Khi một sản phẩm hay một đơn hàng gồm nhiều thứ thuộc các mức thuế suất khác nhau, nguyên tắc là tách từng hàng hoá, dịch vụ ra và áp đúng mức của từng thứ. Khoản 4 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 buộc khai theo từng mức; nếu không xác định được theo từng mức thì phải tính và nộp theo mức thuế suất cao nhất.
Vì vậy, "nằm giữa hai nhóm" thường không phải là chuyện chọn một trong hai mức cho cả món hàng, mà là chuyện tách được hay không. Còn khi chính một mặt hàng đơn lẻ có thể hiểu theo hai cách, việc cần làm là hỏi cơ quan thuế. Bài này đi qua bốn ca hay gặp: giỏ quà nhiều món, hàng kèm dịch vụ, đồ thủ công pha vật liệu, và hai nhóm 5% có tên rất hẹp là nghệ thuật biểu diễn truyền thống và nhà ở xã hội.
Nguyên tắc nền: thuế suất đi theo từng thứ, không theo cả đơn
Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 xếp thuế suất theo hàng hoá, dịch vụ chứ không theo đơn hàng hay theo người bán. Một cửa hàng có thể bán cả trăm mặt hàng thuộc ba mức khác nhau, và một hoá đơn có thể có nhiều dòng với nhiều thuế suất.
Khoản 4 Điều 9 nói rõ: cơ sở kinh doanh nhiều loại hàng hoá, dịch vụ có mức thuế suất khác nhau, kể cả đối tượng không chịu thuế, phải khai theo từng mức thuế suất của từng loại; không xác định theo từng mức thì tính và nộp theo mức cao nhất. Khoản 4 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP, trong thời gian giảm thuế, còn yêu cầu hoá đơn ghi rõ thuế suất của từng hàng hoá khi bán nhiều mức.
Đọc ngược lại, mức cao nhất không phải là hình phạt mà là hệ quả của việc không tách. Doanh nghiệp tự gộp thì tự chịu phần thuế cao hơn; khách hàng cũng phải trả theo mức đó nếu giá ghi chưa gồm thuế. Vì vậy, trước khi tìm cách xếp cả món hàng vào một nhóm, hãy hỏi: các phần cấu thành có giá riêng, bán riêng được, tách trên hoá đơn được không? Nếu câu trả lời là có, việc còn lại chỉ là tra thuế suất cho từng phần như tra một mặt hàng bình thường.
Ca 1: giỏ quà nhiều món
Cửa hàng Q bán giỏ quà gồm một cuốn sách văn học, một bộ đồ chơi trẻ em, một hộp bánh và một chai rượu. Q kê khai theo phương pháp khấu trừ. Giá chưa thuế từng món như sau, giả định hộp bánh không thuộc phụ lục loại trừ của Nghị định 174:
| Món | Giá chưa thuế | Thuế suất | Tiền thuế |
|---|---|---|---|
| Sách văn học | 200.000 đồng | 5% (điểm l khoản 2 Điều 9) | 10.000 đồng |
| Đồ chơi trẻ em | 300.000 đồng | 5% (điểm l khoản 2 Điều 9) | 15.000 đồng |
| Hộp bánh | 200.000 đồng | 8% (10% được giảm) | 16.000 đồng |
| Rượu | 300.000 đồng | 10% (hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, không được giảm) | 30.000 đồng |
| Cộng khi tách | 1.000.000 đồng | 71.000 đồng | |
| Nếu gộp một dòng "giỏ quà" | 1.000.000 đồng | 10% (mức cao nhất) | 100.000 đồng |
Tách từng món, thuế là 71 nghìn đồng; gộp thành một dòng, thuế là 100 nghìn đồng. Với đơn hàng doanh nghiệp đặt vài trăm giỏ dịp cuối năm, chênh lệch không nhỏ.
Nếu một món trong giỏ là hàng tặng kèm theo chương trình khuyến mại thực hiện đúng pháp luật về thương mại, điểm c khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng xác định giá tính thuế của hàng khuyến mại bằng không. Cách thể hiện món khuyến mại trên hoá đơn làm theo pháp luật về hoá đơn hiện hành. Còn món đem biếu, tặng không theo chương trình khuyến mại thì giá tính thuế là giá của hàng cùng loại tại thời điểm biếu, tặng.
Dòng rượu cần chú ý: hàng hoá chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ xăng) nằm trong nhóm loại trừ của Nghị định 174/2025/NĐ-CP, nên giữ 10%. Giá tính thuế giá trị gia tăng của hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt là giá đã có thuế tiêu thụ đặc biệt nhưng chưa có thuế giá trị gia tăng, theo điểm a khoản 1 Điều 7 Luật. Hộp bánh 8% chỉ đúng tới hết 31/12/2026, sau đó kiểm tra văn bản gia hạn.
Ca 2: hàng hoá kèm dịch vụ
Một đại lý bán máy cấy, máy gặt (nhóm 5% theo điểm g khoản 2 Điều 9 và khoản 6 Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP) thường kèm vận chuyển, lắp ráp, hướng dẫn sử dụng. Cách xử lý phụ thuộc cách thu tiền.
Nếu đại lý chỉ thu một giá cho máy đã giao tận nơi, chi phí chở và lắp nằm trong giá bán, và các khoản phụ thu, phí thu thêm mà đại lý được hưởng là một phần của giá tính thuế theo khoản 2 Điều 7 Luật. Khi đó toàn bộ giá đi theo mức của máy. Ví dụ máy giá chưa thuế 300 triệu đồng, thu thêm 5 triệu đồng phí giao máy: giá tính thuế 305 triệu, thuế 5% là 15,25 triệu đồng.
Nếu đại lý ký hợp đồng dịch vụ riêng, ví dụ bảo dưỡng định kỳ cả năm sau khi bán, đó là một dịch vụ độc lập. Dịch vụ bảo dưỡng máy không có tên ở khoản 2 Điều 9, nên không mặc nhiên đi theo 5% của máy; phải xác định thuế suất của chính dịch vụ đó.
Ranh giới giữa "phí thu thêm khi bán" và "dịch vụ riêng" nằm ở nội dung hợp đồng và thời điểm cung cấp. Viết hợp đồng mập mờ thì ranh giới cũng mập mờ; khi đó nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi lập hoá đơn hàng loạt.
Ca 3: đồ thủ công từ tre, cói, lá pha vật liệu khác
Chữ luật. Điểm e khoản 2 Điều 9 áp 5% cho sản phẩm bằng đay, cói, tre, nứa, lá, rơm, vỏ dừa, sọ dừa, bèo tây và sản phẩm thủ công khác sản xuất bằng nguyên liệu tận dụng từ nông nghiệp. Khoản 5 Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP nói đây là sản phẩm sản xuất, chế biến từ nguyên liệu chính bằng đay, cói, tre, song, mây, trúc, chít, nứa, luồng, lá.
Từ khoá là "nguyên liệu chính". Một chiếc giỏ mây có quai da, một tấm mành tre có nẹp nhựa vẫn có nguyên liệu chính là mây, tre. Một bộ bàn ghế khung thép chỉ đan mây ở mặt ngồi thì nguyên liệu chính có còn là mây không là câu hỏi thực sự.
Ví dụ có tên đích danh thì yên tâm. Nghị định liệt kê thảm đay, bao đay, thảm xơ dừa, chiếu đay, cói, chổi chít, dây thừng tre nứa, rèm, mành tre, chổi tre, nón lá, đũa tre, đũa luồng. Hàng của bạn trùng các tên này thì ghi 5%.
Ca lưng chừng thì hỏi. Với sản phẩm pha nhiều vật liệu, hãy chuẩn bị tỷ lệ vật liệu theo giá trị và khối lượng, quy trình làm ra, rồi hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Đừng lấy tỷ lệ tự đặt ra làm ngưỡng, vì văn bản không có con số nào như vậy.
Đồ thủ công từ gỗ. Gỗ không có tên trong danh sách nguyên liệu của điểm e, và điểm d còn loại gỗ khỏi nhóm 5% của nông sản. Đồ gỗ thủ công vì vậy không dựa vào điểm e được.
Ca 4: hai nhóm 5% có tên rất hẹp
Điểm k khoản 2 Điều 9 áp 5% cho hoạt động nghệ thuật biểu diễn truyền thống, dân gian. Khoản 8 Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP giải thích đó là các hoạt động nghệ thuật biểu diễn, nghệ thuật trình diễn dân gian theo pháp luật về nghệ thuật biểu diễn và di sản văn hoá. Một đoàn hát chèo, cải lương, múa rối nước biểu diễn theo hợp đồng thuộc nhóm này. Một đêm ca nhạc hiện đại có xen một tiết mục dân ca thì phần lớn chương trình không phải nghệ thuật biểu diễn truyền thống; nếu muốn áp 5% cho phần dân ca, phải tách giá phần đó, và chưa chắc thì hỏi.
Điểm n áp 5% cho bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội theo quy định của Luật Nhà ở. Phép thử là căn nhà có đúng là nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở hay không, không phải giá rẻ hay diện tích nhỏ. Căn hộ thương mại trong cùng khu đô thị là hoạt động kinh doanh bất động sản, chịu 10%, giá tính thuế trừ giá đất được trừ theo điểm h khoản 1 Điều 7 Luật, và kinh doanh bất động sản nằm trong nhóm loại trừ khỏi chính sách giảm của Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
Cả hai nhóm đều cho thấy một quy luật chung của khoản 2 Điều 9: tên nhóm hẹp và gắn với luật chuyên ngành. Muốn hưởng 5%, phải chứng minh được mặt hàng, dịch vụ thoả đúng khái niệm của luật chuyên ngành đó.
Áp thấp hay áp cao đều có hệ quả
Khi lưỡng lự, nhiều người nghĩ "áp mức cao cho an toàn". Cách nghĩ này chỉ đúng một nửa. Trước khi chọn, hãy cân hai chiều:
- Áp thấp hơn mức đúng: cơ sở phải tính lại phần thuế còn thiếu khi bị phát hiện, cộng các khoản phát sinh theo pháp luật quản lý thuế; giá đã thu của khách không thể đòi thêm dễ dàng.
- Áp cao hơn mức đúng: khách hàng trả thừa thuế; nếu khách là doanh nghiệp khấu trừ, phần thuế ghi sai trên hoá đơn có thể bị hỏi khi họ kê khai; hoá đơn cũng phải xử lý lại theo pháp luật về hoá đơn.
- Gộp nhiều mức vào một dòng: luật buộc tính theo mức cao nhất, tự làm mình thiệt mà không có lợi gì về thủ tục.
- Giữ nguyên kết quả cũ khi luật đổi: các mốc như 01/01/2026 (Luật 149/2025/QH15) và 31/12/2026 (hết hiệu lực Nghị định 174/2025/NĐ-CP) làm kết quả tra cũ có thể không còn đúng.
Cách an toàn thật sự không phải chọn mức cao, mà là tách được, ghi được căn cứ, và có văn bản trả lời của cơ quan thuế quản lý trực tiếp cho những ca thật sự lưng chừng.
Câu hỏi thường gặp
Một đơn hàng có nhiều mức thuế suất thì xuất một hoá đơn được không?
Được, nhưng hoá đơn phải ghi rõ từng dòng hàng với thuế suất của dòng đó. Khoản 4 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng yêu cầu khai theo từng mức, và Nghị định 174/2025/NĐ-CP yêu cầu ghi rõ thuế suất từng hàng khi bán nhiều mức.
Không tách được doanh thu từng mức thuế suất thì sao?
Theo khoản 4 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng, cơ sở kinh doanh không xác định được theo từng mức thuế suất thì phải tính và nộp thuế theo mức thuế suất cao nhất của hàng hoá, dịch vụ mình kinh doanh.
Giỏ quà Tết gồm nhiều món chịu thuế suất nào?
Mỗi món chịu thuế suất của chính nó: sách và đồ chơi trẻ em 5%, bánh kẹo theo nhóm 10% hoặc 8% nếu được giảm, rượu 10%. Ghi gộp một dòng giỏ quà thì phải áp mức cao nhất cho cả giỏ.
Đồ mây tre có khung kim loại có được thuế suất 5% không?
Nghị định 181/2025/NĐ-CP gắn mức 5% với sản phẩm làm từ nguyên liệu chính là đay, cói, tre, song, mây, trúc, lá. Sản phẩm pha nhiều vật liệu cần xác định nguyên liệu chính; ca lưng chừng nên hỏi cơ quan thuế.
Căn hộ nhà ở xã hội chịu thuế suất bao nhiêu?
Bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở chịu 5% theo điểm n khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng. Căn hộ thương mại không phải nhà ở xã hội thì không hưởng mức này.
Phí giao hàng thu thêm khi bán máy nông nghiệp tính thuế suất nào?
Khoản phụ thu, phí thu thêm mà người bán được hưởng là một phần giá tính thuế theo khoản 2 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng, nên chịu cùng mức 5% với máy. Dịch vụ riêng ký hợp đồng độc lập thì xác định thuế suất riêng.