GiaTang.comGia Tăng
Tra thuế suất VAT theo mặt hàng

Thuế suất VAT nông sản, thuỷ sản chưa chế biến: không chịu thuế hay 5% tuỳ từng khâu

Nông sản, thuỷ sản chưa chế biến không chịu thuế khi người sản xuất tự bán, chịu 5% ở khâu thương mại, trừ gỗ và măng. Bảng tra từng khâu theo luật sửa đổi 2025.

A Vietnamese woman sorts fresh green coffee cherries into bamboo baskets at a rural collection yard, overhead angle, bright midday sun, face hidden by a conical hat

Cùng một bao cà phê nhân, cách tính thuế giá trị gia tăng thay đổi theo người bán và người mua. Người trồng tự bán ra và khâu nhập khẩu: không chịu thuế. Doanh nghiệp, hợp tác xã mua rồi bán cho doanh nghiệp, hợp tác xã khác: không phải kê khai, tính nộp nhưng được khấu trừ thuế đầu vào. Các khâu thương mại còn lại: thuế suất 5%.

Căn cứ là khoản 1 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 đã được Luật 149/2025/QH15 sửa đổi, có hiệu lực từ 01/01/2026, cùng điểm d khoản 2 Điều 9 của Luật. Điều kiện chung của cả ba khâu là sản phẩm chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường. Bài này giải thích từng khâu, danh sách sơ chế thông thường theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP, ngoại lệ gỗ và măng, kèm ví dụ tính cho một công ty thu mua.

Bảng tra theo khâu: ai bán, bán cho ai

Với sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thuỷ sản nuôi trồng, đánh bắt chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường, cách xử lý thuế giá trị gia tăng như sau:

KhâuCách xử lýCăn cứ
Tổ chức, cá nhân tự sản xuất, đánh bắt bán raKhông chịu thuế GTGTKhoản 1 Điều 5 Luật (sửa bởi Luật 149/2025)
Khâu nhập khẩuKhông chịu thuế GTGTKhoản 1 Điều 5 Luật (sửa bởi Luật 149/2025)
Doanh nghiệp, hợp tác xã mua vào rồi bán cho doanh nghiệp, hợp tác xã khácKhông phải kê khai, tính nộp; được khấu trừ đầu vàoKhoản 1 Điều 5 Luật (sửa bởi Luật 149/2025)
Doanh nghiệp, hợp tác xã bán cho hộ kinh doanh, cá nhân, người tiêu dùngThuế suất 5%Điểm d khoản 2 Điều 9 Luật
Gỗ, măng ở khâu thương mạiKhông thuộc nhóm 5%Điểm d khoản 2 Điều 9 loại trừ; xét khoản 3
Hộ kinh doanh thương mại tính theo tỷ lệTính theo tỷ lệ % trên doanh thuKhoản 2 Điều 12 Luật

Dòng thứ ba là điểm đổi của Luật 149/2025/QH15. Cụm "không phải kê khai, tính nộp nhưng được khấu trừ thuế đầu vào" nghĩa là người bán không tính thuế đầu ra cho giao dịch này, nhưng thuế đầu vào liên quan vẫn được khấu trừ; đây là cách xử lý khác với nhóm không chịu thuế thông thường, vốn không được khấu trừ đầu vào theo khoản 27 Điều 5.

Giao dịch phát sinh trước 01/01/2026 thì đối chiếu đúng văn bản có hiệu lực tại thời điểm đó, không lấy bảng này áp ngược.

Thế nào là "chỉ qua sơ chế thông thường"

Khoản 1 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP liệt kê các hình thức sơ chế thông thường. Sản phẩm chỉ qua những công đoạn sau vẫn được coi là chưa chế biến thành sản phẩm khác:

  • Làm sạch, phơi, sấy khô, bóc vỏ, tách hạt, tách cọng.
  • Xay xát, xay vỡ mảnh, nghiền vỡ mảnh, xay bỏ vỏ, xát bỏ vỏ, đánh bóng hạt, hồ hạt.
  • Cắt, xay, chia tách ra từng phần, bỏ xương, băm, lột da, nghiền, cán mỏng.
  • Ướp muối, đóng hộp kín khí.
  • Bảo quản lạnh (ướp lạnh, đông lạnh), bảo quản bằng khí sunfuro, bảo quản bằng hoá chất để tránh thối rữa, ngâm trong dung dịch lưu huỳnh hoặc dung dịch bảo quản khác, và các hình thức bảo quản thông thường khác.

Danh sách này cho thấy phạm vi rộng hơn nhiều người nghĩ: gạo đã xay xát và đánh bóng, cá đã bỏ xương chia phần rồi cấp đông, hạt điều đã bóc vỏ, cà phê nhân đã phơi sấy đều vẫn là "sơ chế thông thường".

Khi công đoạn biến sản phẩm thành thứ khác về bản chất, như gạo thành bánh phở, cá thành chả cá, cà phê nhân rang xay thành cà phê bột, sản phẩm rời khỏi nhóm này. Nghị định cũng quy định khi không xác định được, Bộ Nông nghiệp và Môi trường căn cứ quy trình sản xuất do người nộp thuế cung cấp để xác định; trong thực tế, bạn bắt đầu bằng việc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp kèm mô tả quy trình.

Ngoại lệ gỗ, măng và hàng đã chế biến

Điểm d khoản 2 Điều 9 ghi rõ "sản phẩm cây trồng, rừng trồng (trừ gỗ, măng)". Như vậy ở khâu thương mại, gỗ và măng không được hưởng mức 5% dù chưa chế biến; khi không có tên ở khoản 1 và khoản 2, mức áp dụng là 10% theo khoản 3.

Ngoại lệ này chỉ nằm ở điểm d của Điều 9. Khoản 1 Điều 5 về khâu tự sản xuất bán ra không có cụm "trừ gỗ, măng", nên người tự trồng rừng bán gỗ rừng trồng chưa chế biến vẫn thuộc nhóm không chịu thuế ở khâu đó. Sự khác biệt giữa hai khâu với cùng một cây gỗ là chỗ nhiều công ty thu mua lâm sản hay bỏ sót: mua của người trồng không có thuế, nhưng bán lại cho xưởng không phải là doanh nghiệp, hợp tác xã thì không ghi 5% được.

Với hàng đã chế biến thành sản phẩm khác, điểm d không còn áp dụng. Thuế suất của sản phẩm mới phải tra lại từ đầu: có tên ở nhóm nào khác của khoản 2 Điều 9 không, ví dụ sản phẩm thủ công từ tre, nứa, lá ở điểm e; nếu không thì khoản 3. Mức 10% của nhóm hàng chế biến lại có thể được ghi 8% trong thời gian Nghị định 174/2025/NĐ-CP còn hiệu lực (tới hết 31/12/2026, cần kiểm tra văn bản gia hạn), nếu mặt hàng không nằm trong phụ lục loại trừ.

Ví dụ: công ty thu mua A bán cà phê nhân cho ba loại khách

Công ty A (phương pháp khấu trừ) mua cà phê nhân đã phơi sấy của nông dân tự trồng, không có thuế đầu vào trên phần hàng này. Trong tháng, A bán ba lô hàng, mỗi lô giá chưa thuế 300 triệu đồng.

Người muaCách xử lýThuế đầu ra A ghi
Công ty chế biến B (doanh nghiệp)Không phải kê khai, tính nộp0 đồng
Hợp tác xã CKhông phải kê khai, tính nộp0 đồng
Hộ kinh doanh D mở quán rang xayThuế suất 5%15.000.000 đồng
Cộng15.000.000 đồng

Phép thử nằm ở người mua: chỉ khi bên mua là doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thì A mới không phải kê khai, tính nộp. Bán cho hộ kinh doanh D thì quay về điểm d, ghi 5%, D thanh toán 315 triệu đồng.

Chi phí đầu vào khác của A như bao bì, cước vận chuyển, tiền thuê kho vẫn có thuế đầu vào. Với hai lô bán cho B và C, luật cho phép A vẫn được khấu trừ phần thuế đầu vào liên quan. Điều kiện khấu trừ chi tiết là một chủ đề riêng; ở đây chỉ cần nhớ hai lô này không làm A mất quyền khấu trừ như hàng không chịu thuế.

Chỗ hay nhầm với hàng nông sản

Thấy "nông sản" là ghi không chịu thuế ở mọi khâu. Không chịu thuế chỉ dành cho khâu tự sản xuất bán ra và khâu nhập khẩu. Khâu thương mại là 5%, hoặc không phải kê khai, tính nộp khi doanh nghiệp bán cho doanh nghiệp.

Nhầm "không phải kê khai, tính nộp" với "không chịu thuế". Hai cụm này cho hệ quả khác nhau về khấu trừ đầu vào. Ghi nhầm thành "không chịu thuế" có thể làm doanh nghiệp tự bỏ quyền khấu trừ mà luật cho phép.

Coi đóng gói hút chân không là chế biến. Đóng hộp kín khí và các hình thức bảo quản thông thường nằm trong danh sách sơ chế của Nghị định 181. Đóng gói để bảo quản không làm sản phẩm thành thứ khác.

Áp 5% cho gỗ, măng. Điểm d loại trừ hai thứ này ở khâu thương mại. Dùng 5% là áp thấp hơn mức luật cho phép.

Ghi 3% vì tưởng được giảm. Nông sản ở khâu thương mại đang chịu 5%, không thuộc diện giảm của Nghị định 174/2025/NĐ-CP. Không có mức 3%.

Hộ kinh doanh buôn nông sản thì sao

Hộ kinh doanh mua nông sản của nông dân về bán lại ở chợ đầu mối không phải tự sản xuất, nên không dùng được nhánh "tự sản xuất bán ra" của khoản 1 Điều 5. Hộ cũng không phải doanh nghiệp, hợp tác xã nên không thuộc nhánh "không phải kê khai, tính nộp".

Thay vào đó, hộ kinh doanh tính thuế theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu theo khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng. Với hoạt động phân phối, cung cấp hàng hoá, tỷ lệ là 1% doanh thu. Ví dụ hộ E bán 600 triệu đồng rau củ trong năm: thuế giá trị gia tăng tính theo tỷ lệ là 6 triệu đồng.

Trước khi tính, hộ cần xét ngưỡng doanh thu không chịu thuế của khoản 25 Điều 5. Luật 149/2025/QH15 đặt mức 500 triệu đồng một năm; sau đó Luật 09/2026/QH16 sửa lại khoản 25 thành mức do Chính phủ quy định theo từng thời kỳ, có hiệu lực từ 01/01/2026. Vì vậy hộ cần tra nghị định hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp để biết mức đang áp, không tự lấy một con số cũ. Doanh thu ví dụ ở trên chỉ minh hoạ cách nhân tỷ lệ, không khẳng định hộ E chắc chắn phải nộp.

Giấy tờ nên giữ để chứng minh đúng khâu

Vì cách xử lý thuế thay đổi theo người bán và người mua, khi bị hỏi, doanh nghiệp thu mua phải chứng minh được hai điều: hàng chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường, và giao dịch thuộc khâu nào. Bộ giấy tờ gọn cho mỗi lô hàng gồm:

  • Chứng từ mua vào thể hiện người bán là tổ chức, cá nhân tự sản xuất, đánh bắt, hoặc hoá đơn của doanh nghiệp bán trước đó.
  • Mô tả ngắn quy trình sơ chế đã làm với lô hàng (phơi, sấy, tách hạt, cấp đông...), đối chiếu từng công đoạn với danh sách tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
  • Thông tin pháp lý của bên mua: là doanh nghiệp, hợp tác xã hay liên hiệp hợp tác xã, để chứng minh lô hàng thuộc nhánh không phải kê khai, tính nộp.
  • Hợp đồng và hoá đơn bán ra ghi đúng tên hàng, đúng tình trạng sơ chế, không ghi chung chung "nông sản".
  • Văn bản hỏi đáp với cơ quan thuế quản lý trực tiếp cho những sản phẩm có công đoạn nằm ở ranh giới giữa sơ chế và chế biến.

Một sai sót nhỏ hay gặp là tên hàng trên hoá đơn bán ra khác tên trên chứng từ mua vào, ví dụ mua "cà phê quả tươi" nhưng bán "cà phê", không nói đã qua phơi sấy hay rang. Khi đó, người kiểm tra không biết lô hàng còn ở dạng sơ chế hay đã chế biến.

Câu hỏi thường gặp

Nông dân tự trồng lúa bán ra có chịu thuế GTGT không?

Không. Sản phẩm cây trồng chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường của tổ chức, cá nhân tự sản xuất bán ra thuộc khoản 1 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng, là đối tượng không chịu thuế.

Doanh nghiệp bán gạo cho doanh nghiệp khác có phải tính thuế 5% không?

Theo khoản 1 Điều 5 đã sửa bởi Luật 149/2025/QH15, doanh nghiệp, hợp tác xã mua nông sản chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường bán cho doanh nghiệp, hợp tác xã khác thì không phải kê khai, tính nộp thuế nhưng được khấu trừ đầu vào.

Bán cá đông lạnh cho nhà hàng là hộ kinh doanh chịu thuế suất bao nhiêu?

Cá đã bỏ xương, chia phần, cấp đông vẫn là sơ chế thông thường theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp bán cho hộ kinh doanh không thuộc nhánh doanh nghiệp bán cho doanh nghiệp, nên áp 5% theo điểm d khoản 2 Điều 9.

Gỗ rừng trồng bán ở khâu thương mại có được thuế suất 5% không?

Không. Điểm d khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng loại trừ gỗ và măng khỏi nhóm 5%. Ở khâu thương mại, nếu không thuộc nhóm nào khác thì áp mức 10% theo khoản 3.

Sơ chế thông thường gồm những công đoạn nào?

Khoản 1 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP liệt kê: làm sạch, phơi, sấy khô, bóc vỏ, xay xát, tách hạt, cắt, bỏ xương, ướp muối, đóng hộp kín khí, bảo quản lạnh và các hình thức bảo quản thông thường khác.

Nông sản có được giảm thuế còn 3% không?

Không. Nông sản ở khâu thương mại chịu 5%, mà Nghị định 174/2025/NĐ-CP chỉ giảm cho nhóm đang chịu 10%. Mức 5% của nông sản giữ nguyên trong suốt thời gian chính sách giảm có hiệu lực.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138