Cá nhân không kinh doanh bán chiếc xe, căn nhà, món đồ đã qua sử dụng của mình thì không chịu thuế giá trị gia tăng: khoản 25 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 xếp "tài sản của tổ chức, cá nhân không kinh doanh, không phải là người nộp thuế giá trị gia tăng bán ra" vào nhóm không chịu thuế. Cùng khoản đó còn có hàng dự trữ quốc gia do cơ quan dự trữ bán ra và các khoản thu phí, lệ phí theo pháp luật về phí và lệ phí.
Ranh giới nằm ở hai chữ "không kinh doanh". Doanh nghiệp thanh lý tài sản cố định vẫn phải tính thuế; người mua đồ cũ về bán lại thường xuyên là đang kinh doanh; "phí dịch vụ" doanh nghiệp tự đặt không phải là phí theo luật phí và lệ phí. Bài này đi qua từng vế, kèm ví dụ thanh lý và cách tự xác định mình ở phía nào.
Bốn vế của khoản 25 Điều 5
Khoản 25 đã được sửa hai lần, bởi Luật số 149/2025/QH15 và Luật số 09/2026/QH16, cả hai đều áp dụng từ 01/01/2026. Nội dung hiện hành có bốn vế:
| Vế | Nội dung | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1 | Hàng hoá, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh có doanh thu năm từ mức quy định của Chính phủ trở xuống | Luật 149/2025 đặt 500 triệu đồng; Luật 09/2026/QH16 giao Chính phủ quy định theo từng thời kỳ |
| 2 | Tài sản của tổ chức, cá nhân không kinh doanh, không phải là người nộp thuế giá trị gia tăng bán ra | Trọng tâm của bài này |
| 3 | Hàng dự trữ quốc gia do cơ quan dự trữ quốc gia bán ra | Người bán phải là cơ quan dự trữ quốc gia |
| 4 | Các khoản thu phí, lệ phí theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí | Chỉ phí, lệ phí có tên trong danh mục của luật đó |
Vế thứ nhất là chuyện của hộ kinh doanh và có mức doanh thu đang thay đổi. Mức đang áp dụng phải tra nghị định hiện hành của Chính phủ hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý; đừng dựa vào con số 200 triệu hay 500 triệu đồng trong các tài liệu cũ như thể chắc chắn còn hiệu lực. Bài này không đi sâu vế đó mà tập trung vào ba vế còn lại.
"Không kinh doanh, không phải người nộp thuế": ai thuộc nhóm này
Người nộp thuế giá trị gia tăng theo khoản 1 Điều 4 là tổ chức, hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ chịu thuế. Khoản 1 Điều 3 Nghị định 181 liệt kê cụ thể: doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức kinh tế của các tổ chức chính trị xã hội, doanh nghiệp có vốn nước ngoài, hộ, cá nhân kinh doanh, nhóm người kinh doanh độc lập và tổ chức, cá nhân khác có hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Người đứng ngoài danh sách đó là cá nhân dùng tài sản cho sinh hoạt của mình, và những tổ chức không có hoạt động kinh doanh như một số cơ quan hành chính, hội, quỹ không kinh doanh. Khi họ bán tài sản đã dùng, giao dịch không phát sinh thuế giá trị gia tăng. Ví dụ quen thuộc: một gia đình bán chiếc xe máy đang đi, một người bán lại chiếc máy tính cũ, một hội nghề nghiệp không kinh doanh thanh lý bàn ghế.
Lưu ý rằng không chịu thuế giá trị gia tăng không có nghĩa giao dịch không có nghĩa vụ nào khác. Chuyển nhượng nhà đất, xe cộ của cá nhân có thể phát sinh thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ theo luật riêng. Bài này chỉ nói về thuế giá trị gia tăng.
Doanh nghiệp thanh lý tài sản: vẫn phải tính thuế
Doanh nghiệp là người nộp thuế, nên tài sản của doanh nghiệp bán ra không thuộc vế thứ hai của khoản 25. Giả định công ty T theo phương pháp khấu trừ thanh lý một xe tải đã dùng với giá 300 triệu đồng chưa thuế. Để dễ theo dõi, giả định mặt hàng chịu 10%; thực tế cần kiểm tra mặt hàng có thuộc diện được giảm 2% trong thời gian chính sách còn hiệu lực hay không.
| Bước | Nội dung | Số tiền |
|---|---|---|
| 1 | Giá bán chưa thuế theo hợp đồng thanh lý | 300 triệu |
| 2 | Thuế giá trị gia tăng đầu ra | 300 × 10% = 30 triệu |
| 3 | Người mua thanh toán | 330 triệu |
| 4 | Người mua là doanh nghiệp theo phương pháp khấu trừ | Có thể khấu trừ 30 triệu nếu đủ điều kiện |
| 5 | Người mua là cá nhân | Trả 330 triệu, không khấu trừ |
Sai lầm hay gặp: kế toán nghĩ tài sản cũ, đã khấu hao hết, "bán như đồ thanh lý" nên không lập hoá đơn có thuế. Tình trạng cũ mới không làm thay đổi tư cách người bán; doanh nghiệp bán thì tính thuế trên giá bán. Ngoại lệ là khi bản thân tài sản thuộc một khoản không chịu thuế khác của Điều 5, ví dụ phần quyền sử dụng đất trong một nhà xưởng.
Ngược chiều, khi doanh nghiệp mua lại tài sản cũ của một cá nhân không kinh doanh, sẽ không có hoá đơn giá trị gia tăng và không có thuế đầu vào để khấu trừ. Giá mua là giá vốn đầy đủ.
Khi nào "bán đồ cũ" không còn là tài sản của người không kinh doanh
Mua về để bán lại. Người thu mua điện thoại, xe máy cũ về sửa rồi bán là đang kinh doanh. Hàng bán ra không còn là "tài sản của người không kinh doanh", nghĩa vụ của họ theo quy định dành cho hộ, cá nhân kinh doanh.
Bán thường xuyên, có tổ chức. Một cá nhân đăng bán đều đặn hàng chục món mỗi tháng trên sàn thương mại điện tử, có kho, có người đóng gói, khó còn được coi là bán tài sản đã dùng của gia đình. Không có ngưỡng số lần nào được ghi trong luật; cơ quan thuế xét theo thực tế hoạt động.
Sàn thương mại điện tử có thể khấu trừ, nộp thay. Khoản 5 Điều 4 Luật Thuế giá trị gia tăng giao tổ chức quản lý sàn giao dịch thương mại điện tử, nền tảng số có chức năng thanh toán khấu trừ, nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh trên sàn. Khoản 2 Điều 3 Nghị định 181 dẫn sang Nghị định 117/2025/NĐ-CP về quản lý thuế với hoạt động này. Nếu bạn chỉ thỉnh thoảng bán đồ cũ của mình mà sàn vẫn khấu trừ, hãy hỏi sàn và cơ quan thuế về cách xác định.
Cho thuê tài sản là hoạt động khác với bán. Vế thứ hai chỉ nói về bán tài sản. Cá nhân cho thuê nhà, cho thuê xe để lấy tiền là hoạt động kinh doanh cho thuê tài sản, áp quy định dành cho hộ, cá nhân kinh doanh.
Phí, lệ phí theo luật khác với "phí" doanh nghiệp tự đặt tên
Vế thứ tư chỉ áp cho "các khoản thu phí, lệ phí theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí". Đó là những khoản do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền thu theo danh mục của luật phí và lệ phí, ví dụ lệ phí cấp giấy tờ hành chính. Các khoản này không chịu thuế giá trị gia tăng.
Trong khi đó, trên hoá đơn của doanh nghiệp thường có những dòng mang chữ "phí": phí dịch vụ, phí giao hàng, phí đóng gói, phí xử lý hồ sơ. Đó không phải phí theo luật phí và lệ phí mà là một phần giá bán. Khoản 2 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng nói rõ giá tính thuế bao gồm cả khoản phụ thu và phí thu thêm mà cơ sở kinh doanh được hưởng. Một nhà hàng thu thêm "phí phục vụ" 5% trên hoá đơn thì phần đó cũng chịu thuế như tiền món ăn.
Ví dụ: hoá đơn ăn uống 1.000.000 đồng chưa thuế, phí phục vụ 50.000 đồng. Giá tính thuế là 1.050.000 đồng chứ không phải 1.000.000 đồng. Tách phí phục vụ ra để không tính thuế là sai, dù nó được gọi là "phí".
Hàng dự trữ quốc gia và hàng của cá nhân nhập về
Hàng dự trữ quốc gia: người bán quyết định. Vế thứ ba chỉ áp khi cơ quan dự trữ quốc gia bán ra. Doanh nghiệp mua lại số hàng đó rồi bán tiếp thì bán theo thuế suất của mặt hàng, không kế thừa tư cách không chịu thuế.
Hành lý trong tiêu chuẩn miễn thuế nhập khẩu. Điểm c khoản 26 Điều 5 cho hàng hoá trong tiêu chuẩn hành lý miễn thuế nhập khẩu không chịu thuế giá trị gia tăng ở khâu nhập khẩu. Vượt tiêu chuẩn thì xét theo quy định chung.
Quà biếu từ nước ngoài trong định mức. Điểm b khoản 26 cho quà biếu, quà tặng của tổ chức, cá nhân nước ngoài cho cá nhân Việt Nam trong định mức miễn thuế nhập khẩu không chịu thuế giá trị gia tăng. Định mức cụ thể theo pháp luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, không nằm trong Luật Thuế giá trị gia tăng.
Tài sản di chuyển trong định mức. Cũng theo điểm b khoản 26, tài sản di chuyển trong định mức miễn thuế nhập khẩu không chịu thuế giá trị gia tăng ở khâu nhập khẩu. Khi người đó bán lại tài sản này trong nước như tài sản đã dùng của mình, quay về vế thứ hai của khoản 25.
Tự xác định trước khi bán một tài sản
Bốn câu hỏi theo thứ tự dưới đây trả lời được phần lớn tình huống.
- Người bán là ai: doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ hay cá nhân kinh doanh (người nộp thuế), hay cá nhân, tổ chức không kinh doanh?
- Tài sản được dùng vào việc gì: sinh hoạt của chính người bán, hay là hàng hoá, tài sản phục vụ sản xuất kinh doanh?
- Có dấu hiệu kinh doanh không: mua về để bán, bán lặp lại, có tổ chức kho, quảng cáo?
- Tài sản có thuộc một khoản không chịu thuế khác của Điều 5 không, ví dụ quyền sử dụng đất?
Nếu câu 1 là người không kinh doanh và câu 3 là không, giao dịch thuộc vế thứ hai của khoản 25. Nếu người bán là doanh nghiệp, câu trả lời gần như luôn là có thuế, trừ phần thuộc khoản không chịu thuế khác. Tình huống lưng chừng, như cá nhân bán nhiều tài sản cùng lúc trước khi định cư nước ngoài, nên hỏi cơ quan thuế quản lý để có câu trả lời bằng văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Cá nhân bán xe máy cũ có phải nộp thuế GTGT không?
Không, nếu đó là xe của cá nhân không kinh doanh, không phải người nộp thuế giá trị gia tăng. Khoản 25 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng xếp tài sản của tổ chức, cá nhân không kinh doanh bán ra vào nhóm không chịu thuế.
Doanh nghiệp thanh lý tài sản cố định có chịu thuế GTGT không?
Có. Doanh nghiệp là người nộp thuế giá trị gia tăng nên tài sản bán ra không thuộc khoản 25 Điều 5. Doanh nghiệp lập hoá đơn và tính thuế trên giá bán theo thuế suất của mặt hàng.
Phí phục vụ của nhà hàng có tính thuế GTGT không?
Có. Đó không phải phí theo pháp luật về phí và lệ phí. Khoản 2 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng quy định giá tính thuế bao gồm cả phụ thu và phí thu thêm mà cơ sở kinh doanh được hưởng.
Ngưỡng doanh thu để hộ kinh doanh không chịu thuế GTGT là bao nhiêu?
Luật số 149/2025/QH15 đặt mức 500 triệu đồng một năm; sau đó Luật số 09/2026/QH16 giao Chính phủ quy định mức này theo từng thời kỳ, đều áp dụng từ 01/01/2026. Bạn tra nghị định hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý.
Bán đồ cũ thường xuyên trên sàn thương mại điện tử có phải là kinh doanh không?
Bán lặp lại, có tổ chức, hoặc mua về để bán lại thì khó còn được coi là bán tài sản của người không kinh doanh. Luật không ghi ngưỡng số lần; cơ quan thuế xét theo thực tế hoạt động.
Mua tài sản cũ của cá nhân thì doanh nghiệp có được khấu trừ thuế không?
Không có thuế để khấu trừ, vì cá nhân không kinh doanh bán tài sản không phát sinh thuế giá trị gia tăng và không lập hoá đơn giá trị gia tăng. Toàn bộ giá mua là giá vốn của doanh nghiệp.