Phân bón, quặng để sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và chất kích thích tăng trưởng vật nuôi chịu thuế giá trị gia tăng 5% theo điểm b khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Điểm này không giới hạn khâu bán, nên từ nhà máy, nhà nhập khẩu, tổng đại lý tới cửa hàng vật tư ở xã đều ghi 5% khi bán đúng các mặt hàng trên.
Cái khó nằm ở các mặt hàng đứng cạnh phân bón trên kệ: thức ăn chăn nuôi, giống cây, bình phun, bao bì, dịch vụ phun thuốc thuê. Mỗi thứ đi một đường khác nhau. Bài này đưa căn cứ chi tiết của Nghị định 181/2025/NĐ-CP, bảng tra cho cửa hàng vật tư nông nghiệp, ví dụ tính ở hai khâu và các lỗi hay gặp khi lập hoá đơn.
Căn cứ và phạm vi của mức 5%
Điểm b khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 liệt kê bốn nhóm: phân bón; quặng để sản xuất phân bón; thuốc bảo vệ thực vật; chất kích thích tăng trưởng vật nuôi, tất cả "theo quy định của pháp luật". Cụm "theo quy định của pháp luật" nghĩa là sản phẩm phải đúng là phân bón, đúng là thuốc bảo vệ thực vật theo pháp luật chuyên ngành, không phải cứ gọi tên như vậy trên bao bì là được.
Khoản 1 Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP nói rõ hơn hai chỗ. Quặng để sản xuất phân bón là các quặng làm nguyên liệu sản xuất phân bón, nghị định nêu ví dụ quặng apatít dùng để sản xuất các loại phân bón chứa lân và đất bùn làm phân vi sinh. Thuốc bảo vệ thực vật thì thực hiện theo pháp luật về bảo vệ và kiểm dịch thực vật.
Luật không chia phân bón theo loại cây được bón. Bao phân bán cho trang trại lúa và túi phân nhỏ bán cho người trồng chậu cây cảnh đều là phân bón; điều kiện quyết định là sản phẩm có đúng là phân bón theo pháp luật chuyên ngành hay không. Cũng vì luật không giới hạn khâu, mức 5% áp như nhau ở khâu sản xuất, nhập khẩu và thương mại; điều này khác hẳn nông sản chưa chế biến, vốn đổi cách tính theo từng khâu.
Bảng tra cho cửa hàng vật tư nông nghiệp
Một cửa hàng vật tư nông nghiệp thường bán cùng lúc nhiều nhóm hàng. Bảng dưới xếp từng nhóm vào đúng chỗ của nó trong luật để bạn cài thuế suất cho từng mã hàng.
| Mặt hàng trên kệ | Xếp vào | Căn cứ |
|---|---|---|
| Phân bón thành phẩm các loại | Thuế suất 5% | Điểm b khoản 2 Điều 9 Luật; khoản 1 Điều 19 NĐ 181 |
| Quặng apatít, đất bùn làm phân vi sinh | Thuế suất 5% | Khoản 1 Điều 19 NĐ 181 |
| Thuốc bảo vệ thực vật | Thuế suất 5% | Điểm b khoản 2 Điều 9 Luật |
| Chất kích thích tăng trưởng vật nuôi | Thuế suất 5% | Điểm b khoản 2 Điều 9 Luật |
| Thức ăn chăn nuôi, thức ăn thuỷ sản | Không chịu thuế GTGT | Khoản 3 Điều 5 Luật |
| Giống vật nuôi, vật liệu nhân giống cây trồng | Không chịu thuế GTGT | Khoản 2 Điều 5 Luật |
| Máy, bình phun thuốc bảo vệ thực vật | Thuế suất 5% (máy chuyên dùng nông nghiệp) | Điểm g khoản 2 Điều 9 Luật; khoản 6 Điều 19 NĐ 181 |
| Dịch vụ phun thuốc, phòng trừ sâu bệnh cho cây trồng | Thuế suất 5% | Điểm c khoản 2 Điều 9 Luật |
Những thứ không có tên trong bảng, ví dụ găng tay, ủng, bạt che, bao bì rỗng bán riêng, không mặc nhiên đi theo 5% chỉ vì bày chung kệ với phân bón. Khoản 3 Điều 9 đặt mức 10% cho hàng hoá không có tên ở khoản 1 và khoản 2; trước khi cài thuế suất cho các mã này, hãy đối chiếu lại danh sách 5% và hỏi cơ quan thuế nếu thấy mặt hàng có thể thuộc một nhóm khác.
Ví dụ tính ở hai khâu: tổng đại lý và cửa hàng xã
Tổng đại lý A (khấu trừ) mua phân bón của nhà máy rồi bán lại cho cửa hàng vật tư C ở xã. Số liệu giả định, tròn để dễ theo dõi.
| Khâu | Giá chưa thuế | Thuế GTGT 5% | Tổng thanh toán |
|---|---|---|---|
| Nhà máy bán cho A | 200.000.000 đồng | 10.000.000 đồng | 210.000.000 đồng |
| A bán cho cửa hàng C | 230.000.000 đồng | 11.500.000 đồng | 241.500.000 đồng |
| C bán lẻ cho nông dân (nếu C khấu trừ) | 260.000.000 đồng | 13.000.000 đồng | 273.000.000 đồng |
Với A, thuế đầu ra 11,5 triệu, thuế đầu vào trên hoá đơn của nhà máy 10 triệu; theo nguyên tắc khấu trừ, phần A phải nộp cho lô này là 1,5 triệu đồng nếu hoá đơn đầu vào đủ điều kiện. Điều kiện khấu trừ cụ thể thuộc một chủ đề riêng.
Nếu cửa hàng C là hộ kinh doanh tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu, C không ghi dòng thuế suất 5% mà tính theo tỷ lệ của hoạt động phân phối, cung cấp hàng hoá là 1% doanh thu (điểm b khoản 2 Điều 12 Luật Thuế GTGT). Với hộ, thuế suất 5% của phân bón vẫn có ý nghĩa ở chỗ khác: hàng 5% không thuộc diện giảm 20% mức tỷ lệ theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
Phân bón không được giảm thuế 2%
Mỗi lần có chính sách giảm thuế giá trị gia tăng, nhiều cửa hàng vật tư hỏi phân bón có được ghi 3% không. Câu trả lời là không. Khoản 1 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP chỉ giảm thuế cho các nhóm hàng hoá, dịch vụ đang áp dụng mức 10%. Điểm c khoản 1 còn nói thêm: hàng hoá trong phụ lục mà thuộc đối tượng không chịu thuế hoặc chịu 5% thì thực hiện theo Luật Thuế giá trị gia tăng và không được giảm.
Phân bón đang ở mức 5% nên đứng ngoài chính sách này hoàn toàn. Hoá đơn phân bón trong suốt thời gian từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026 vẫn ghi 5%, giống như trước và sau giai đoạn đó.
Ngược lại, những thứ cửa hàng bán kèm mà đang chịu 10% thì có thể được ghi 8% nếu không thuộc nhóm loại trừ ở Phụ lục I, II của Nghị định 174. Nghĩa là cùng một hoá đơn có thể có dòng 5% cho phân bón và dòng 8% cho một món hàng khác. Khoản 4 Điều 1 Nghị định 174 yêu cầu ghi rõ thuế suất của từng hàng hoá trên hoá đơn khi bán nhiều mức, không gộp. Mốc hết hiệu lực của chính sách giảm là 31/12/2026; khi lập hoá đơn cho năm 2027, hãy kiểm tra có văn bản gia hạn hay không.
Lỗi hay gặp khi lập hoá đơn vật tư nông nghiệp
Cài một thuế suất cho cả cửa hàng. Phần mềm bán hàng để mặc định 5% cho mọi mã khiến cả thức ăn chăn nuôi (không chịu thuế) lẫn bạt, ủng (10%) bị ghi sai. Mỗi nhóm mã phải có thuế suất riêng.
Ghi thức ăn chăn nuôi là 5% vì "cũng là vật tư nông nghiệp". Thức ăn chăn nuôi theo pháp luật về chăn nuôi thuộc khoản 3 Điều 5, không chịu thuế. Ghi 5% là thu của khách một khoản thuế không có căn cứ.
Nhầm chất kích thích tăng trưởng vật nuôi với thuốc thú y. Chất kích thích tăng trưởng vật nuôi có tên ở điểm b. Thuốc thú y không có tên ở điểm b; muốn biết nó thuộc mức nào phải đối chiếu các nhóm khác, không suy ra từ việc nó "dùng cho vật nuôi".
Coi sản phẩm tự pha trộn là phân bón. Hỗn hợp tự trộn tại cửa hàng rồi đóng bao bán ra có là phân bón theo pháp luật chuyên ngành hay không là câu hỏi pháp lý về sản phẩm, không phải câu hỏi về thuế. Chưa rõ thì đừng tự xếp vào 5%.
Tách thuế bằng cách chia 1,1. Với hoá đơn phân bón ghi tổng thanh toán, mẫu số đúng là 1,05 theo điểm k khoản 1 Điều 7 Luật Thuế GTGT.
Tiền giao hàng, phun thuốc thuê đi kèm hoá đơn phân bón
Cửa hàng vật tư ít khi chỉ bán hàng trơn. Có nơi giao phân tận ruộng, có nơi nhận phun thuốc thuê cho cả cánh đồng. Hai khoản này xử lý khác nhau.
Nếu tiền chở hàng là khoản cửa hàng thu thêm khi bán phân bón và được hưởng khoản đó, khoản 2 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng coi phụ thu và phí thu thêm là một phần của giá tính thuế. Khi đó tiền chở được cộng vào giá bán phân bón và chịu cùng mức 5%. Ví dụ cửa hàng bán 100 bao giá chưa thuế 50 triệu đồng, thu thêm 1 triệu đồng tiền chở tới ruộng: giá tính thuế là 51 triệu, thuế 5% là 2,55 triệu đồng.
Nếu việc chở hàng do một đơn vị vận tải khác làm, có hợp đồng riêng với người mua và người mua trả thẳng cho họ, đó là dịch vụ vận tải của đơn vị kia, không còn là khoản thu thêm của cửa hàng. Dịch vụ vận tải không có tên trong khoản 2 Điều 9, nên đơn vị vận tải phải tự xác định thuế suất của dịch vụ mình theo khoản 3.
Dịch vụ phun thuốc thuê thì có tên riêng: điểm c khoản 2 Điều 9 liệt kê dịch vụ nuôi trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho cây trồng ở mức 5%. Cửa hàng vừa bán thuốc vừa nhận phun nên ghi hai dòng trên hoá đơn: dòng thuốc bảo vệ thực vật 5% và dòng dịch vụ phòng trừ sâu bệnh 5%. Cùng mức thuế suất nhưng vẫn nên tách dòng, vì hai thứ này khác bản chất và khác cách tính tỷ lệ nếu sau này cửa hàng là hộ tính thuế theo doanh thu.
Hồ sơ nên giữ để chứng minh mặt hàng thuộc nhóm 5%
Thuế suất do bản chất mặt hàng quyết định, nên khi bị hỏi, bạn cần chứng minh mặt hàng là gì. Một bộ hồ sơ gọn cho mỗi dòng sản phẩm gồm:
- Giấy tờ pháp lý cho phép sản phẩm lưu hành theo pháp luật chuyên ngành về phân bón hoặc về bảo vệ và kiểm dịch thực vật, do nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu cung cấp.
- Hoá đơn đầu vào của nhà cung cấp ghi đúng tên hàng và thuế suất 5%; tên hàng trên hoá đơn bán ra nên trùng với tên trên hoá đơn mua vào.
- Với quặng, đất bùn: hợp đồng hoặc xác nhận mục đích dùng làm nguyên liệu sản xuất phân bón, vì nghị định gắn mức 5% với mục đích này.
- Bảng danh mục mã hàng của cửa hàng, ghi rõ mã nào 5%, mã nào không chịu thuế, mã nào 10% và căn cứ điều khoản đi kèm.
- Văn bản hỏi đáp với cơ quan thuế quản lý trực tiếp cho những mặt hàng bạn đã phải hỏi.
Bộ hồ sơ này cũng giúp nhân viên mới không cài sai thuế suất, vì họ chỉ việc tra bảng danh mục thay vì đoán theo tên hàng.
Câu hỏi thường gặp
Phân bón chịu thuế suất VAT bao nhiêu?
Phân bón chịu 5% theo điểm b khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Mức này áp cho mọi khâu sản xuất, nhập khẩu và thương mại, với điều kiện sản phẩm đúng là phân bón theo pháp luật chuyên ngành.
Phân bón có được giảm thuế còn 3% theo Nghị định 174/2025 không?
Không. Nghị định 174/2025/NĐ-CP chỉ giảm cho nhóm đang chịu 10%, và nói rõ hàng hoá chịu 5% thì thực hiện theo Luật Thuế giá trị gia tăng, không được giảm. Hoá đơn phân bón vẫn ghi 5%.
Thức ăn chăn nuôi có chịu thuế 5% như phân bón không?
Không. Thức ăn chăn nuôi theo pháp luật về chăn nuôi và thức ăn thuỷ sản theo pháp luật về thuỷ sản thuộc khoản 3 Điều 5 Luật Thuế GTGT, là đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng.
Bình phun thuốc trừ sâu chịu thuế suất nào?
Khoản 6 Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP liệt kê máy, bình phun thuốc bảo vệ thực vật trong nhóm máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ sản xuất nông nghiệp, áp mức 5% theo điểm g khoản 2 Điều 9 Luật.
Hộ kinh doanh bán phân bón có ghi thuế suất 5% trên hoá đơn không?
Hộ tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu dùng hoá đơn bán hàng và tính thuế theo tỷ lệ của hoạt động phân phối, cung cấp hàng hoá là 1% doanh thu, không ghi dòng thuế suất 5% như hoá đơn giá trị gia tăng.
Quặng apatít bán cho nhà máy phân bón chịu thuế bao nhiêu?
Quặng làm nguyên liệu sản xuất phân bón, như quặng apatít dùng sản xuất phân chứa lân, được Nghị định 181/2025/NĐ-CP xếp vào nhóm 5%. Nên giữ hợp đồng thể hiện mục đích dùng để sản xuất phân bón.