Hàng bán cho người mua ở nước ngoài qua sàn thương mại điện tử nước ngoài vẫn là hàng xuất khẩu được thuế suất 0%, nhưng thay cho hợp đồng với một nhà nhập khẩu, doanh nghiệp cần hợp đồng với nhà quản lý sàn, hoá đơn, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, tờ khai hải quan khi gửi hàng, tài liệu chứng minh đã giao hàng cho người mua ở nước ngoài, kèm phiếu đóng gói, vận đơn, chứng từ bảo hiểm nếu có. Danh sách nằm ở khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, chi tiết cho điểm c khoản 2 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.
Gửi hàng vào kho ngoại quan ở nước ngoài rồi mới bán, hoặc mang hàng đi bán tại hội chợ, triển lãm ở nước ngoài, mỗi kiểu có danh sách riêng tại khoản 2, khoản 3 cùng điều. Phần dưới đi qua từng kiểu, cách đối chiếu tiền sàn chuyển về, và hậu quả khi thiếu một mắt xích.
Vì sao bán qua sàn nước ngoài cần hồ sơ khác
Hồ sơ xuất khẩu thông thường xoay quanh một hợp đồng với một bên nhập khẩu, một tờ khai cho một lô hàng, và tiền về từ tài khoản của chính bên nhập khẩu. Bán qua sàn thì không có điều nào trong ba điều đó: người mua là hàng trăm cá nhân, mỗi người một đơn nhỏ; hợp đồng mua bán được giao kết bằng chức năng đặt hàng trực tuyến; tiền đi qua sàn hoặc đơn vị thanh toán của sàn trước khi về doanh nghiệp.
Vì vậy điểm c khoản 2 Điều 14 Luật giao Chính phủ quy định riêng điều kiện khấu trừ cho trường hợp xuất khẩu qua sàn thương mại điện tử ở nước ngoài. Khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đặt ra một nguyên tắc chung cho cả nhóm: doanh nghiệp phải có tài liệu chứng minh việc đã xuất bán hàng hoá ở ngoài Việt Nam. Mọi giấy tờ trong danh sách đều phục vụ câu hỏi đó.
Ví dụ giả định: xưởng gốm S bán bát đĩa thủ công trên một sàn nước ngoài, mỗi tháng vài trăm đơn. S gửi hàng ra nước ngoài theo từng đợt, sàn giao cho người mua và chuyển tiền về sau khi trừ phí. Toàn bộ hồ sơ của S phải nối được ba điểm: hàng rời Việt Nam, hàng tới tay người mua ở nước ngoài, tiền về tài khoản của S. Mắt xích nào đứt thì hai mắt xích kia cũng mất giá trị, vì người kiểm tra không ghép được lô hàng với tiền. Một cách hình dung dễ nhớ: mỗi đồng doanh thu khai là 0% phải truy ngược được về một đơn hàng cụ thể trên sàn, một đợt gửi hàng có tờ khai, và một khoản tiền có trong giấy báo có của ngân hàng.
Bộ hồ sơ khi bán cho người mua lẻ qua sàn nước ngoài
Khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP liệt kê, ngoài các điều kiện về hoá đơn và thanh toán tại Điều 25, Điều 26:
- Hợp đồng với nhà quản lý sàn để bán hàng trên sàn ở nước ngoài. Giao dịch với người mua phải đáp ứng quy định về giao kết hợp đồng bằng chức năng đặt hàng trực tuyến theo pháp luật thương mại, thương mại điện tử, giao dịch điện tử.
- Hoá đơn bán hàng hoá.
- Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Nếu doanh nghiệp ủy quyền cho nhà quản lý sàn thu hộ tiền từ người mua thì việc ủy quyền thanh toán phải được quy định trong hợp đồng với sàn.
- Tờ khai đã hoàn thành thủ tục hải quan khi gửi hàng ra nước ngoài.
- Tài liệu chứng minh giao hàng cho người mua ở nước ngoài.
- Phiếu đóng gói, vận đơn, chứng từ bảo hiểm hàng hoá nếu có.
Thứ hay thiếu nhất là tài liệu chứng minh giao hàng. Sàn thường có báo cáo đơn hàng ghi trạng thái đã giao, mã vận chuyển, quốc gia nhận; hãy tải báo cáo đó định kỳ và lưu cùng tờ khai của đợt gửi hàng tương ứng, vì nhiều sàn chỉ cho tải dữ liệu trong một khoảng thời gian nhất định.
Đối chiếu tiền sàn chuyển về với doanh thu
Sàn thường chuyển về một khoản gộp nhiều đơn sau khi trừ phí. Khoản 3 Điều 27 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đòi giải trình khi số tiền trên chứng từ thanh toán nhỏ hơn số phải thanh toán. Ví dụ giả định một tháng của xưởng S:
| Khoản | Số tiền | Ghi chú |
|---|---|---|
| Doanh thu bán hàng theo báo cáo đơn hàng của sàn | 500 triệu | Giá bán cho người mua, đối chiếu với hoá đơn |
| Phí dịch vụ sàn trừ trước | 60 triệu | Lấy từ báo cáo thanh toán của sàn |
| Phí chuyển tiền quốc tế | 2 triệu | Theo giấy báo của ngân hàng |
| Hoàn tiền cho đơn bị trả lại | 18 triệu | Kèm danh sách đơn và chứng từ hàng trả |
| Tiền thực về tài khoản của S | 420 triệu | Giấy báo có của ngân hàng |
Bảng đối chiếu này chính là văn bản giải trình khi số tiền về thấp hơn doanh thu: lý do là phí sàn, phí ngân hàng, hàng trả lại. Lưu kèm báo cáo thanh toán của sàn cho từng kỳ. Riêng khoản phí dịch vụ sàn là dịch vụ do nhà cung cấp nước ngoài cung cấp cho doanh nghiệp; nghĩa vụ khấu trừ, nộp thay thuế giá trị gia tăng cho khoản phí đó cần xem theo khoản 4 Điều 4 Luật và hỏi cơ quan thuế quản lý. Đơn bị trả lại về Việt Nam thì không còn là hàng đã xuất bán ở nước ngoài.
Gửi hàng vào kho ở nước ngoài rồi mới bán
Nhiều người bán gửi hàng số lượng lớn vào kho ở nước ngoài để rút ngắn thời gian giao. Khi đó, lúc hàng rời Việt Nam chưa có người mua. Khoản 2 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP xử lý trường hợp hàng đã gửi tại kho ngoại quan ở nước ngoài, đòi: hợp đồng xuất khẩu hàng hoá; hợp đồng ủy thác xuất khẩu nếu có; hoá đơn bán hàng; chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; tờ khai đã hoàn thành thủ tục hải quan khi gửi hàng ra nước ngoài; tài liệu chứng minh giao hàng cho người nhập khẩu ở nước ngoài, ví dụ tờ khai hải quan khi xuất hàng giao cho người mua của quốc gia gửi hàng hoặc tài liệu chứng minh hàng đã bán tại kho ngoại quan; phiếu đóng gói, vận đơn, chứng từ bảo hiểm nếu có.
Điểm mấu chốt về thời gian: hàng gửi đi trong tháng này có thể chỉ bán xong sau vài tháng. Hồ sơ chứng minh "đã bán ở ngoài Việt Nam" chỉ có khi hàng thực sự bán. Kế toán nên theo dõi tồn kho ở nước ngoài như một kho riêng, ghi rõ đợt gửi nào đã bán bao nhiêu, đã có tài liệu chứng minh tới đâu.
Kho của sàn có phải là "kho ngoại quan ở nước ngoài" theo nghĩa của nghị định hay không tuỳ cách vận hành của từng sàn và quy định nước sở tại. Đây là câu nên gửi cơ quan thuế quản lý trực tiếp kèm hợp đồng dịch vụ kho, thay vì tự mặc định.
Mang hàng đi bán tại hội chợ, triển lãm ở nước ngoài
Khoản 3 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP cho trường hợp hàng xuất bán tại hội chợ, triển lãm ở nước ngoài. Tài liệu chứng minh gồm chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; nếu thu tiền mặt ngoại tệ tại nước tổ chức hội chợ rồi mang về, doanh nghiệp phải có chứng từ kê khai với cơ quan hải quan về số ngoại tệ thu được do bán hàng mang về nước và chứng từ nộp tiền vào ngân hàng tại Việt Nam.
Ví dụ giả định: công ty T mang một lô đồ thủ công đi hội chợ, bán được một phần cho khách tham quan, thu tiền mặt. Khi về nước, nhân viên mang theo số ngoại tệ đó phải khai báo hải quan cửa khẩu, rồi nộp toàn bộ vào tài khoản công ty tại ngân hàng trong nước. Thiếu tờ khai ngoại tệ, hoặc tiêu một phần ở nước ngoài rồi chỉ nộp phần còn lại, là mất mắt xích.
Phần hàng không bán hết và mang về thì không phải hàng đã xuất bán. Nếu lô hàng đi theo diện tạm xuất để trưng bày, thủ tục tái nhập theo pháp luật hải quan; chỉ phần bán được mới được xét như hàng xuất khẩu. Lập bảng kê chi tiết hàng mang đi, hàng bán được, hàng mang về ngay khi kết thúc hội chợ, đừng để tới lúc khoá sổ quý.
Thiếu một mắt xích thì sao, và cách giữ hồ sơ đều tay
Khoản 9 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP áp chung cho các trường hợp đặc thù: hàng xuất khẩu đã có xác nhận của hải quan nhưng không đủ các hồ sơ khác thì không được khấu trừ thuế đầu vào, không phải tính thuế đầu ra. Với xưởng S, nếu thuế đầu vào của nguyên liệu, men, bao bì, vận chuyển gắn với doanh thu tháng là 30 triệu đồng, thiếu tài liệu chứng minh giao hàng là mất 30 triệu khấu trừ. Để tránh, làm đều mỗi kỳ:
- Mỗi đợt gửi hàng ra nước ngoài lập một mã đợt, gắn tờ khai, phiếu đóng gói, vận đơn vào mã đó.
- Hằng tháng tải báo cáo đơn hàng và báo cáo thanh toán từ sàn, lưu theo tháng.
- Ghép đơn hàng đã giao với mã đợt gửi hàng để biết đợt nào đã bán hết, đợt nào còn tồn ở nước ngoài.
- Lập bảng đối chiếu tiền về như mục trên và lưu cùng giấy báo có của ngân hàng.
- Kiểm hợp đồng với sàn còn hiệu lực và có điều khoản ủy quyền thu hộ; khi sàn cập nhật điều khoản, lưu bản mới.
- Cuối kỳ, chỉ đưa vào doanh thu 0% và đầu vào khấu trừ những phần đã có đủ chuỗi hồ sơ; phần còn thiếu ghi chú để bổ sung kỳ sau.
Nếu thấy chuỗi hồ sơ quá khó dựng với một sàn cụ thể, hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi mở rộng bán hàng trên sàn đó, vì quy mô càng lớn thì phần khấu trừ bị mất càng lớn.
Câu hỏi thường gặp
Bán hàng cho người mua lẻ ở nước ngoài qua sàn có được thuế suất 0% không?
Được, nếu là hàng hoá xuất khẩu và có đủ hồ sơ theo khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP: hợp đồng với nhà quản lý sàn, hoá đơn, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, tờ khai hải quan, tài liệu chứng minh giao hàng cho người mua ở nước ngoài.
Sàn nước ngoài thu tiền hộ rồi mới chuyển về có được coi là thanh toán không dùng tiền mặt không?
Được, với điều kiện việc ủy quyền cho nhà quản lý sàn thu hộ tiền từ người mua được quy định trong hợp đồng giữa doanh nghiệp và sàn. Tiền phải về tài khoản mang tên doanh nghiệp, kèm báo cáo thanh toán của sàn để đối chiếu.
Tiền sàn chuyển về ít hơn doanh thu vì bị trừ phí thì xử lý thế nào?
Lập bảng đối chiếu doanh thu theo báo cáo đơn hàng với tiền thực về, ghi rõ phí sàn, phí ngân hàng, hàng trả lại. Khoản 3 Điều 27 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đòi giải trình lý do khi số tiền thanh toán nhỏ hơn số phải thanh toán.
Gửi hàng vào kho ở nước ngoài thì khi nào được tính là đã xuất khẩu?
Khoản 2 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đòi tài liệu chứng minh giao hàng cho người nhập khẩu ở nước ngoài hoặc hàng đã bán tại kho ngoại quan. Hàng còn tồn trong kho chưa bán thì chưa có tài liệu này, nên theo dõi tồn kho ở nước ngoài riêng.
Bán hàng tại hội chợ nước ngoài thu tiền mặt thì cần giấy tờ gì?
Cần chứng từ kê khai với cơ quan hải quan về số ngoại tệ thu được do bán hàng mang về nước và chứng từ nộp số tiền đó vào ngân hàng tại Việt Nam, theo khoản 3 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Thiếu tài liệu chứng minh giao hàng thì có phải nộp thuế đầu ra không?
Theo khoản 9 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, hàng đã có xác nhận hải quan nhưng thiếu hồ sơ khác thì không phải tính thuế đầu ra, nhưng cũng không được khấu trừ thuế đầu vào gắn với hàng đó. Phần đầu vào này trở thành chi phí.