Nước sạch phục vụ sản xuất và sinh hoạt chịu thuế giá trị gia tăng 5% theo điểm a khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Chính điểm a đã loại trừ nước uống đóng chai, đóng bình và các loại nước giải khát khác, nên những mặt hàng này không được hưởng mức 5% mà rơi về mức 10% của khoản 3 cùng điều.
Nói gọn: hoá đơn tiền nước máy của gia đình hay của xưởng sản xuất ghi 5%; bình nước 20 lít giao tận nhà, chai nước suối bày ở quầy tạp hoá thì không ghi 5%. Phần dưới đây đi từ chữ luật, bảng tra từng loại nước hay gặp, ví dụ tính tiền, tới trường hợp một đơn vị vừa cấp nước máy vừa bán nước đóng bình và những câu nên hỏi cơ quan thuế khi còn lấn cấn.
Chữ luật nói gì về nước sạch
Điểm a khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 ghi mức 5% áp dụng cho "nước sạch phục vụ sản xuất và sinh hoạt không bao gồm các loại nước uống đóng chai, đóng bình và các loại nước giải khát khác". Câu này có ba vế, và mỗi vế là một phép thử khi bạn xếp mặt hàng của mình vào nhóm thuế suất.
Vế thứ nhất là bản chất hàng hoá: phải là nước sạch, tức nước được xử lý để cấp qua hệ thống cho người dùng. Vế thứ hai là mục đích: phục vụ sản xuất và sinh hoạt, nghĩa là cả hộ gia đình lẫn nhà xưởng, cửa hàng, cơ quan đều thuộc phạm vi, luật không chia theo loại khách. Vế thứ ba là phần loại trừ: nước uống đóng chai, đóng bình và nước giải khát. Loại trừ này đứng ngay trong điểm a, nên không cần đi tìm thêm văn bản nào khác mới biết nước đóng bình không được 5%.
Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số trường hợp của mức 5% như phân bón, sơ chế nông sản, thiết bị y tế, nhưng không có khoản riêng giải thích thêm về nước sạch. Vì vậy khi gặp ca lạ, cách làm đúng là bám vào đúng ba vế của chữ luật, không tự mở rộng. Ca nào ba vế chưa trả lời được thì ghi lại tình huống và hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi xuất hoá đơn hàng loạt.
Bảng tra nhanh các loại nước và dịch vụ quanh nước
Bảng sau xếp những thứ hay xuất hiện trên hoá đơn của đơn vị cấp nước, đại lý nước uống và cửa hàng tạp hoá. Cột căn cứ cho biết bạn cần mở điều, khoản nào để tự kiểm lại.
| Mặt hàng, dịch vụ | Xếp vào | Căn cứ |
|---|---|---|
| Nước máy cấp cho hộ gia đình | Thuế suất 5% | Điểm a khoản 2 Điều 9 Luật Thuế GTGT |
| Nước sạch cấp cho nhà máy, xưởng, cửa hàng | Thuế suất 5% | Điểm a khoản 2 Điều 9 (phục vụ sản xuất) |
| Nước uống đóng chai | Không thuộc nhóm 5%, áp 10% | Phần loại trừ của điểm a; khoản 3 Điều 9 |
| Nước uống đóng bình lớn giao tận nơi | Không thuộc nhóm 5%, áp 10% | Phần loại trừ của điểm a; khoản 3 Điều 9 |
| Nước giải khát các loại | Không thuộc nhóm 5%, áp 10% | Phần loại trừ của điểm a; khoản 3 Điều 9 |
| Dịch vụ tưới, tiêu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp | Không chịu thuế GTGT | Khoản 6 Điều 5 Luật Thuế GTGT |
| Dịch vụ đấu nối, lắp đặt đường ống tính riêng | Không có tên trong nhóm 5% | Hỏi cơ quan thuế trước khi xuất |
| Khoản phí theo pháp luật về phí và lệ phí thu cùng tiền nước | Không chịu thuế GTGT | Khoản 25 Điều 5 Luật Thuế GTGT |
Hai dòng cuối là chỗ hay sai nhất. Dịch vụ đấu nối, lắp đặt là một dịch vụ riêng, không phải "nước sạch", nên không mặc nhiên đi theo 5% của tiền nước. Còn khoản phí thu hộ trên cùng hoá đơn chỉ thuộc khoản 25 Điều 5 khi nó thật sự là khoản phí theo pháp luật về phí và lệ phí; nếu là tiền dịch vụ do đơn vị cấp nước tự đặt ra thì không dùng căn cứ này được.
Ví dụ tính: hoá đơn tiền nước của xưởng B
Xưởng may B dùng nước máy cho dây chuyền giặt và cho khu vệ sinh công nhân. Kỳ này tiền nước chưa thuế là 20 triệu đồng. Cả hai mục đích đều là sản xuất và sinh hoạt nên toàn bộ đi theo 5%.
| Bước | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| 1. Tiền nước chưa thuế | Theo chỉ số đồng hồ nhân đơn giá | 20.000.000 đồng |
| 2. Thuế GTGT | 20.000.000 × 5% | 1.000.000 đồng |
| 3. Tổng thanh toán | 20.000.000 + 1.000.000 | 21.000.000 đồng |
| 4. Tách ngược khi chỉ biết tổng | 21.000.000 ÷ 1,05 | 20.000.000 đồng |
| 5. Thuế tách ngược | 21.000.000 − 20.000.000 | 1.000.000 đồng |
Bước 4 dùng công thức của điểm k khoản 1 Điều 7 Luật Thuế GTGT: giá chưa thuế bằng giá thanh toán chia cho một cộng thuế suất. Với nước sạch, mẫu số là 1,05, không phải 1,1 hay 1,08. Kế toán quen tay chia 1,1 cho mọi hoá đơn sẽ tách sai tiền thuế đầu vào của khoản tiền nước, sai nhỏ mỗi tháng nhưng cộng lại cả năm thì lệch sổ.
Một điều nữa: mức 5% không nằm trong diện giảm 2% của Nghị định 174/2025/NĐ-CP, vì chính sách giảm chỉ áp cho nhóm đang chịu 10%. Thấy hoá đơn tiền nước ghi 5% là đúng, đừng đòi bên cấp nước "giảm còn 3%".
Nước đóng bình, đóng chai: nhóm 10% và chuyện giảm 2%
Vì bị loại khỏi điểm a, nước uống đóng chai, đóng bình rơi vào khoản 3 Điều 9 với mức 10%. Đây là điểm khiến nhiều đại lý nước uống ngạc nhiên, vì họ nghĩ nước nào uống được cũng là "nước sạch". Luật tách rõ: nước sạch là nước cấp qua hệ thống; còn nước đã đóng thành sản phẩm để bán lẻ là hàng tiêu dùng như mọi loại đồ uống khác.
Với nhóm 10%, còn một lớp nữa phải xét: Nghị định 174/2025/NĐ-CP giảm thuế giá trị gia tăng cho nhóm hàng đang chịu 10%, trừ các nhóm loại trừ ghi ở Phụ lục I và Phụ lục II (viễn thông, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, sản phẩm kim loại, sản phẩm khai khoáng trừ than, hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt trừ xăng). Cơ sở kê khai theo phương pháp khấu trừ được ghi 8%; hộ, cá nhân kinh doanh tính theo tỷ lệ trên doanh thu được giảm 20% mức tỷ lệ.
Nước đóng bình không có tên trong danh sách nhóm loại trừ tóm tắt ở trên, nhưng bạn vẫn nên mở Phụ lục I, II để đối chiếu đúng mã hàng của mình trước khi ghi 8%. Chính sách này có hiệu lực từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026. Hoá đơn lập từ 01/01/2027 trở đi phải quay về 10%, trừ khi có văn bản mới gia hạn; khi tới gần mốc, hãy kiểm tra xem đã có văn bản nào như vậy chưa thay vì đoán trước.
Một đơn vị vừa cấp nước máy vừa bán nước đóng bình
Nhiều đơn vị cấp nước nhỏ mở thêm xưởng đóng bình. Khoản 4 Điều 9 Luật Thuế GTGT buộc cơ sở kinh doanh nhiều mức thuế suất phải khai theo từng mức; không tách được thì phải nộp theo mức cao nhất. Với đơn vị này, không tách nghĩa là cả tiền nước máy cũng bị tính như 10%. Cách tách gọn:
- Lập hai nhóm mã hàng riêng trong phần mềm bán hàng: một nhóm cho nước cấp qua đồng hồ, một nhóm cho nước đóng bình, đóng chai.
- Gắn thuế suất cố định cho từng nhóm mã ngay từ đầu, để nhân viên lập hoá đơn không phải chọn tay mỗi lần.
- Khi một khách vừa dùng nước máy vừa đặt nước bình, lập hoá đơn ghi rõ từng dòng với thuế suất của dòng đó, không gộp thành một dòng "tiền nước".
- Mở sổ doanh thu tách theo hai nhóm, cuối kỳ cộng riêng để lên tờ khai đúng từng mức thuế suất.
- Mỗi quý tự đối chiếu: tổng doanh thu trên tờ khai bằng tổng hai nhóm trong sổ, tiền thuế từng nhóm bằng doanh thu nhân thuế suất của nhóm đó.
Phần chi phí dùng chung như điện, nhân công vận hành trạm xử lý không làm thay đổi thuế suất đầu ra. Việc phân bổ thuế đầu vào dùng chung là chuyện của khấu trừ, thuộc một chủ đề khác; ở đây chỉ cần nhớ đầu ra phải tách theo từng mức.
Chỗ hay nhầm và vì sao
Nghĩ nước đóng bình là "nước sạch". Chữ "nước sạch" trong điểm a đi kèm phần loại trừ ngay sau nó. Đọc thiếu nửa câu là áp nhầm 5% cho cả xưởng đóng bình, sau này bị tính lại phần chênh lệch.
Chia 1,1 để tách thuế mọi hoá đơn. Hoá đơn tiền nước ghi 5% thì mẫu số là 1,05. Sai mẫu số làm lệch số thuế đầu vào kê khai.
Gộp tiền lắp đặt vào dòng tiền nước. Tiền đấu nối, lắp đặt là dịch vụ khác. Gộp vào dòng tiền nước rồi ghi 5% là tự xếp một dịch vụ không có tên trong khoản 2 vào nhóm 5%.
Coi nước dùng nội bộ là không phải tính. Nước của chính đơn vị cấp nước dùng cho mục đích khác như biếu, tặng, trao đổi thì giá tính thuế xác định theo giá hàng cùng loại tại thời điểm đó, theo điểm c khoản 1 Điều 7 Luật Thuế GTGT.
Áp mức giảm cho tiền nước. Giảm 2% chỉ dành cho nhóm đang chịu 10%. Tiền nước máy đã ở mức 5% nên không có chuyện ghi 3%.
Câu nên hỏi khi chưa chắc
Nếu đơn vị của bạn có sản phẩm nằm ở vùng ranh giới, ví dụ nước đã qua lọc thêm bán theo can cho quán ăn, hãy chuẩn bị mô tả bằng văn bản và hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Mô tả càng cụ thể, câu trả lời càng dùng được:
- Nước được cấp qua đường ống và đồng hồ, hay được đóng vào vật chứa rồi giao như một sản phẩm?
- Sản phẩm có nhãn, có hạn dùng, có bán lẻ cho người tiêu dùng như đồ uống hay không?
- Khách mua dùng để nấu ăn, sản xuất, hay để uống trực tiếp?
- Hoá đơn hiện đang ghi thuế suất nào, từ kỳ nào, đã kê khai ra sao?
- Nếu phải chuyển sang mức khác, đơn vị cần điều chỉnh các hoá đơn đã lập theo cách nào theo pháp luật về hoá đơn hiện hành?
Giữ lại văn bản trả lời cùng hồ sơ kế toán. Khi có kiểm tra, một văn bản hỏi đáp gắn đúng sản phẩm của mình có giá trị hơn nhiều so với câu "trước giờ vẫn ghi vậy".
Câu hỏi thường gặp
Hoá đơn tiền nước sinh hoạt gia đình ghi thuế suất 5% có đúng không?
Đúng. Nước sạch phục vụ sinh hoạt thuộc điểm a khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, áp mức 5%. Mức này không được giảm thêm theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP vì chính sách giảm chỉ áp cho nhóm 10%.
Nước uống đóng bình 20 lít chịu thuế suất bao nhiêu?
Nước uống đóng bình bị loại khỏi nhóm 5% ngay trong điểm a khoản 2 Điều 9, nên áp mức 10% theo khoản 3. Trong thời gian Nghị định 174/2025/NĐ-CP còn hiệu lực, nếu mặt hàng không thuộc phụ lục loại trừ thì cơ sở khấu trừ ghi 8%.
Xưởng sản xuất dùng nước máy có được áp 5% như hộ gia đình không?
Có. Luật ghi nước sạch phục vụ sản xuất và sinh hoạt, không phân biệt khách là hộ gia đình hay doanh nghiệp. Điều quan trọng là thứ được bán phải là nước sạch cấp cho người dùng, không phải nước đã đóng thành sản phẩm.
Tách thuế từ tổng tiền nước đã gồm VAT thì chia cho bao nhiêu?
Chia tổng tiền cho 1,05 để ra giá chưa thuế, lấy tổng trừ giá chưa thuế ra tiền thuế. Đây là công thức tại điểm k khoản 1 Điều 7 Luật Thuế GTGT với thuế suất 5%.
Đơn vị vừa cấp nước máy vừa bán nước đóng bình phải khai thế nào?
Phải khai riêng theo từng mức thuế suất như khoản 4 Điều 9 Luật Thuế GTGT yêu cầu. Nếu không tách được doanh thu từng nhóm thì phải tính và nộp theo mức cao nhất, tức cả tiền nước máy cũng bị tính như nhóm 10%.
Dịch vụ tưới tiêu nước cho ruộng có chịu thuế 5% không?
Không. Tưới, tiêu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp thuộc khoản 6 Điều 5 Luật Thuế GTGT, là đối tượng không chịu thuế, khác hẳn nước sạch cấp cho sinh hoạt. Hai thứ cùng liên quan tới nước nhưng nằm ở hai điều khác nhau.