Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 có 28 khoản: 26 khoản đầu là danh sách hàng hoá, dịch vụ không chịu thuế, khoản 27 nói hệ quả không được khấu trừ, hoàn thuế đầu vào, còn khoản 28 giao Chính phủ quy định chi tiết. Nghị định 181/2025/NĐ-CP tại Điều 4 giải thích thêm nhiều khoản, ví dụ thế nào là sơ chế thông thường, dịch vụ tang lễ gồm những gì, xe buýt nào thuộc diện không chịu thuế.
Đọc 26 khoản liền một mạch rất dễ rối. Bài này gom chúng thành bảy nhóm theo ngành nghề, chỉ ra những chữ điều kiện làm thay đổi kết quả, những cặp mặt hàng dễ lẫn với mức 5%, và cách ghi chép để không bị tính theo thuế suất cao nhất khi bán lẫn nhiều loại hàng.
Vì sao cần đọc Điều 5 theo bản hợp nhất, không theo bản gốc 2024
Luật số 48/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025, nhưng Điều 5 đã bị sửa hai lần chỉ trong vòng một năm. Luật số 149/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026, viết lại khoản 1 về nông sản chưa chế biến và khoản 25 về hộ, cá nhân kinh doanh. Sau đó Luật số 09/2026/QH16 sửa tiếp khoản 25, chuyển mức doanh thu năm của hộ, cá nhân không chịu thuế từ một con số cố định sang "mức do Chính phủ quy định", cũng áp dụng từ 01/01/2026.
Hệ quả thực tế là nhiều tài liệu, bảng tra in trước năm 2026 vẫn ghi nội dung cũ. Một bảng tra ghi "doanh thu năm từ 200 triệu đồng trở xuống" là đang trích bản đầu tiên của Luật 48/2024. Luật 149/2025 đã nâng lên 500 triệu đồng, rồi Luật 09/2026 giao Chính phủ quy định theo từng thời kỳ. Với mức đang áp dụng, bạn cần tra nghị định hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý, đừng dựa vào bảng cũ.
Khi trích căn cứ vào hợp đồng hay công văn, cách an toàn là ghi "khoản ... Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, đã được sửa đổi, bổ sung" để người đọc biết bạn đang dùng bản có hiệu lực. Với kỳ tính thuế trước 01/01/2026, phải quay về nội dung có hiệu lực tại thời điểm đó.
Bảng gom 26 khoản thành 7 nhóm dễ nhớ
Cách gom dưới đây là để tra cho nhanh, không thay cho việc đọc nguyên văn từng khoản. Cột "khoản" giúp bạn mở đúng chỗ trong luật.
| Nhóm | Khoản của Điều 5 | Ví dụ tiêu biểu |
|---|---|---|
| Nông nghiệp, thuỷ sản | 1, 2, 3, 4, 6 | Nông sản tự sản xuất bán ra chưa chế biến; giống cây, con; thức ăn chăn nuôi, thuỷ sản; muối; cày bừa, tưới tiêu, thu hoạch |
| Đất đai, nhà ở công | 5, 7 | Nhà ở thuộc tài sản công bán cho người đang thuê; chuyển quyền sử dụng đất |
| Tài chính, bảo hiểm | 8, 9 | Bảo hiểm nhân thọ, sức khoẻ, nông nghiệp; cấp tín dụng; cho vay; chuyển nhượng vốn; kinh doanh ngoại tệ |
| Y tế, xã hội, đời sống | 10, 11, 12, 16, 24 | Khám chữa bệnh, thú y; tang lễ; công trình xây bằng vốn dân đóng góp; xe buýt, tàu điện; xe lăn, bộ phận nhân tạo |
| Giáo dục, văn hoá, thông tin | 13, 14, 15 | Dạy học, dạy nghề; phát sóng bằng vốn ngân sách; sách giáo khoa, giáo trình, báo, tạp chí |
| Công nghệ, nghiên cứu, quốc phòng | 17, 18, 21 | Thiết bị trong nước chưa sản xuất được nhập cho nghiên cứu; chuyển giao công nghệ; phần mềm |
| Xuất nhập khẩu, viện trợ, hàng đặc biệt | 19, 20, 22, 23, 25, 26 | Hàng viện trợ; tạm nhập tái xuất; vàng thỏi nhập khẩu; tài nguyên xuất khẩu thô; tài sản người không kinh doanh bán ra; phí, lệ phí; quà biếu trong định mức |
Một mẹo nhỏ: nhóm cuối là "túi" của những trường hợp không liên quan nhau về ngành nghề, chủ yếu xoay quanh khâu nhập khẩu, xuất khẩu và người bán không phải là người kinh doanh. Khi một mặt hàng có yếu tố nước ngoài, nhóm này là chỗ nên mở ra trước.
Những chữ điều kiện làm thay đổi hẳn kết quả
"Chưa chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường". Đây là ranh giới của khoản 1. Khoản 1 Điều 4 Nghị định 181 liệt kê các công đoạn được coi là sơ chế thông thường như làm sạch, phơi, sấy khô, bóc vỏ, xay xát, cắt, ướp muối, bảo quản lạnh. Vượt qua các công đoạn này là sang sản phẩm chế biến, và lúc đó mặt hàng rời khỏi khoản 1.
"Theo quy định của pháp luật về ...". Khoản 2, 3, 13, 21 và nhiều khoản khác dẫn sang luật chuyên ngành. Thức ăn chăn nuôi phải là thức ăn theo pháp luật về chăn nuôi; dạy học phải theo pháp luật về giáo dục. Nếu sản phẩm, dịch vụ của bạn chưa đáp ứng điều kiện của luật chuyên ngành, đừng vội xếp vào nhóm không chịu thuế.
"Bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước" và "từ 50% tổng số vốn". Khoản 14 chỉ áp cho phát sóng truyền thanh, truyền hình bằng vốn ngân sách. Khoản 12 yêu cầu vốn dân đóng góp, viện trợ nhân đạo chiếm từ 50% tổng vốn công trình; khoản 6 Điều 4 Nghị định 181 nói thêm dưới 50% thì toàn bộ giá trị công trình chịu thuế.
"Thuộc loại trong nước chưa sản xuất được". Khoản 17 chỉ áp với máy móc, thiết bị, vật tư mà trong nước chưa sản xuất được, đối chiếu danh mục do Bộ Tài chính ban hành theo khoản 10 Điều 4 Nghị định 181.
"Ở khâu nhập khẩu" và "tự sản xuất, đánh bắt bán ra". Cùng một mặt hàng có thể không chịu thuế ở khâu này nhưng chịu thuế ở khâu khác. Vàng thỏi chưa chế tác chỉ không chịu thuế ở khâu nhập khẩu theo khoản 22; nông sản chỉ không chịu thuế khi người tự sản xuất bán ra hoặc ở khâu nhập khẩu.
Những cặp mặt hàng dễ lẫn giữa không chịu thuế và thuế suất 5%
Nhiều nhầm lẫn đến từ việc hai mặt hàng nghe giống nhau nhưng nằm ở hai điều khác nhau. Bảng này đặt chúng cạnh nhau, kèm căn cứ.
| Không chịu thuế (Điều 5) | Thuế suất 5% (khoản 2 Điều 9) | Ranh giới nằm ở đâu |
|---|---|---|
| Sách giáo khoa, giáo trình, sách văn bản pháp luật, sách khoa học kỹ thuật (khoản 15) | Sách các loại khác (điểm l) | Loại sách theo định nghĩa tại khoản 8 Điều 4 Nghị định 181 |
| Dịch vụ khám chữa bệnh, kể cả tiền thuốc trong gói dịch vụ chữa bệnh (khoản 10) | Thuốc phòng bệnh, chữa bệnh; thiết bị y tế (điểm h) | Thuốc bán riêng hay nằm trong gói dịch vụ chữa bệnh |
| Nạo vét kênh, mương nội đồng; tưới tiêu; cày bừa; thu hoạch (khoản 6) | Đào đắp, nạo vét kênh, mương, ao hồ phục vụ nông nghiệp; sơ chế, bảo quản nông sản (điểm c) | Chữ "nội đồng" và loại công việc cụ thể |
| Nông sản do người tự sản xuất bán ra hoặc ở khâu nhập khẩu (khoản 1) | Nông sản chưa chế biến ở khâu thương mại khác (điểm d) | Ai là người bán và bán cho ai |
| Thiết bị trong nước chưa sản xuất được nhập cho nghiên cứu (khoản 17) | Dịch vụ khoa học, công nghệ (điểm m) | Hàng hoá nhập khẩu hay dịch vụ cung cấp trong nước |
Dòng thứ ba là ví dụ điển hình cho kiểu ranh giới phải hỏi: luật dùng hai cụm gần giống nhau ở hai điều. Nếu hợp đồng của bạn là nạo vét một con kênh phục vụ nhiều xã, đừng tự kết luận; gửi mô tả công trình cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp để được trả lời bằng văn bản.
Bán lẫn hàng không chịu thuế và hàng chịu thuế: phải tách, không thì bị tính theo mức cao nhất
Khoản 4 Điều 9 yêu cầu cơ sở kinh doanh nhiều loại hàng hoá, dịch vụ có thuế suất khác nhau, bao gồm cả đối tượng không chịu thuế, phải khai thuế theo từng mức. Nếu không xác định được theo từng mức, cơ sở phải tính và nộp theo mức thuế suất cao nhất của hàng hoá, dịch vụ mà mình kinh doanh. Câu này có sức nặng lớn với những cửa hàng bán lẫn, ví dụ vừa bán phân bón, vừa bán giống cây, vừa bán dụng cụ làm vườn.
Giả định cửa hàng nông nghiệp B có doanh thu một quý 600 triệu đồng chưa thuế, trong đó 200 triệu là giống cây trồng (không chịu thuế theo khoản 2 Điều 5), 300 triệu là phân bón (5% theo điểm b khoản 2 Điều 9) và 100 triệu là dụng cụ chịu 10% (giả định không thuộc nhóm đang được giảm). Nếu B tách được, thuế đầu ra là 0 + 15 + 10 = 25 triệu đồng. Nếu sổ sách không tách được, nguy cơ là cả 600 triệu bị tính theo 10%, tức 60 triệu đồng, gấp hơn hai lần.
Để tách được, mỗi dòng hàng trên hoá đơn phải mang đúng thuế suất của nó, phần mềm bán hàng phải gắn nhóm thuế cho từng mã hàng, và sổ doanh thu phải cộng riêng theo nhóm. Việc tách này cũng là đầu vào cho việc phân bổ thuế đầu vào dùng chung giữa hàng chịu thuế và không chịu thuế theo điểm b khoản 1 Điều 14.
Hồ sơ nội bộ nên có khi bán hàng không chịu thuế
Cơ quan thuế khi kiểm tra sẽ hỏi vì sao bạn không tính thuế đầu ra. Câu trả lời tốt nhất là một bộ hồ sơ đã chuẩn bị sẵn, không phải lời giải thích miệng.
- Danh mục mã hàng hoặc dịch vụ không chịu thuế, mỗi mã ghi rõ căn cứ: khoản nào của Điều 5 và, nếu có, khoản nào của Điều 4 Nghị định 181.
- Giấy tờ chứng minh điều kiện chuyên ngành: giấy phép hoạt động giáo dục, giấy phép hoạt động khám chữa bệnh, giấy chứng nhận sản phẩm, văn bản xác nhận viện trợ, tuỳ từng khoản.
- Mô tả quy trình với hàng nông sản, để chứng minh sản phẩm mới qua sơ chế thông thường, chưa chế biến thành sản phẩm khác.
- Bảng theo dõi doanh thu tách theo nhóm thuế suất, khớp với tờ khai từng kỳ.
- Bảng phân bổ thuế đầu vào dùng chung, ghi rõ tỷ lệ áp dụng từng kỳ và cách tính.
- Văn bản trả lời của cơ quan thuế nếu bạn đã hỏi về một mặt hàng ở ranh giới.
Khoản 28 Điều 5 giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định hồ sơ, thủ tục xác định đối tượng không chịu thuế. Nếu bạn cần nộp hồ sơ theo mẫu, hãy tra văn bản hướng dẫn hiện hành của Bộ Tài chính thay vì dựa vào mẫu cũ.
Câu hỏi thường gặp
Điều 5 Luật Thuế GTGT 2024 có bao nhiêu khoản không chịu thuế?
Điều 5 có 28 khoản. Từ khoản 1 đến khoản 26 là danh sách hàng hoá, dịch vụ không chịu thuế; khoản 27 nói cơ sở kinh doanh các mặt hàng này không được khấu trừ, hoàn thuế đầu vào; khoản 28 giao Chính phủ quy định chi tiết.
Danh sách không chịu thuế có thay đổi từ năm 2026 không?
Có. Luật số 149/2025/QH15 sửa khoản 1 và khoản 25 từ 01/01/2026, sau đó Luật số 09/2026/QH16 sửa tiếp khoản 25, giao Chính phủ quy định mức doanh thu năm của hộ, cá nhân. Bạn nên đọc bản hợp nhất mới nhất.
Sách nào không chịu thuế GTGT, sách nào chịu 5%?
Sách chính trị, sách giáo khoa, giáo trình, sách văn bản pháp luật, sách khoa học kỹ thuật, sách in chữ dân tộc thiểu số và một số loại khác theo khoản 15 Điều 5 không chịu thuế. Sách các loại còn lại chịu 5% theo điểm l khoản 2 Điều 9.
Cửa hàng bán cả hàng không chịu thuế và hàng chịu thuế phải làm gì?
Phải khai thuế theo từng mức thuế suất, tức là tách doanh thu theo nhóm. Theo khoản 4 Điều 9, nếu không tách được thì phải tính và nộp theo mức thuế suất cao nhất của hàng hoá, dịch vụ đang kinh doanh.
Mặt hàng không thấy trong Điều 5 thì có chắc chịu 10% không?
Chưa chắc. Bạn còn phải đối chiếu danh sách 5% tại khoản 2 Điều 9 và các trường hợp 0% tại khoản 1 Điều 9. Chỉ khi không thuộc các nhóm đó thì mới là 10% theo khoản 3 Điều 9, rồi xét tiếp chính sách giảm 2% nếu còn hiệu lực.
Ai có thẩm quyền trả lời một mặt hàng có thuộc diện không chịu thuế không?
Bạn gửi câu hỏi bằng văn bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Riêng việc xác định nông sản đã qua sơ chế thông thường hay chưa, khoản 1 Điều 4 Nghị định 181 giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường căn cứ quy trình sản xuất để xác định khi không xác định được.