GiaTang.comGia Tăng
Tra thuế suất VAT theo mặt hàng

Cách tự tra thuế suất VAT của mặt hàng mình bán: sáu bước từ luật tới hoá đơn

Tra thuế suất VAT theo đúng thứ tự: không chịu thuế, 0%, 5%, rồi 10% và lớp giảm 2%. Bảng 13 nhóm 5% của Luật Thuế GTGT 2024, ví dụ tra và cách hỏi cơ quan thuế.

A Vietnamese accountant sits at a wooden office desk with a laptop seen from behind and a closed folder, pen in hand, top down angle, calm morning light

Muốn biết một mặt hàng chịu thuế giá trị gia tăng bao nhiêu, hãy tra theo thứ tự loại trừ: trước hết xem nó có thuộc nhóm không chịu thuế ở Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 không, rồi tới nhóm 0% ở khoản 1 Điều 9, nhóm 5% ở khoản 2 Điều 9; không có tên ở các nơi đó thì là 10% theo khoản 3, và với mức 10% phải xét thêm chính sách giảm của Nghị định 174/2025/NĐ-CP.

Thứ tự này quan trọng vì luật được viết theo kiểu liệt kê: nhóm 10% là phần còn lại, không có danh sách riêng. Ai tra ngược, bắt đầu từ cảm giác "hàng này chắc 10%", sẽ bỏ sót các nhóm đặc biệt. Bài này đưa sáu bước tra, bảng tóm tắt 13 điểm của nhóm 5%, hai ví dụ tra từ đầu tới cuối và cách viết câu hỏi gửi cơ quan thuế khi còn chưa chắc.

Sáu bước tra theo đúng thứ tự

Áp dụng cho một mã hàng, một dòng dịch vụ. Mỗi bước có căn cứ để bạn ghi lại vào bảng danh mục mã hàng:

  1. Gọi đúng tên và bản chất mặt hàng, dịch vụ: nó là gì, làm từ gì, dùng vào việc gì, đã qua công đoạn nào. Tên thương mại hay tên trên báo giá chưa đủ.
  2. Đối chiếu Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng (26 khoản về đối tượng không chịu thuế) và Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Khớp thì dừng: không chịu thuế.
  3. Nếu bán cho người mua ở nước ngoài hoặc trong khu phi thuế quan, đối chiếu khoản 1 Điều 9 Luật, Điều 17 và Điều 18 Nghị định 181 về thuế suất 0% và điều kiện của nó.
  4. Đối chiếu 13 điểm của khoản 2 Điều 9 Luật và Điều 19 Nghị định 181 về thuế suất 5%. Khớp thì ghi 5%.
  5. Không khớp các bước trên: thuế suất 10% theo khoản 3 Điều 9.
  6. Với kết quả 10%, mở Phụ lục I, II của Nghị định 174/2025/NĐ-CP. Không thuộc nhóm loại trừ thì cơ sở khấu trừ ghi 8% cho hoá đơn lập từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026; hộ, cá nhân tính theo tỷ lệ được giảm 20% mức tỷ lệ.

Bước một chiếm phần lớn công sức và cũng là bước hay bị bỏ qua nhất. Cùng một chiếc máy, gọi là "máy sấy" thì chưa tra được; gọi đúng là "máy sấy nông sản" thì khớp ngay khoản 6 Điều 19 Nghị định 181.

Bước sáu có hạn dùng: sau 31/12/2026, nếu không có văn bản gia hạn, các dòng 8% quay về 10%. Đặt lịch kiểm tra văn bản mới vào cuối năm.

Bản đồ 13 điểm của nhóm 5%

Khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 có 13 điểm. Bảng này tóm tắt để bạn quét nhanh ở bước bốn; khi thấy mặt hàng có vẻ khớp, hãy đọc nguyên văn điểm đó và phần giải thích ở Điều 19 Nghị định 181.

ĐiểmNội dung tóm tắt
aNước sạch phục vụ sản xuất và sinh hoạt (trừ nước đóng chai, đóng bình, nước giải khát)
bPhân bón, quặng để sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích tăng trưởng vật nuôi
cDịch vụ đào đắp, nạo vét kênh mương ao hồ phục vụ nông nghiệp; chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cây trồng; sơ chế, bảo quản nông sản
dSản phẩm trồng trọt, rừng trồng (trừ gỗ, măng), chăn nuôi, thuỷ sản chưa chế biến hoặc chỉ sơ chế, ở khâu thương mại
đMủ cao su dạng mủ cờ rếp, mủ tờ, mủ bún, mủ cốm; lưới, dây giềng, sợi đan lưới đánh cá
eSản phẩm từ đay, cói, tre, nứa, lá, rơm, vỏ dừa, sọ dừa, bèo tây và hàng thủ công từ nguyên liệu tận dụng nông nghiệp; xơ bông đã chải; giấy in báo
gTàu khai thác thuỷ sản tại vùng biển; máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ sản xuất nông nghiệp
hThiết bị y tế; thuốc phòng bệnh, chữa bệnh; dược chất, dược liệu làm nguyên liệu sản xuất thuốc
iThiết bị giảng dạy, học tập: mô hình, hình vẽ, bảng, phấn, thước, com-pa
kHoạt động nghệ thuật biểu diễn truyền thống, dân gian
lĐồ chơi cho trẻ em; sách các loại (trừ sách không chịu thuế ở khoản 15 Điều 5)
mDịch vụ khoa học, công nghệ theo Luật Khoa học và công nghệ
nBán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở

Điểm "j" không có trong bảng vì cách đánh số điểm của văn bản bỏ qua chữ này. Danh sách là danh sách đóng: mặt hàng không thuộc điểm nào thì không phải 5%, dù trông "thiết yếu" đến đâu.

Hai ví dụ tra từ đầu tới cuối

Hai mặt hàng giả định của cửa hàng H, tra lần lượt qua sáu bước.

BướcNón lá bán ở cửa hàng lưu niệmBàn ghế gỗ công nghiệp
1. Bản chấtSản phẩm thủ công làm từ láĐồ nội thất làm từ gỗ đã chế biến
2. Không chịu thuế?Không có trong Điều 5Không có trong Điều 5
3. Thuế suất 0%?Bán cho khách trong nước: khôngBán trong nước: không
4. Nhóm 5%?Có: điểm e khoản 2 Điều 9; khoản 5 Điều 19 NĐ 181 nêu đích danh nón láKhông có điểm nào khớp
5. Nhóm 10%?Không cần xétCó, theo khoản 3 Điều 9
6. Giảm 2%?Không áp cho hàng 5%Tra Phụ lục I, II NĐ 174; không thuộc thì ghi 8% tới hết 31/12/2026
Kết quả5%10%, hoặc 8% trong thời gian giảm thuế

Ví dụ nón lá cho thấy giá trị của việc đọc Điều 19 Nghị định 181: khoản 5 liệt kê đích danh thảm đay, sợi đay, bao đay, thảm xơ dừa, chiếu đay, cói, chổi chít, dây thừng tre nứa, rèm, mành tre, trúc, nứa, chổi tre, nón lá, đũa tre, đũa luồng. Khi mặt hàng có tên đích danh như vậy, kế toán không phải suy luận gì thêm.

Hộ kinh doanh có cần tra thuế suất không

Hộ, cá nhân kinh doanh tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu theo khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng. Họ không nhân doanh thu với thuế suất 5% hay 10% mà nhân với tỷ lệ theo hoạt động: phân phối, cung cấp hàng hoá 1%; dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu 5%; sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hoá, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu 3%; hoạt động khác 2%.

Dù vậy, hộ vẫn cần tra mặt hàng ở hai chỗ. Chỗ thứ nhất là nhóm không chịu thuế: mặt hàng không chịu thuế thì không tính thuế giá trị gia tăng theo tỷ lệ. Chỗ thứ hai là chính sách giảm của Nghị định 174/2025/NĐ-CP: hộ chỉ được giảm 20% mức tỷ lệ cho hàng hoá, dịch vụ thuộc nhóm đang chịu 10% và không bị loại trừ. Một cửa hàng tạp hoá bán sách (5%) và bánh kẹo (10%) chỉ được giảm trên phần doanh thu bánh kẹo, nếu bánh kẹo không thuộc phụ lục loại trừ.

Ví dụ hộ P bán hàng hoá, doanh thu một quý 300 triệu đồng, trong đó 100 triệu là hàng thuộc nhóm 10% được giảm. Tỷ lệ 1% trên 200 triệu là 2 triệu đồng; phần 100 triệu được giảm 20% mức tỷ lệ, tức áp 0,8%, ra 800 nghìn đồng. Tổng 2,8 triệu đồng, chưa xét ngưỡng doanh thu không chịu thuế do Chính phủ quy định theo khoản 25 Điều 5.

Lưu kết quả tra vào bảng danh mục mã hàng

Tra xong mà không ghi lại thì tháng sau nhân viên khác lại tra từ đầu, và có thể ra kết quả khác. Một bảng danh mục mã hàng gọn nên có các cột sau:

CộtGhi gìVì sao cần
Mã hàng, tên đầy đủTên theo bản chất, không chỉ tên thương mạiĐể người khác hiểu đúng món hàng
NhómKhông chịu thuế, 0%, 5% hay 10%Để cài vào phần mềm lập hoá đơn
Căn cứĐiều, khoản, điểm của Luật và nghị địnhĐể trả lời khi bị hỏi
Giảm thuếCó thuộc nhóm được giảm theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP không, đến ngày nàoĐể đổi lại đúng lúc hết hiệu lực
Giấy tờ kèmGiấy phép, công bố, văn bản trả lời của cơ quan thuếĐể chứng minh bản chất mặt hàng
Ngày tra, người traNgày cập nhật gần nhấtĐể biết kết quả có trước hay sau lần luật thay đổi

Cột "ngày tra" nghe thừa nhưng rất có ích. Khi Luật 149/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026, chỉ cần lọc các mã tra trước mốc đó và thuộc nhóm nông sản hoặc phế liệu để rà lại, thay vì rà cả danh mục.

Khi hoá đơn đầu vào ghi khác kết quả bạn tra

Đừng chép theo nhà cung cấp. Thuế suất do bản chất mặt hàng quyết định, không do người bán trước đã ghi gì. Nhà cung cấp sai thì bạn cũng sai theo.

Hỏi lại căn cứ của họ. Gửi câu hỏi ngắn: mặt hàng này bên bán áp điểm nào, khoản nào? Nhiều trường hợp hoá ra họ có giấy tờ chuyên ngành mà bạn chưa thấy, ví dụ giấy chứng nhận đăng ký lưu hành thiết bị y tế.

Ghi lại cả hai kết quả. Trong bảng danh mục mã hàng, ghi thuế suất bạn tra được, thuế suất đầu vào đang nhận và lý do chọn. Lần kiểm tra sau sẽ thấy ngay vì sao.

Xử lý hoá đơn đã lập sai theo đúng thủ tục. Nếu phát hiện đã lập sai thuế suất, việc điều chỉnh hay thay thế hoá đơn làm theo pháp luật về hoá đơn, chứng từ hiện hành, không tự sửa tay trên bản đã gửi.

Hỏi cơ quan thuế khi hai bên vẫn khác nhau. Một văn bản trả lời gắn đúng mặt hàng giải quyết dứt điểm cho cả hai phía.

Cách viết câu hỏi gửi cơ quan thuế quản lý trực tiếp

Câu hỏi chung chung nhận câu trả lời chung chung. Một câu hỏi về thuế suất dùng được nên có đủ:

  • Tên mặt hàng, thành phần, công dụng, quy trình làm ra; ảnh chụp hoặc mô tả bao bì không có thông tin quảng cáo.
  • Giấy tờ chuyên ngành của mặt hàng nếu có: giấy phép lưu hành, công bố, đăng ký.
  • Người mua là ai: doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người tiêu dùng, tổ chức ở nước ngoài hay trong khu phi thuế quan.
  • Thuế suất bạn đang dự kiến áp và căn cứ bạn dựa vào (điểm, khoản, điều).
  • Câu hỏi cụ thể, một câu một ý: "Mặt hàng X có thuộc điểm e khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng không?"

Lưu văn bản trả lời vào hồ sơ mã hàng. Khi văn bản pháp luật thay đổi, như lần Luật 149/2025/QH15 sửa khoản 1 Điều 5 và khoản 5 Điều 9, hãy rà lại những mã hàng có liên quan thay vì giữ nguyên kết quả cũ.

Câu hỏi thường gặp

Tra thuế suất VAT nên bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ nhóm không chịu thuế ở Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, rồi nhóm 0% ở khoản 1 Điều 9, nhóm 5% ở khoản 2 Điều 9. Không có tên ở các nơi đó thì là 10% theo khoản 3 Điều 9.

Có danh sách hàng hoá chịu thuế suất 10% không?

Không có danh sách riêng. Khoản 3 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng áp 10% cho hàng hoá, dịch vụ không quy định tại khoản 1 và khoản 2, nên 10% là phần còn lại sau khi đã loại trừ các nhóm khác.

Nhóm thuế suất 5% gồm những gì?

Khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng có 13 điểm, từ nước sạch, phân bón, nông sản ở khâu thương mại, thiết bị y tế, thuốc, sách, đồ chơi trẻ em tới dịch vụ khoa học, công nghệ và nhà ở xã hội. Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP giải thích chi tiết.

Hộ kinh doanh có phải ghi thuế suất 5% hay 10% không?

Hộ tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu nên không ghi thuế suất như hoá đơn giá trị gia tăng. Tuy vậy, hộ vẫn cần biết hàng nào thuộc nhóm 10% để áp mức giảm 20% tỷ lệ theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP.

Mức giảm còn 8% áp dụng đến khi nào?

Nghị định 174/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026. Hoá đơn lập sau mốc đó quay về 10%, trừ khi có văn bản mới gia hạn; cần kiểm tra trước khi lập hoá đơn năm 2027.

Nhà cung cấp ghi thuế suất khác với kết quả tự tra thì làm sao?

Hỏi lại căn cứ điều, khoản của nhà cung cấp, đối chiếu giấy tờ chuyên ngành của mặt hàng. Nếu vẫn khác nhau, gửi câu hỏi bằng văn bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp và lưu văn bản trả lời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138