GiaTang.comGia Tăng
Không chịu thuế, 0% và miễn thuế khác nhau thế nào

Phân bổ thuế GTGT đầu vào khi vừa bán hàng chịu thuế vừa không chịu thuế

Thuế đầu vào dùng chung cho hàng chịu thuế và không chịu thuế GTGT phải hạch toán riêng hoặc phân bổ theo tỷ lệ doanh thu. Công thức, ví dụ và lỗi hay gặp.

A young Vietnamese bookkeeper turned away at a cluttered back office desk dividing receipts into two neat piles beside a calculator, fluorescent light, overhead angle

Thuế đầu vào dùng chung cho cả hàng chịu thuế và hàng không chịu thuế chỉ được khấu trừ phần gắn với hàng chịu thuế; nếu không hạch toán riêng được thì phần được khấu trừ tính theo tỷ lệ doanh thu hàng chịu thuế trên tổng doanh thu bán ra trong kỳ tính thuế. Đó là điểm b khoản 1 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 và khoản 2 Điều 23 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.

Bài này không bàn điều kiện khấu trừ nói chung (hoá đơn, chứng từ thanh toán). Nó trả lời đúng một câu: khi doanh nghiệp có thêm doanh thu không chịu thuế, số thuế đầu vào chung được tách ra thế nào, tính trên những con số nào, phần không được khấu trừ đi về đâu và những lỗi nào hay làm sai tờ khai.

Ba loại thuế đầu vào và cách xử lý từng loại

Bước đầu tiên luôn là phân loại từng hoá đơn đầu vào theo mục đích sử dụng. Tỷ lệ phân bổ chỉ là phương án dự phòng cho phần không tách được.

Loại đầu vàoVí dụXử lý
Dùng riêng cho hàng, dịch vụ chịu thuế (kể cả hàng xuất khẩu 0%)Bao bì in riêng cho sản phẩm chịu thuế, nguyên liệu của dòng hàng chịu thuếKhấu trừ toàn bộ nếu đủ điều kiện
Dùng riêng cho hàng, dịch vụ không chịu thuếNguyên liệu chỉ dùng cho mặt hàng không chịu thuếKhông khấu trừ; tính vào chi phí hoặc nguyên giá tài sản
Dùng chung, không tách đượcTiền thuê văn phòng, điện, internet, xe tải chở cả hai loại hàng, phần mềm kế toánKhấu trừ theo tỷ lệ doanh thu chịu thuế trên tổng doanh thu

Luật dùng chữ "phải hạch toán riêng", rồi mới đến "trường hợp không hạch toán riêng được". Thứ tự này có ý nghĩa: nếu một khoản đầu vào rõ ràng chỉ dùng cho hàng chịu thuế mà bạn lại đưa vào nhóm dùng chung để phân bổ, bạn tự làm mất một phần khấu trừ. Ngược lại, đưa khoản chỉ dùng cho hàng không chịu thuế vào nhóm chung là khấu trừ quá mức, dễ bị loại khi kiểm tra.

Hàng xuất khẩu chịu thuế suất 0% vẫn là hàng chịu thuế, nên đầu vào của nó thuộc dòng đầu tiên, không thuộc dòng thứ hai.

Công thức và những thứ được cộng vào mẫu số

Công thức đơn giản: số thuế đầu vào dùng chung được khấu trừ bằng tổng thuế đầu vào dùng chung nhân với tỷ lệ phần trăm giữa doanh thu hàng hoá, dịch vụ chịu thuế và tổng doanh thu hàng hoá, dịch vụ bán ra trong kỳ tính thuế. Phức tạp nằm ở mẫu số.

Điểm a khoản 2 Điều 23 Nghị định 181 nêu tổng doanh thu bán ra gồm doanh thu hàng chịu thuế, doanh thu hàng không chịu thuế, giá trị gia tăng của hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý (trừ trường hợp âm) và một số doanh thu khác theo Nghị định. Riêng kinh doanh ngoại tệ, mua bán chứng khoán thì doanh thu là chênh lệch giữa giá bán và giá mua, không lấy doanh số mua bán gộp, cũng trừ trường hợp chênh lệch âm.

Quy định về ngoại tệ, chứng khoán rất đáng chú ý với doanh nghiệp có hoạt động tài chính phụ. Nếu lấy cả doanh số bán ngoại tệ đưa vào mẫu số, tỷ lệ chịu thuế bị kéo xuống rất thấp và bạn mất phần lớn khấu trừ một cách oan uổng. Tử số và mẫu số đều dùng doanh thu chưa có thuế giá trị gia tăng để hai bên cùng một thước đo.

Thu nhập không phải doanh thu bán hàng hoá, dịch vụ, ví dụ khoản nhận bồi thường hay lãi tiền gửi, có được đưa vào mẫu số hay không thì Nghị định không liệt kê trong đoạn này. Với những khoản như vậy, bạn nên hỏi cơ quan thuế quản lý trước khi chốt cách làm và áp dụng nhất quán.

Ví dụ tính một quý cho cửa hàng vật tư nông nghiệp

Giả định công ty G bán giống cây trồng (không chịu thuế theo khoản 2 Điều 5) và phân bón, thuốc bảo vệ thực vật (thuế suất 5% theo điểm b khoản 2 Điều 9). Trong quý, các hoá đơn đầu vào như sau.

BướcNội dungSố tiền
1Thuế đầu vào của phân bón, thuốc mua về để bán (dùng riêng cho hàng chịu thuế)40 triệu, khấu trừ toàn bộ
2Thuế đầu vào của bao bì in riêng cho hạt giống (dùng riêng cho hàng không chịu thuế)3 triệu, không khấu trừ
3Thuế đầu vào dùng chung: thuê kho, điện, vận chuyển12 triệu, cần phân bổ
4Doanh thu chưa thuế: phân bón, thuốc 1.200 triệu; giống cây 800 triệu; tổng 2.000 triệuTỷ lệ chịu thuế = 1.200 / 2.000 = 60%
5Phần dùng chung được khấu trừ = 12 triệu × 60%7,2 triệu
6Tổng thuế đầu vào được khấu trừ = 40 + 7,247,2 triệu
7Thuế đầu vào không được khấu trừ = 3 + (12 − 7,2)7,8 triệu, đưa vào chi phí

Nếu kế toán của G gộp cả 55 triệu thuế đầu vào rồi nhân chung với 60%, kết quả chỉ là 33 triệu được khấu trừ, thiếu 14,2 triệu so với cách làm đúng. Nếu khấu trừ hết 55 triệu thì thừa 7,8 triệu, là khoản sẽ bị loại khi kiểm tra kèm tiền chậm nộp. Hai sai lệch này đều xuất phát từ việc bỏ qua bước phân loại ở dòng 1 và dòng 2.

Kỳ tính tỷ lệ, dự án đầu tư và tài sản cố định dùng chung

Tỷ lệ tính theo doanh thu trong kỳ tính thuế. Khoản 2 Điều 23 Nghị định 181 nói tỷ lệ so với "tổng doanh thu hàng hoá, dịch vụ bán ra trong kỳ tính thuế". Kê khai theo tháng thì tính theo tháng, theo quý thì tính theo quý. Việc có phải điều chỉnh lại theo cả năm hay không, Nghị định không ghi trong khoản này; hãy đối chiếu văn bản hướng dẫn quản lý thuế hiện hành.

Tài sản cố định dùng chung cũng phân bổ. Nghị định ghi rõ "bao gồm cả tài sản cố định" khi nói hàng hoá dùng đồng thời cho hai loại hoạt động. Một chiếc xe tải chở cả phân bón và hạt giống thì thuế đầu vào của xe cũng chỉ được khấu trừ theo tỷ lệ.

Dự án đầu tư được tạm khấu trừ theo phương án kinh doanh. Điểm b khoản 2 Điều 23 cho phép thuế đầu vào của tài sản cố định trong giai đoạn đầu tư được tạm khấu trừ theo tỷ lệ doanh thu dự kiến, rồi điều chỉnh theo tỷ lệ thực tế trong 03 năm kể từ năm đầu tiên có doanh thu. Nếu điều chỉnh làm giảm số đã hoàn thì nộp lại phần chênh lệch, không bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế với phần này.

Có những tài sản cố định không được khấu trừ dù dùng chung. Khoản 13 Điều 23 loại hẳn thuế đầu vào của tài sản cố định, máy móc, thiết bị của tổ chức tín dụng, doanh nghiệp kinh doanh tái bảo hiểm, bảo hiểm nhân thọ, kinh doanh chứng khoán, cơ sở khám, chữa bệnh, cơ sở đào tạo, kể cả thuế của việc đi thuê và sửa chữa những tài sản đó.

Phần không được khấu trừ đi về đâu

Điểm e khoản 1 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng cho phép số thuế đầu vào không được khấu trừ tính vào chi phí khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, hoặc tính vào nguyên giá tài sản cố định theo pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp. Khoản 16 Điều 23 Nghị định 181 nhắc lại và nêu ngoại lệ: thuế của hàng hoá, dịch vụ mua vào từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên mà không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì không được đưa vào chi phí theo cách này.

Trên thực tế, phần không được khấu trừ của khoản đầu vào dùng chung thường đi vào chi phí quản lý hoặc chi phí bán hàng trong kỳ. Phần thuộc tài sản cố định thì cộng vào nguyên giá và khấu hao dần. Lựa chọn nào đúng tuỳ bản chất khoản đầu vào; điều cần tránh là để số thuế này nằm treo trên tài khoản thuế được khấu trừ qua nhiều kỳ.

Một chi tiết hay bị bỏ qua: nếu khoản mua vào dùng chung không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, nó vừa không đủ điều kiện khấu trừ, vừa có thể không được đưa thuế vào chi phí. Vì vậy, với các khoản chi chung có giá trị lớn như tiền thuê kho, nên thanh toán qua ngân hàng ngay từ đầu.

Năm lỗi hay gặp và cách tự kiểm

Quên phân bổ khi mới phát sinh doanh thu không chịu thuế. Doanh nghiệp vốn chỉ bán hàng chịu thuế, nay thêm một dịch vụ không chịu thuế như cho vay vốn hay đào tạo có phép, nhưng vẫn khấu trừ toàn bộ như cũ. Cách kiểm: mỗi kỳ, nếu tờ khai có dòng doanh thu không chịu thuế khác không, thì phải có bảng phân bổ đi kèm.

Bỏ doanh thu không chịu thuế ra khỏi mẫu số. Có người tính tỷ lệ bằng doanh thu chịu thuế chia cho chính nó, ra 100%. Mẫu số phải là tổng doanh thu bán ra theo điểm a khoản 2 Điều 23.

Phân bổ cả những hoá đơn không đủ điều kiện khấu trừ. Tỷ lệ phân bổ chỉ chia phần thuế đầu vào vốn đã đủ điều kiện khấu trừ. Hoá đơn thiếu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt hay hoá đơn không hợp lệ phải loại ra trước, sau đó mới nhân tỷ lệ cho phần còn lại. Làm ngược thứ tự thì con số được khấu trừ bị phóng to.

Dùng tỷ lệ của kỳ trước cho kỳ này. Tỷ lệ thay đổi theo doanh thu từng kỳ. Lấy tỷ lệ cũ cho tiện là sai cả khi doanh thu không chịu thuế tăng mạnh.

Không lưu bảng tính. Tờ khai chỉ hiện con số cuối cùng. Khi kiểm tra, cơ quan thuế sẽ hỏi cách ra con số đó. Bảng phân bổ từng kỳ, ghi rõ danh sách hoá đơn dùng chung và doanh thu dùng để tính, là bằng chứng bạn cần giữ cùng hồ sơ khai thuế.

Câu hỏi thường gặp

Thuế GTGT đầu vào dùng chung phân bổ theo tỷ lệ nào?

Theo tỷ lệ phần trăm giữa doanh thu hàng hoá, dịch vụ chịu thuế và tổng doanh thu hàng hoá, dịch vụ bán ra trong kỳ tính thuế, theo điểm b khoản 1 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng và khoản 2 Điều 23 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.

Doanh thu xuất khẩu 0% được tính vào tử số hay mẫu số?

Hàng xuất khẩu chịu thuế suất 0% vẫn là hàng chịu thuế, nên doanh thu của nó nằm ở tử số và cũng có mặt trong mẫu số. Đầu vào dùng riêng cho hàng xuất khẩu được khấu trừ toàn bộ nếu đủ điều kiện.

Kinh doanh ngoại tệ thì lấy doanh thu nào để phân bổ?

Khoản 2 Điều 23 Nghị định 181 quy định riêng hoạt động kinh doanh ngoại tệ, mua bán chứng khoán lấy doanh thu là chênh lệch giữa giá bán và giá mua, trừ trường hợp chênh lệch âm, chứ không lấy doanh số bán gộp.

Có bắt buộc phân bổ nếu hạch toán riêng được không?

Không. Luật yêu cầu hạch toán riêng thuế đầu vào được khấu trừ và không được khấu trừ trước; chỉ khi không hạch toán riêng được thì mới dùng tỷ lệ doanh thu. Khoản nào tách được thì nên tách.

Thuế đầu vào không được khấu trừ có được tính vào chi phí không?

Được, theo điểm e khoản 1 Điều 14, tính vào chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc nguyên giá tài sản cố định, trừ khoản mua từng lần từ 05 triệu đồng trở lên không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Phòng khám vừa khám bệnh vừa bán thuốc có được khấu trừ thuế của máy móc không?

Khoản 13 Điều 23 Nghị định 181 không cho khấu trừ thuế đầu vào của tài sản cố định, máy móc, thiết bị của cơ sở khám, chữa bệnh. Các khoản đầu vào khác dùng chung thì xử lý theo nguyên tắc phân bổ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138