Chuyển quyền sử dụng đất không chịu thuế giá trị gia tăng theo khoản 7 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, nhưng khi doanh nghiệp bán nhà, căn hộ, nền đất có hạ tầng, phần nhà và phần hạ tầng vẫn chịu thuế. Cách luật tách hai phần là lấy giá bán chưa thuế trừ đi tiền sử dụng đất hoặc tiền thuế đất đã nộp ngân sách, gọi là "giá đất được trừ", phần còn lại mới nhân với thuế suất (điểm h khoản 1 Điều 7).
Vì vậy câu hỏi thực tế không phải "đất có chịu thuế không" mà là "giá đất được trừ là bao nhiêu". Bài này đi qua từng trường hợp xác định giá đất được trừ tại Điều 8 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, ví dụ tính cho nhà liền kề, thu tiền theo tiến độ, căn hộ chung cư, và cái bẫy khi doanh nghiệp mua lại đất của người khác.
Đất đứng ngoài, nhà và hạ tầng đứng trong hệ thống thuế
Khoản 7 Điều 5 chỉ có bốn chữ "chuyển quyền sử dụng đất", và khoản 3 Điều 4 Nghị định 181 giải thích thêm là theo quy định của pháp luật về đất đai. Một cách hiểu dễ nhớ: phần giá trị đất đã gắn với tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất nộp cho Nhà nước, nên luật để nó đứng ngoài thuế giá trị gia tăng.
Phần còn lại của một bất động sản, gồm căn nhà xây trên đất, hệ thống đường, điện, nước, cây xanh trong dự án, là kết quả của hoạt động xây dựng và kinh doanh, nên chịu thuế bình thường. Với hoạt động kinh doanh bất động sản, mức áp dụng là 10% theo khoản 3 Điều 9, vì không có tên trong danh sách 5% (trừ nhà ở xã hội tại điểm n khoản 2 Điều 9). Kinh doanh bất động sản cũng nằm trong nhóm loại trừ khỏi chính sách giảm 2% của Nghị định 174/2025/NĐ-CP, chi tiết tại Phụ lục I của Nghị định đó.
Cần phân biệt với người không kinh doanh. Một gia đình bán căn nhà đang ở thì đó là tài sản của cá nhân không kinh doanh, không phải người nộp thuế giá trị gia tăng, bán ra; trường hợp này thuộc khoản 25 Điều 5, không phát sinh thuế giá trị gia tăng cho cả nhà lẫn đất. Bài này nói về doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh bất động sản.
Giá đất được trừ trong từng trường hợp
Điều 8 Nghị định 181 liệt kê các trường hợp xác định giá đất được trừ. Bảng gom phần cốt lõi; khi áp dụng, đọc nguyên văn từng khoản.
| Doanh nghiệp có đất bằng cách nào | Giá đất được trừ | Khoản của Điều 8 Nghị định 181 |
|---|---|---|
| Nhà nước giao đất, cho thuê đất trả tiền một lần, chuyển mục đích, công nhận quyền sử dụng đất và các trường hợp tương tự | Tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trả một lần tính theo nghị định về tiền sử dụng đất, chưa trừ tiền bồi thường, giải phóng mặt bằng đã ứng trước | Khoản 1 |
| Nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của tổ chức, cá nhân | Tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nộp ngân sách của thửa đất nhận chuyển nhượng, không gồm giá trị cơ sở hạ tầng | Khoản 2 |
| Nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất | Tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nộp ngân sách | Khoản 3 |
| Thực hiện hợp đồng BT được thanh toán bằng quỹ đất | Giá trị quỹ đất được thanh toán theo pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công tư | Khoản 4 |
| Nhận chuyển nhượng, nhận góp vốn mà không xác định được tiền sử dụng đất, tiền thuê đất | Không có giá đất được trừ; tính thuế trên toàn bộ giá chuyển nhượng chưa thuế | Khoản 7 |
Điểm chung của cả bảng: giá đất được trừ gắn với số tiền thực sự nộp vào ngân sách nhà nước cho thửa đất, không phải giá thị trường hay giá doanh nghiệp đã trả cho người bán đất. Đây là gốc rễ của phần lớn tranh chấp giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế ở mảng này.
Ví dụ tính: một căn nhà liền kề bán đứt
Giả định công ty H được giao đất làm dự án, tiền sử dụng đất phân bổ cho một lô là 2.000 triệu đồng. Công ty xây nhà và bán lô đó với giá 5.000 triệu đồng chưa thuế giá trị gia tăng, thu một lần.
| Bước | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| 1. Giá bán chưa thuế | Theo hợp đồng | 5.000 triệu |
| 2. Giá đất được trừ | Tiền sử dụng đất phân bổ cho lô | 2.000 triệu |
| 3. Giá tính thuế | 5.000 − 2.000 | 3.000 triệu |
| 4. Thuế giá trị gia tăng đầu ra | 3.000 × 10% | 300 triệu |
| 5. Tổng tiền người mua thanh toán | 5.000 + 300 | 5.300 triệu |
Nếu kế toán quên bước 2 và nhân thẳng 10% trên 5.000 triệu, thuế đầu ra thành 500 triệu, người mua trả thêm 200 triệu không có căn cứ. Ngược lại, nếu tính 10% trên 3.000 triệu nhưng lại lấy giá đất theo giá thị trường, ví dụ 3.500 triệu, thì giá tính thuế chỉ còn 1.500 triệu và thuế đầu ra bị khai thiếu 150 triệu.
Thuế đầu vào của phần xây dựng, vật liệu, hạ tầng của công ty H được khấu trừ theo quy định chung, vì đó là chi phí cho hoạt động chịu thuế.
Thu tiền theo tiến độ và căn hộ chung cư
Thu theo tiến độ thì trừ giá đất theo đúng tỷ lệ tiền thu. Khoản 5 Điều 8 Nghị định 181: giá tính thuế là số tiền thu theo tiến độ dự án hoặc tiến độ thu tiền ghi trong hợp đồng, trừ giá đất được trừ tương ứng với tỷ lệ phần trăm số tiền thu được trên tổng giá trị hợp đồng. Với căn nhà ở ví dụ trên, đợt 1 thu 30% tức 1.500 triệu, thì giá đất được trừ tương ứng là 30% của 2.000 triệu, bằng 600 triệu; giá tính thuế đợt này là 900 triệu, thuế 90 triệu.
Không được dồn toàn bộ giá đất vào đợt đầu. Có đơn vị trừ hết 2.000 triệu ngay ở đợt thu 1.500 triệu để đợt đầu "không phải nộp thuế". Cách làm này trái với nguyên tắc tỷ lệ của khoản 5 và tạo ra số thuế dồn cục ở các đợt sau.
Chung cư thì chia giá đất theo mét vuông sàn. Khoản 6 Điều 8: với nhà nhiều tầng nhiều hộ ở, nhà chung cư để bán, giá đất được trừ cho 01 m2 bằng tổng giá đất được trừ chia cho số m2 sàn xây dựng, không tính diện tích dùng chung như hành lang, cầu thang, tầng hầm, công trình dưới mặt đất. Ví dụ tổng giá đất được trừ 60.000 triệu, sàn để bán 30.000 m2, thì mỗi m2 được trừ 2 triệu; căn hộ 75 m2 được trừ 150 triệu.
Thời điểm xác định thuế gắn với ngày thu tiền khi chưa bàn giao. Điểm đ khoản 2 Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng giao Chính phủ quy định thời điểm này. Khoản 5 Điều 16 Nghị định 181 nêu: đã chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng thì thời điểm là lúc chuyển giao, không phân biệt đã thu tiền; chưa chuyển giao mà thu tiền theo tiến độ thì thời điểm là ngày thu tiền hoặc theo thoả thuận thanh toán trong hợp đồng.
Cái bẫy khi doanh nghiệp mua lại đất của người khác
Giá mua đất không phải là giá đất được trừ. Công ty K mua một thửa đất của cá nhân với giá 10.000 triệu đồng để xây nhà bán. Nếu tiền sử dụng đất mà thửa đất này từng nộp ngân sách là 1.200 triệu, thì theo khoản 2 Điều 8 Nghị định 181, khi K bán, giá đất được trừ chỉ là 1.200 triệu. Phần chênh lệch 8.800 triệu nằm trong giá tính thuế.
Không chứng minh được tiền đã nộp ngân sách thì không có gì để trừ. Khoản 7 Điều 8 quy định nếu không xác định được tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nộp ngân sách thì giá tính thuế là toàn bộ giá chuyển nhượng chưa thuế. Đất có nguồn gốc lâu đời, giấy tờ cũ, thường rơi vào trường hợp này.
Hạ tầng mua kèm được khấu trừ đầu vào, không được trừ vào giá đất. Khoản 2 Điều 8 nói rõ giá đất được trừ không gồm giá trị cơ sở hạ tầng; đổi lại, doanh nghiệp được khấu trừ thuế đầu vào của cơ sở hạ tầng nếu có hoá đơn.
Việc cần làm trước khi ký mua. Yêu cầu bên bán cung cấp chứng từ nộp tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất của thửa đất; tính thử giá tính thuế khi bán lại; đưa con số này vào phương án giá. Nếu bên bán không có chứng từ, chi phí thuế khi bán lại sẽ cao hơn nhiều so với dự tính.
Những trường hợp liên quan đến đất cần tra riêng
Khoản 7 Điều 5 chỉ nói về chuyển quyền sử dụng đất. Các giao dịch dưới đây nghe như "chuyện đất" nhưng được xử lý ở chỗ khác của luật.
- Nhà ở thuộc tài sản công do Nhà nước bán cho người đang thuê: không chịu thuế theo khoản 5 Điều 5.
- Bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở: thuế suất 5% theo điểm n khoản 2 Điều 9.
- Cho thuê nhà, văn phòng, kho bãi: là hoạt động cho thuê tài sản, giá tính thuế là tiền thuê chưa thuế theo điểm d khoản 1 Điều 7; trả trước nhiều kỳ thì tính trên số trả trước.
- Môi giới mua bán bất động sản: giá tính thuế là tiền hoa hồng chưa thuế theo điểm i khoản 1 Điều 7; có thuộc nhóm loại trừ giảm 2% hay không thì tra Phụ lục I Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
- Nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất: giá đất được trừ theo khoản 3 Điều 8 Nghị định 181 khi doanh nghiệp bán bất động sản trên đất đó.
- Công trình xây bằng vốn dân đóng góp, viện trợ nhân đạo từ 50% tổng vốn trở lên cho di tích, công trình công cộng: không chịu thuế theo khoản 12 Điều 5.
Khi một hợp đồng gộp nhiều nội dung, ví dụ vừa chuyển nhượng đất vừa giao nhà, vừa cho thuê thêm bãi đỗ xe, hãy tách giá từng phần ngay trong hợp đồng để mỗi phần được tính đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển nhượng quyền sử dụng đất có phải xuất hoá đơn GTGT không?
Doanh nghiệp kinh doanh bất động sản bán nhà kèm đất vẫn lập hoá đơn cho toàn bộ giao dịch, trong đó giá tính thuế đã trừ giá đất được trừ. Cách thể hiện chi tiết trên hoá đơn theo pháp luật về hoá đơn hiện hành.
Thuế suất GTGT khi doanh nghiệp bán nhà là bao nhiêu?
Hoạt động kinh doanh bất động sản chịu 10% theo khoản 3 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng, trừ nhà ở xã hội 5%. Kinh doanh bất động sản thuộc nhóm không được giảm 2% theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
Giá đất được trừ có phải là giá doanh nghiệp đã mua đất không?
Không. Khi nhận chuyển nhượng từ tổ chức, cá nhân, giá đất được trừ là tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đã nộp ngân sách của thửa đất đó theo khoản 2 Điều 8 Nghị định 181, không phải giá mua.
Cá nhân bán nhà đang ở có phải nộp thuế GTGT không?
Không. Tài sản của cá nhân không kinh doanh, không phải người nộp thuế giá trị gia tăng bán ra thuộc đối tượng không chịu thuế theo khoản 25 Điều 5. Các khoản thuế, phí khác của giao dịch thì theo luật riêng.
Thu tiền theo tiến độ thì trừ giá đất thế nào?
Theo khoản 5 Điều 8 Nghị định 181, mỗi đợt thu được trừ phần giá đất tương ứng với tỷ lệ số tiền thu được trên tổng giá trị hợp đồng, không trừ dồn toàn bộ vào một đợt.
Không có chứng từ nộp tiền sử dụng đất thì sao?
Theo khoản 7 Điều 8 Nghị định 181, khi nhận chuyển nhượng hoặc nhận góp vốn mà không xác định được tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nộp ngân sách thì giá tính thuế là toàn bộ giá chuyển nhượng chưa thuế.