học và công nghệ". Không có danh sách liệt kê như máy nông nghiệp hay thiết bị y tế, nên thước đo duy nhất là khái niệm trong Luật Khoa học và công nghệ.
Hệ quả thực tế là doanh nghiệp không nên gọi mọi hợp đồng có chữ "công nghệ" là dịch vụ khoa học, công nghệ để ghi 5%. Một hợp đồng bảo trì máy văn phòng, một hợp đồng lắp đặt mạng nội bộ, một hợp đồng tư vấn quản lý thông thường có thể dùng nhiều thiết bị hiện đại nhưng không vì thế mà thành dịch vụ khoa học, công nghệ.
Cách tự kiểm gọn nhất là viết lại nội dung công việc của hợp đồng thành ba dòng: làm gì, tạo ra kết quả gì, kết quả đó được bàn giao dưới dạng nào. Sau đó đặt ba dòng ấy cạnh định nghĩa trong Luật Khoa học và công nghệ hiện hành. Nếu khớp, ghi 5% và giữ bản đối chiếu cùng hồ sơ hợp đồng. Nếu không chắc, hãy hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi lập hoá đơn đầu tiên, vì một hợp đồng dài hạn sai thuế suất sẽ kéo theo cả chuỗi hoá đơn phải xử lý lại.
Chuyển giao công nghệ kèm máy móc: tách hay không tách
Khoản 13 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP: chuyển giao công nghệ, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ có kèm chuyển giao máy móc, thiết bị thì phải tách riêng giá trị công nghệ, giá trị quyền sở hữu trí tuệ; không tách riêng được thì toàn bộ giá trị hợp đồng chịu thuế. Ví dụ: công ty K bán cho nhà máy L một dây chuyền kèm quyền sử dụng công nghệ, tổng giá chưa thuế 1 tỷ đồng, trong đó máy móc 700 triệu, công nghệ 300 triệu. Giả định máy móc chịu 10%.
| Cách lập hợp đồng | Phần chịu thuế | Tiền thuế |
|---|---|---|
| Tách riêng giá trị công nghệ 300 triệu | Máy móc 700.000.000 đồng | 70.000.000 đồng |
| Không tách, ghi chung 1 tỷ | Toàn bộ 1 tỷ đồng | 100.000.000 đồng |
| Chênh lệch do không tách | 30.000.000 đồng |
Ba mươi triệu đồng chênh lệch không đến từ việc giảm thuế mà từ việc đặt đúng phần công nghệ vào nhóm không chịu thuế như luật cho phép. Muốn hưởng cách xử lý này, hợp đồng phải ghi riêng giá trị phần công nghệ ngay từ đầu, và phần công nghệ phải đúng là chuyển giao công nghệ theo Luật Chuyển giao công nghệ.
Tách giá là để phản ánh đúng bản chất, không phải để dồn giá trị sang phần không chịu thuế. Giá phần công nghệ cao bất thường so với máy móc sẽ là điểm bị hỏi đầu tiên khi kiểm tra.
Phần mềm bán kèm thiết bị và phần mềm của nhà cung cấp nước ngoài
Quy định tách giá trị ở khoản 13 Điều 4 Nghị định 181 nói về chuyển giao công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ. Với phần mềm bán kèm phần cứng, như máy chấm công có phần mềm quản lý, nguyên tắc chung vẫn áp dụng: mỗi hàng hoá, dịch vụ có thuế suất riêng, và khoản 4 Điều 9 Luật buộc khai theo từng mức; không tách thì nộp theo mức cao nhất.
Vì vậy, nếu doanh nghiệp bán bộ thiết bị gồm phần cứng và bản quyền phần mềm, hoá đơn nên có hai dòng: phần cứng chịu thuế theo mặt hàng, phần mềm ghi không chịu thuế. Phần mềm đã nằm sẵn trong máy, không bán riêng, không có giá riêng thì khó tách; trường hợp này nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp cách thể hiện.
Một trường hợp khác: dịch vụ do nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam cung cấp cho tổ chức, cá nhân tại Việt Nam qua kênh thương mại điện tử, nền tảng số. Khoản 3 Điều 9 Luật nêu rõ nhóm 10% bao gồm cả dịch vụ này. Một sản phẩm cụ thể của họ có được coi là phần mềm không chịu thuế hay không, và ai khấu trừ, nộp thay, là câu hỏi cần đối chiếu khoản 4 Điều 4 Luật và hỏi cơ quan thuế; đừng tự kết luận chỉ vì sản phẩm "là phần mềm".
Thiết bị nhập khẩu cho phòng thí nghiệm: khi nào không chịu thuế
Doanh nghiệp làm nghiên cứu thường nhập máy đo, thiết bị thử nghiệm từ nước ngoài. Khoản 17 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng đặt một nhóm không chịu thuế riêng cho trường hợp này: máy móc, thiết bị, phụ tùng, vật tư thuộc loại trong nước chưa sản xuất được cần nhập khẩu để sử dụng trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.
Câu luật có ba điều kiện cùng lúc. Một là hàng phải thuộc loại trong nước chưa sản xuất được; để phân biệt, khoản 10 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP dẫn tới danh mục loại trong nước đã sản xuất được do Bộ Tài chính ban hành. Hai là phải nhập khẩu, nên cùng thiết bị đó mua lại của một nhà phân phối trong nước thì không dùng khoản 17 được. Ba là phải dùng trực tiếp cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, không phải cho sản xuất hàng loạt.
Ví dụ, viện nghiên cứu tư nhân N nhập một máy phân tích để làm đề tài, máy này không có trong danh mục loại trong nước đã sản xuất được: khâu nhập khẩu không chịu thuế giá trị gia tăng. Nếu sau đó N chuyển máy sang dây chuyền sản xuất thương mại, mục đích sử dụng đã khác điều kiện ban đầu; trường hợp như vậy nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp về nghĩa vụ phát sinh trước khi chuyển.
Viết hợp đồng công nghệ để thuế suất rõ ngay từ đầu
Phần lớn tranh cãi về thuế suất trong ngành công nghệ bắt nguồn từ hợp đồng viết gộp. Khi soạn hợp đồng có nhiều hạng mục, đi theo thứ tự sau:
- Liệt kê từng hạng mục theo bản chất: thiết bị, lắp đặt, phần mềm, dịch vụ phần mềm, chuyển giao công nghệ, dịch vụ khoa học, công nghệ, đào tạo sử dụng.
- Ghi giá riêng cho từng hạng mục, có căn cứ tính giá hợp lý; tránh dồn giá trị bất thường vào hạng mục không chịu thuế.
- Gắn căn cứ thuế cho từng hạng mục trong phụ lục giá: điều, khoản của Luật Thuế giá trị gia tăng mà bên bán dựa vào.
- Với phần chuyển giao công nghệ, đối chiếu hình thức chuyển giao với Luật Chuyển giao công nghệ; với phần dịch vụ khoa học, công nghệ, đối chiếu với Luật Khoa học và công nghệ.
- Thoả thuận cách xử lý khi cơ quan thuế xác định khác: bên nào chịu phần chênh lệch, hoá đơn được điều chỉnh theo cách nào theo pháp luật về hoá đơn hiện hành.
Điều khoản về thuế trong hợp đồng nên để luật sư hoặc kế toán có kinh nghiệm soát lại. Một phụ lục giá rõ ràng giúp kế toán hai bên lập và nhận hoá đơn đúng ngay từ kỳ đầu.
Chỗ hay nhầm ở doanh nghiệp công nghệ
Ghi 5% cho phần mềm vì coi là "khoa học công nghệ". Phần mềm và dịch vụ phần mềm có tên riêng ở khoản 21 Điều 5, không chịu thuế. Ghi 5% là thu thuế không có căn cứ.
Ghi không chịu thuế cho cả hợp đồng triển khai hệ thống. Hợp đồng gồm máy chủ, thiết bị mạng, lắp đặt và phần mềm phải tách. Chỉ phần mềm, dịch vụ phần mềm được ghi không chịu thuế.
Quên hệ quả với thuế đầu vào. Khoản 27 Điều 5 Luật: cơ sở kinh doanh hàng hoá, dịch vụ không chịu thuế không được khấu trừ, hoàn thuế đầu vào, trừ trường hợp áp 0% theo khoản 1 Điều 9. Công ty chỉ bán phần mềm cần tính khoản thuế đầu vào này vào chi phí khi định giá.
Áp 0% cho chuyển giao công nghệ ra nước ngoài. Điểm d khoản 1 Điều 9 Luật nêu chuyển giao công nghệ, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ ra nước ngoài là trường hợp không áp dụng thuế suất 0%.
Cho rằng phần cứng được giảm thuế còn 3%. Phần cứng ở nhóm 10%; nếu được giảm theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP thì là 8% với cơ sở khấu trừ, không có mức 3%.
Câu hỏi thường gặp
Phần mềm có chịu thuế giá trị gia tăng không?
Sản phẩm phần mềm và dịch vụ phần mềm theo quy định pháp luật thuộc khoản 21 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, là đối tượng không chịu thuế. Phần cứng bán kèm vẫn chịu thuế theo mặt hàng của nó.
Dịch vụ khoa học công nghệ chịu thuế suất bao nhiêu?
Dịch vụ khoa học, công nghệ theo quy định của Luật Khoa học và công nghệ chịu 5% theo điểm m khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng. Khái niệm dịch vụ này lấy theo luật chuyên ngành, không theo tên gọi trên hợp đồng.
Chuyển giao công nghệ kèm máy móc tính thuế thế nào?
Theo khoản 13 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, phải tách riêng giá trị công nghệ chuyển giao để xác định phần không chịu thuế. Không tách riêng được thì toàn bộ giá trị hợp đồng chịu thuế giá trị gia tăng.
Chuyển nhượng nhãn hiệu có chịu thuế GTGT không?
Chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ theo Luật Sở hữu trí tuệ thuộc khoản 21 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng, là đối tượng không chịu thuế. Cần đối chiếu giao dịch có đúng là chuyển nhượng quyền theo luật đó hay không.
Bán máy tính kèm phần mềm có bản quyền thì ghi hoá đơn thế nào?
Nên ghi hai dòng: máy tính chịu thuế theo mặt hàng, phần mềm ghi không chịu thuế. Khoản 4 Điều 9 Luật yêu cầu khai theo từng mức thuế suất; gộp một dòng thì phải tính theo mức cao nhất.