GiaTang.comGia Tăng
Không chịu thuế, 0% và miễn thuế khác nhau thế nào

Không chịu thuế GTGT, thuế suất 0% và miễn thuế khác nhau thế nào

Không chịu thuế GTGT, thuế suất 0% và miễn thuế cho ra ba hệ quả khác nhau về hoá đơn, khấu trừ và hoàn thuế đầu vào. Bảng so sánh và ví dụ tính.

A Vietnamese accountant seen from behind sorting three stacks of blank sheets of paper on a wooden office desk, morning window light, navy folders, wide shot

Ba khái niệm này cho cùng một kết quả trên tờ hoá đơn — người mua không phải trả đồng thuế nào — nhưng khác hẳn nhau ở phía người bán: hàng không chịu thuế giá trị gia tăng thì thuế đã trả khi mua vào không được khấu trừ, không được hoàn; hàng chịu thuế suất 0% thì vẫn là hàng chịu thuế, thuế đầu vào được khấu trừ và có thể được hoàn. Còn "miễn thuế" không phải một mức trong Luật Thuế giá trị gia tăng 2024; đó là cách nói dân dã, hay bị dùng nhầm cho hai trường hợp trên.

Bài này đặt ba khái niệm cạnh nhau, thêm trường hợp thứ tư ít người biết là "không phải kê khai, tính nộp" mà Luật số 149/2025/QH15 đưa vào cho nông sản, rồi tính một ví dụ để bạn thấy chênh lệch nằm ở đâu bằng tiền thật trên sổ sách. Căn cứ chính là Điều 5 (đối tượng không chịu thuế) và Điều 9 (thuế suất) của Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, cùng Nghị định 181/2025/NĐ-CP.

Ba khái niệm nằm ở ba chỗ khác nhau trong luật

Không chịu thuế là danh sách liệt kê tại Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Hàng hoá, dịch vụ có tên ở đây đứng ngoài hệ thống thuế giá trị gia tăng: khi bán ra không tính thuế đầu ra, và theo khoản 27 Điều 5, cơ sở kinh doanh hàng không chịu thuế không được khấu trừ, không được hoàn thuế giá trị gia tăng đầu vào, trừ trường hợp được áp thuế suất 0% theo khoản 1 Điều 9. Ví dụ quen thuộc: chuyển quyền sử dụng đất, hoạt động dạy học, dạy nghề, dịch vụ khám chữa bệnh, sản phẩm phần mềm, dịch vụ cấp tín dụng.

Thuế suất 0% nằm ở khoản 1 Điều 9, dành cho hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu và một số hoạt động được coi như xuất khẩu: vận tải quốc tế, xây dựng lắp đặt ở nước ngoài hoặc trong khu phi thuế quan, hàng bán tại cửa hàng miễn thuế. Đây là hàng chịu thuế, chỉ có mức thuế bằng không. Vì là hàng chịu thuế nên người bán được khấu trừ toàn bộ thuế đầu vào đủ điều kiện, và nếu số chưa khấu trừ hết đủ lớn thì được xét hoàn theo khoản 1 Điều 15.

Miễn thuế thì Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 không có điều nào mang tên đó. Chữ "miễn" xuất hiện trong luật chủ yếu ở những cụm như "định mức miễn thuế nhập khẩu" hay "cửa hàng miễn thuế", tức là nói chuyện của sắc thuế khác hoặc tên một loại cửa hàng. Khi khách hàng nói "hàng này được miễn VAT", gần như luôn là họ đang nói về hàng không chịu thuế hoặc hàng 0%. Việc của bạn là hỏi lại cho rõ, vì hai trường hợp ấy xử lý trên sổ sách ngược nhau.

Bảng so sánh: không chịu thuế, thuế suất 0%, thuế suất thông thường và "không phải kê khai, tính nộp"

Bảng dưới đây là xương sống để tra nhanh. Cột cuối là trường hợp đặc biệt của nông sản chưa chế biến do khoản 1 Điều 5 (sửa bởi Luật 149/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026) quy định.

Tiêu chíKhông chịu thuếThuế suất 0%Thuế suất 5% hoặc 10%Không phải kê khai, tính nộp
Chỗ quy địnhĐiều 5 Luật Thuế GTGT 2024Khoản 1 Điều 9Khoản 2, khoản 3 Điều 9Câu sau khoản 1 Điều 5 (sửa đổi 2025)
Có thuế đầu ra khôngKhôngCó, bằng 0 đồngCóKhông phải tính
Khấu trừ thuế đầu vàoKhông được (khoản 27 Điều 5)Được, nếu đủ điều kiện Điều 14Được, nếu đủ điều kiện Điều 14Được khấu trừ
Hoàn thuế đầu vàoKhông đượcCó thể, theo khoản 1 Điều 15Chỉ trong các trường hợp Điều 15Theo quy định chung về hoàn thuế
Thuế đầu vào không khấu trừ đi đâuVào chi phí hoặc nguyên giá tài sản (điểm e khoản 1 Điều 14)Không phát sinh nếu đủ điều kiệnKhông phát sinh nếu đủ điều kiệnKhông phát sinh nếu đủ điều kiện
Ví dụHọc phí, phí khám bệnh, chuyển quyền sử dụng đấtHàng bán ra nước ngoài, vận tải quốc tếNước sạch 5%, đồ gia dụng 10%Doanh nghiệp bán lúa chưa xay xát cho doanh nghiệp khác

Đọc theo hàng ngang sẽ thấy điểm mấu chốt: chỉ cột đầu tiên làm mất quyền khấu trừ. Ba cột còn lại, dù đầu ra có thể bằng không, vẫn giữ quyền khấu trừ đầu vào. Đó là lý do doanh nghiệp xuất khẩu quan tâm chuyện được áp 0% hơn là được xếp vào nhóm không chịu thuế.

Ví dụ tính: cùng mua vào 100 triệu, ba số phận khác nhau của thuế đầu vào

Giả định công ty A trong một tháng mua nguyên liệu 100 triệu đồng chưa thuế, thuế giá trị gia tăng đầu vào 10 triệu đồng, đủ hoá đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Sản phẩm bán ra 150 triệu đồng chưa thuế. Để dễ theo dõi, giả định mặt hàng bán trong nước chịu 10% và không thuộc nhóm đang được giảm thuế.

Khoản mụcBán hàng không chịu thuếXuất khẩu 0%Bán trong nước 10%
Thuế đầu ra0015 triệu
Thuế đầu vào được khấu trừ010 triệu10 triệu
Thuế phải nộp trong kỳ005 triệu
Thuế đầu vào chưa khấu trừ hếtKhông có khái niệm này10 triệu, chuyển kỳ sau hoặc xét hoàn0
Giá vốn nguyên liệu trên sổ110 triệu (thuế đầu vào cộng vào chi phí)100 triệu100 triệu

Ở cột thứ nhất, 10 triệu thuế đầu vào trở thành chi phí thật của công ty A. Nếu A định giá bán theo giá vốn cộng lãi, giá bán phải tính trên 110 triệu chứ không phải 100 triệu. Nhiều đơn vị mới chuyển sang bán hàng không chịu thuế quên điều này nên lãi gộp thực tế thấp hơn kế hoạch.

Ở cột thứ hai, 10 triệu là một khoản phải thu từ ngân sách. Khoản 1 Điều 15 đặt ngưỡng xét hoàn theo tháng, quý là số thuế đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên, nên với quy mô ví dụ này A chỉ chuyển sang kỳ sau để trừ tiếp.

Hàng không chịu thuế khi xuất khẩu được chuyển sang 0%, nhưng có danh sách loại trừ

Nguyên tắc nằm ở điểm c khoản 1 Điều 9. Luật liệt kê "hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng khi xuất khẩu" vào nhóm hàng xuất khẩu khác được áp 0%. Vì vậy một mặt hàng không chịu thuế khi bán trong nước, đem bán ra nước ngoài lại thành hàng chịu thuế 0% và người xuất khẩu lấy lại được quyền khấu trừ đầu vào. Khoản 27 Điều 5 cũng chừa đúng ngoại lệ này.

Danh sách không được áp 0% ở điểm d khoản 1 Điều 9. Gồm chuyển giao công nghệ, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ ra nước ngoài; dịch vụ tái bảo hiểm ra nước ngoài; dịch vụ cấp tín dụng; chuyển nhượng vốn; sản phẩm phái sinh; dịch vụ bưu chính, viễn thông; tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu theo khoản 23 Điều 5 và một số trường hợp khác. Những dịch vụ này khi bán ra nước ngoài vẫn giữ nguyên tư cách không chịu thuế.

Nghị định 181/2025/NĐ-CP thêm một nhóm dịch vụ tiêu dùng tại Việt Nam. Điểm k khoản 4 Điều 17 Nghị định nêu các dịch vụ cung cấp tại Việt Nam cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài như đào tạo, hội nghị, khách sạn, quảng cáo, du lịch lữ hành không được áp 0%. Một trung tâm đào tạo có học viên nước ngoài sang học tại Việt Nam vì vậy không thể lập luận là "xuất khẩu dịch vụ".

Điều kiện chứng từ vẫn phải đủ. Muốn hưởng 0% phải có hợp đồng, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, tờ khai hải quan với hàng hoá và các hồ sơ khác theo Điều 18 Nghị định 181. Thiếu chứng từ thì không được 0%, và việc xử lý tiếp theo nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp thay vì tự xếp lại.

Chữ "miễn thuế" trong giao tiếp hằng ngày và những chỗ nó gây nhầm

Trong hợp đồng và báo giá, cụm "miễn VAT" hay "không VAT" xuất hiện rất thường xuyên. Nó có thể mang ít nhất bốn nghĩa: hàng không chịu thuế theo Điều 5; hàng 0% vì xuất khẩu; người bán tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu nên không ghi dòng thuế trên hoá đơn; hoặc tệ nhất là người bán không xuất hoá đơn. Bốn trường hợp này cho người mua bốn hệ quả khác nhau về chứng từ để khấu trừ và tính chi phí.

Với người mua là doanh nghiệp theo phương pháp khấu trừ, chỉ trường hợp hàng 0% có hoá đơn giá trị gia tăng là hoá đơn ghi thuế suất. Hàng không chịu thuế cũng có hoá đơn nhưng không có tiền thuế để khấu trừ. Hàng mua của người tính theo tỷ lệ trên doanh thu đi kèm hoá đơn bán hàng theo điểm b khoản 1 Điều 16, và trên hoá đơn ấy không có thuế đầu vào để khấu trừ. Khi ký hợp đồng, câu hữu ích nhất là ghi rõ "hàng hoá thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng theo khoản ... Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng" hoặc "áp dụng thuế suất 0% theo khoản 1 Điều 9", chứ không ghi chung chung "miễn VAT".

Phía bên bán cũng nên cẩn thận với chữ "miễn" trong các văn bản khác. Ưu đãi hay miễn, giảm thuế theo pháp luật quản lý thuế, thuế thu nhập doanh nghiệp hay thuế nhập khẩu là chuyện của luật khác, không làm thay đổi tư cách chịu thuế giá trị gia tăng của mặt hàng. Một dự án được ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp vẫn phải tính thuế giá trị gia tăng bình thường khi bán hàng.

Không chịu thuế thì cũng không có chuyện "giảm 2%"

Nghị định 174/2025/NĐ-CP giảm thuế cho nhóm hàng hoá, dịch vụ đang chịu thuế suất 10%, đưa xuống 8% với người tính theo phương pháp khấu trừ, và giảm 20% mức tỷ lệ với người tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Chính sách có hiệu lực từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026. Điểm c khoản 1 Điều 1 Nghị định nói rõ: hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế hoặc chịu thuế 5% theo Luật Thuế giá trị gia tăng thì thực hiện theo Luật, không được giảm.

Lỗi gặp trong thực tế là ghi 8% lên hoá đơn cho một dịch vụ không chịu thuế, chẳng hạn một khoá học có giấy phép đào tạo, chỉ vì phần mềm hoá đơn mặc định thuế suất 8% cho mọi dòng hàng. Hoá đơn như vậy sai từ gốc: người bán phải kê khai thuế đầu ra cho một khoản lẽ ra không có thuế, người mua có thể khấu trừ một số thuế không tồn tại. Cách xử lý hoá đơn đã lập sai theo pháp luật về hoá đơn, chứng từ hiện hành; bạn nên làm cùng kế toán và báo cơ quan thuế quản lý khi cần.

Thêm một lưu ý về thời gian: chính sách giảm 2% hết hiệu lực sau ngày 31/12/2026. Trước khi lập kế hoạch giá năm 2027, bạn nên kiểm tra xem có văn bản gia hạn hay không. Với hàng không chịu thuế thì mốc này không ảnh hưởng gì, nhưng nếu bạn bán xen kẽ hàng chịu thuế và không chịu thuế thì bảng giá phần hàng chịu thuế có thể phải đổi.

Cách tự kiểm một mặt hàng thuộc nhóm nào trước khi lập hoá đơn

Trình tự dưới đây đi từ chỗ dễ loại trừ nhất đến chỗ cần đọc kỹ nhất. Mỗi bước nên ghi lại căn cứ bằng chữ trong hồ sơ nội bộ để lần sau không phải tra lại.

  1. Xác định người mua ở đâu và tiêu dùng ở đâu. Nếu bán ra nước ngoài, vào khu phi thuế quan phục vụ sản xuất xuất khẩu hoặc thuộc các hoạt động ở khoản 1 Điều 9, hãy kiểm tra điều kiện 0% trước.
  2. Đối chiếu tên mặt hàng với 26 khoản liệt kê tại Điều 5. Đọc hết cả câu, vì nhiều khoản có điều kiện kèm theo như "chưa chế biến", "bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước", "trong nước chưa sản xuất được".
  3. Nếu không có trong Điều 5, đối chiếu danh sách 5% tại khoản 2 Điều 9. Không có ở đó thì mặc định là 10% theo khoản 3 Điều 9.
  4. Với hàng 10%, kiểm tra tiếp danh mục loại trừ khỏi chính sách giảm 2% tại Phụ lục I, II của Nghị định 174/2025/NĐ-CP để biết có được ghi 8% trong thời gian chính sách còn hiệu lực hay không.
  5. Nếu mặt hàng nằm ở ranh giới, ví dụ sản phẩm đã qua sơ chế hay đã chế biến, hãy gửi câu hỏi bằng văn bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp kèm mô tả quy trình, thay vì tự chọn mức có lợi.

Khoản 4 Điều 9 là lý do không nên bỏ qua bước ghi chép: cơ sở kinh doanh nhiều loại hàng có thuế suất khác nhau, kể cả hàng không chịu thuế, mà không tách được thì phải tính và nộp theo mức thuế suất cao nhất của hàng hoá, dịch vụ mình kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

Hàng không chịu thuế GTGT có phải xuất hoá đơn không?

Có. Không chịu thuế chỉ có nghĩa là không có tiền thuế đầu ra, việc mua bán vẫn phải có hoá đơn, chứng từ theo khoản 1 Điều 16 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Cách ghi dòng thuế suất làm theo quy định hoá đơn hiện hành.

Thuế suất 0% và không chịu thuế, cái nào có lợi hơn cho người bán?

Với người bán có nhiều đầu vào chịu thuế, thuế suất 0% có lợi hơn vì vẫn được khấu trừ và có thể được hoàn thuế đầu vào. Hàng không chịu thuế làm thuế đầu vào trở thành chi phí, đội giá vốn lên.

Người bán có được tự chọn áp 0% thay cho không chịu thuế không?

Không. Mỗi mặt hàng thuộc nhóm nào do luật quy định, không do người bán chọn. Hàng không chịu thuế chỉ được áp 0% khi xuất khẩu và đáp ứng điều kiện, trừ các trường hợp tại điểm d khoản 1 Điều 9.

Luật Thuế GTGT 2024 có quy định miễn thuế GTGT không?

Luật số 48/2024/QH15 không có điều riêng nào về miễn thuế giá trị gia tăng. Khi ai đó nói miễn VAT, bạn nên hỏi lại đó là hàng không chịu thuế theo Điều 5 hay hàng chịu thuế suất 0% theo khoản 1 Điều 9.

Hàng không chịu thuế có được giảm còn 8% theo Nghị định 174/2025 không?

Không. Nghị định 174/2025/NĐ-CP chỉ giảm cho nhóm đang chịu 10%, và nói rõ hàng thuộc đối tượng không chịu thuế hoặc chịu 5% thì thực hiện theo Luật Thuế giá trị gia tăng, không được giảm.

Thuế đầu vào của hàng không chịu thuế có bị mất hẳn không?

Không mất hẳn. Theo điểm e khoản 1 Điều 14, số thuế đầu vào không được khấu trừ được tính vào chi phí khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc vào nguyên giá tài sản cố định, trừ khoản mua vào thiếu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138