Doanh thu để tính thuế giá trị gia tăng của hộ kinh doanh là tổng số tiền bán hàng hoá, dịch vụ ghi trên hoá đơn bán hàng, bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm mà hộ được hưởng, theo điểm c khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Doanh thu ghi nhận theo thời điểm giao hàng, hoàn thành dịch vụ hoặc lập hoá đơn, không chờ thu được tiền.
Câu định nghĩa ngắn, nhưng khi áp vào sổ của một tiệm bánh hay một shop quần áo sẽ gặp ngay các câu hỏi: phí giao hàng có tính không, tiền cọc khách đặt trước thì sao, bán chịu cuối năm ghi vào năm nào, hàng tặng có phải cộng không. Bài dưới đi qua từng khoản, có một tháng ví dụ của tiệm bánh, và chỉ rõ chỗ văn bản chưa trả lời để bạn hỏi thay vì đoán.
Khoản nào tính, khoản nào không
Bảng dưới xếp các khoản tiền hộ thường nhận. Cột căn cứ cho biết khoản đó dựa vào câu chữ luật hay là nguyên tắc cần xác nhận.
| Khoản tiền | Tính vào doanh thu tính thuế | Căn cứ hoặc ghi chú |
|---|---|---|
| Tiền hàng, tiền dịch vụ khách trả | Có | Điểm c khoản 2 Điều 12 |
| Phí giao hàng hộ tự giao, tự thu của khách | Có | Phí thu thêm mà hộ được hưởng |
| Phí phục vụ, phí đóng gói, phí làm theo yêu cầu | Có | Phụ thu mà hộ được hưởng |
| Phí giao hàng thu hộ và chuyển nguyên cho đơn vị vận chuyển | Cần hỏi | Văn bản nguồn của bài không viết riêng khoản thu hộ |
| Tiền đặt cọc khi chưa giao hàng | Chưa, cho tới khi giao hàng hoặc lập hoá đơn | Thời điểm xác định thuế theo Điều 8 |
| Phí sàn, phí thanh toán mà hộ phải trả | Không được trừ ra | Là chi phí của hộ, không làm giảm doanh thu |
| Tiền vay, tiền người nhà chuyển vào tài khoản | Không | Không phải tiền bán hàng; ghi chú để giải thích khi đối chiếu |
Điểm mấu chốt nằm ở chữ "được hưởng". Khoản nào hộ thu rồi giữ lại làm của mình thì là doanh thu; khoản nào hộ chỉ cầm hộ rồi chuyển nguyên cho người khác thì phải xem kỹ hơn, và chứng từ chứng minh việc chuyển nguyên rất quan trọng.
Chi phí, dù lớn đến đâu, không bao giờ được trừ khỏi doanh thu trước khi nhân tỷ lệ %. Đây là khác biệt cốt lõi giữa cách tính của hộ và cách tính trên giá trị tăng thêm.
Bán chịu, tiền cọc và chuyện ghi vào kỳ nào
Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng xác định thời điểm tính thuế: với hàng hoá là lúc chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng cho người mua hoặc lúc lập hoá đơn; với dịch vụ là lúc hoàn thành việc cung cấp dịch vụ hoặc lúc lập hoá đơn. Cả hai đều kèm câu "không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền".
Hệ quả thứ nhất: bán chịu cho quán quen ngày 28 tháng 12, đầu tháng 1 mới thu tiền, thì doanh thu thuộc năm cũ. Hộ đang sát ngưỡng doanh thu năm cần đặc biệt chú ý, vì một lô hàng giao cuối năm có thể làm đổi kết luận cả năm.
Hệ quả thứ hai: tiền cọc khách đặt bánh cưới ba tuần trước, khi chưa giao bánh và chưa lập hoá đơn, chưa phải doanh thu theo cách đọc Điều 8. Khi giao bánh, toàn bộ giá trị đơn, gồm phần đã cọc, trở thành doanh thu. Nếu khách huỷ và hộ giữ lại tiền cọc, đó là tình huống văn bản nguồn của bài không viết riêng; hỏi cơ quan thuế.
Hệ quả thứ ba: với dịch vụ làm nhiều ngày, như sơn sửa một căn nhà, doanh thu gắn với lúc hoàn thành hoặc lúc lập hoá đơn. Khách ứng tiền giữa chừng không tự động là doanh thu ngày ứng, nhưng nếu hộ lập hoá đơn cho phần ứng thì thời điểm lập hoá đơn quyết định.
Khuyến mại, giảm giá, hàng tặng
Giảm giá ngay trên giá bán. Bán món 100 nghìn giảm còn 80 nghìn thì tiền ghi trên hoá đơn là 80 nghìn, doanh thu là 80 nghìn. Không có phần "doanh thu bị mất" nào phải cộng lại.
Tặng kèm không thu tiền. Với giá tính thuế, điểm c khoản 1 Điều 7 Luật xác định hàng dùng để khuyến mại theo pháp luật thương mại có giá tính thuế bằng không. Khoản 2 Điều 6 Nghị định 181/2025/NĐ-CP liệt kê các hình thức như hàng mẫu, tặng hàng không thu tiền, phiếu mua hàng.
Khuyến mại phải đúng pháp luật thương mại. Cũng khoản 2 Điều 6 Nghị định 181/2025/NĐ-CP nói nếu không thực hiện theo quy định về khuyến mại thì giá tính thuế xác định như hàng biếu, tặng: theo giá hàng cùng loại. Chương trình tặng tự phát, không đăng ký hay thông báo khi pháp luật yêu cầu, có thể bị nhìn khác.
Biếu, tặng ngoài khuyến mại. Hàng đem biếu đối tác, tặng người quen không gắn với việc bán. Cách xác định doanh thu cho trường hợp này với hộ tính theo tỷ lệ nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp, thay vì mặc định là bằng không.
Hàng bán bị trả lại, trả góp và đơn huỷ
Khi khách trả lại hàng đã mua, doanh thu của giao dịch đó giảm tương ứng. Việc giảm phải có chứng từ: hoá đơn được xử lý theo pháp luật về hoá đơn, chứng từ hiện hành, cộng với biên bản hoặc tin nhắn xác nhận trả hàng. Không có chứng từ, khoản giảm khó được chấp nhận khi đối chiếu.
Đơn huỷ trước khi giao hàng và trước khi lập hoá đơn thì chưa phát sinh doanh thu, nên không có gì phải giảm. Nếu đã lập hoá đơn rồi mới huỷ, xử lý hoá đơn trước, rồi doanh thu đi theo hoá đơn đã xử lý.
Với hàng bán trả góp, trả chậm, điểm đ khoản 1 Điều 7 Luật xác định giá tính thuế là giá bán trả một lần, không gồm lãi trả góp, lãi trả chậm. Hộ bán xe, đồ điện tử cho khách trả góp trực tiếp nên tách riêng phần lãi khỏi giá hàng ngay trên hợp đồng và hoá đơn. Cách áp quy định này vào doanh thu theo tỷ lệ của hộ, nhất là thời điểm ghi nhận khi tiền thu làm nhiều kỳ, nên xác nhận với cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
Một tháng của tiệm bánh: từ sổ thu tiền ra doanh thu tính thuế
Tiệm bánh Y (giả định) nhận làm bánh kem theo đơn và tự giao. Sổ thu tiền tháng 12 có các khoản dưới đây.
| Khoản | Số tiền | Vào doanh thu tháng 12 | Lý do |
|---|---|---|---|
| Tiền bánh đã giao và thu tiền | 80 triệu | 80 triệu | Tiền bán hàng |
| Phí giao hàng tiệm tự giao | 3 triệu | 3 triệu | Phí thu thêm được hưởng |
| Phụ thu làm hình theo yêu cầu | 1 triệu | 1 triệu | Phụ thu được hưởng |
| Bánh giao cho quán cà phê ngày 30, thu tiền tháng sau | Chưa thu | 6 triệu | Đã giao hàng, theo Điều 8 |
| Tiền cọc bánh cưới giao tháng 1 | 5 triệu | 0 | Chưa giao, chưa lập hoá đơn |
| Tiền người nhà chuyển góp mua lò nướng | 20 triệu | 0 | Không phải tiền bán |
| Cộng | 109 triệu tiền vào | 90 triệu |
Tiền vào tài khoản trong tháng là 109 triệu, nhưng doanh thu tính thuế là 90 triệu. Nếu tiệm dùng sao kê làm doanh thu, sẽ khai thừa 19 triệu; nếu chỉ cộng tiền đã thu, sẽ khai thiếu 6 triệu tiền bánh đã giao cho quán. Cả hai sai đều phổ biến.
Để không phải giải thích khoản 20 triệu sau này, ghi chú ngay trong sổ và giữ tin nhắn chuyển tiền. Tỷ lệ áp cho 90 triệu tuỳ hoạt động làm bánh được xếp vào nhóm nào theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.
Đối chiếu ba nguồn cuối tháng
Doanh thu đúng là con số khớp được giữa ba nguồn. Làm theo thứ tự này mỗi tháng, mất chừng nửa giờ.
- Cộng tổng tiền trên các hoá đơn bán hàng đã lập trong tháng.
- Cộng sổ bán hàng theo ngày, gồm cả các lần bán không lập hoá đơn ngay và các đơn giao chưa thu tiền.
- Lấy sao kê tài khoản và sổ tiền mặt, đánh dấu từng khoản: tiền bán, tiền cọc, tiền thu nợ tháng trước, tiền không phải bán hàng.
- Giải thích mọi chênh lệch giữa ba con số bằng một dòng ghi chú cụ thể.
- Chốt doanh thu tháng, cộng vào luỹ kế năm để theo dõi so với mức doanh thu không chịu thuế đang áp.
Một tháng còn chênh lệch không giải thích được thì chưa chốt. Chênh nhỏ lặp lại nhiều tháng thường là dấu hiệu có một kênh bán bị bỏ sót, như đơn qua mạng xã hội hoặc khoản người bán hộ thu tiền mặt rồi nộp lại muộn.
Cùng một con số, dùng cho hai việc
Doanh thu tính đúng theo cách trên được dùng cho hai việc khác nhau, và sai ở đâu thì sai cả hai. Việc thứ nhất là xét ngưỡng: cộng doanh thu cả năm, so với mức doanh thu năm không chịu thuế theo khoản 25 Điều 5 Luật, mức nay do Chính phủ quy định theo từng thời kỳ. Việc thứ hai, khi đã vượt ngưỡng, là nhân doanh thu từng nhóm hoạt động với tỷ lệ % tương ứng ở khoản 2 Điều 12.
Vì cùng một con số dùng hai lần, một khoản bị bỏ sót, như phí giao hàng hay đơn bán chịu cuối năm, có thể vừa làm bạn tưởng mình dưới ngưỡng, vừa làm số thuế tính ra thấp hơn thực tế. Ngược lại, cộng nhầm tiền cọc hay tiền người nhà chuyển vào có thể đẩy bạn qua ngưỡng một cách oan uổng.
Nếu hộ bán hàng thuộc diện giảm theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP, doanh thu của từng dòng hàng còn là căn cứ để tính số được giảm 20% mức tỷ lệ ghi trên hoá đơn, áp đến hết 31/12/2026. Thêm một lý do nữa để sổ doanh thu tách theo mặt hàng chứ không chỉ một dòng tổng mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Phí giao hàng có phải tính vào doanh thu tính thuế GTGT của hộ không?
Phí giao hàng mà hộ tự giao và giữ lại là phí thu thêm được hưởng, nên tính vào doanh thu theo điểm c khoản 2 Điều 12. Phí thu hộ rồi chuyển nguyên cho đơn vị vận chuyển thì nên hỏi cơ quan thuế quản lý.
Tiền đặt cọc của khách có phải là doanh thu ngay không?
Theo Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng, doanh thu gắn với lúc giao hàng, hoàn thành dịch vụ hoặc lập hoá đơn. Tiền cọc khi chưa giao, chưa lập hoá đơn chưa phải doanh thu; khi giao hàng thì cả đơn thành doanh thu.
Bán chịu ngày cuối năm thì doanh thu thuộc năm nào?
Thuộc năm giao hàng. Điều 8 xác định thời điểm tính thuế là lúc chuyển giao hàng hoá hoặc lập hoá đơn, không phân biệt đã thu tiền hay chưa. Điều này quan trọng với hộ đang sát ngưỡng doanh thu năm.
Hàng tặng kèm khách có phải cộng vào doanh thu không?
Hàng khuyến mại theo đúng pháp luật thương mại có giá tính thuế bằng không theo điểm c khoản 1 Điều 7. Khuyến mại không đúng quy định thì bị xác định như hàng biếu, tặng; trường hợp biếu tặng ngoài bán hàng nên hỏi cơ quan thuế.
Chi phí nhập hàng có được trừ khỏi doanh thu trước khi tính thuế không?
Không. Hộ tính thuế giá trị gia tăng bằng tỷ lệ % nhân với tổng tiền bán, gồm phụ thu và phí thu thêm. Chi phí nhập hàng, tiền thuê mặt bằng, phí sàn đều không được trừ ra trước.
Tiền người nhà chuyển vào tài khoản bán hàng có bị tính là doanh thu không?
Không phải tiền bán hàng nên không phải doanh thu. Nhưng vì nó nằm chung tài khoản nhận tiền bán, hãy ghi chú ngay và giữ tin nhắn hoặc giấy tờ để giải thích khi đối chiếu sao kê.