Hoạt động xây dựng, lắp đặt tính thuế giá trị gia tăng trên giá trị công trình, hạng mục hay phần việc bàn giao, chưa có thuế; nếu không bao thầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị thì chỉ tính trên phần giá trị xây lắp. Thuế phát sinh tại thời điểm nghiệm thu, bàn giao, không phụ thuộc chủ đầu tư đã trả tiền hay chưa, theo khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Thuế suất thông thường là 10% theo khoản 3 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Nhà thầu nhỏ và hộ kinh doanh tính theo tỷ lệ trên doanh thu: 3% nếu có bao thầu nguyên vật liệu, 5% nếu chỉ nhận khoán nhân công. Phần dưới đi qua cách xác định giá tính thuế, mốc thời điểm, các công trình không chịu thuế hoặc được 0%, giảm 2% và những chỗ hay vướng khi quyết toán.
Bao thầu hay không bao thầu: cùng công trình, giá tính thuế khác nhau
Giả định công ty xây dựng X nhận thi công nhà xưởng cho khách. Điểm g khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng và khoản 3 Điều 7 Nghị định 181 phân biệt hai cách nhận thầu.
| Khoản mục (triệu đồng, chưa thuế) | Phương án 1: bao thầu vật tư | Phương án 2: chủ đầu tư tự cấp vật tư |
|---|---|---|
| Vật liệu: xi măng, gạch, cát, đá | 1.200 | Chủ đầu tư tự mua |
| Thiết bị lắp đặt: điều hoà, thang máy | 600 | Chủ đầu tư tự mua |
| Nhân công, máy thi công, quản lý | 800 | 800 |
| Giá tính thuế của nhà thầu | 2.600 | 800 |
| Thuế 10% trên hoá đơn của nhà thầu | 260 | 80 |
Ở phương án 2, nhà thầu chỉ xuất hoá đơn phần xây lắp; vật tư do chủ đầu tư mua trực tiếp và nhận hoá đơn từ nhà cung cấp. Tổng thuế mà chủ đầu tư gánh không đổi nhiều, nhưng ai nhận hoá đơn đầu vào, ai được khấu trừ thì đổi hẳn.
Chỗ hay sai: hợp đồng ghi "không bao thầu vật tư" nhưng thực tế nhà thầu vẫn mua vật liệu phụ như thép buộc, que hàn, phụ gia rồi tính vào giá. Phần vật tư nhà thầu tự mua và bàn giao trong công trình vẫn nằm trong giá trị bàn giao; hợp đồng nên mô tả đúng phạm vi vật tư mỗi bên cấp.
Ví dụ dùng thuế suất 10% cho dễ theo dõi. Trong thời gian Nghị định 174/2025/NĐ-CP có hiệu lực, phần nào được ghi 8% phụ thuộc vào việc hàng hoá, dịch vụ đó có nằm ở Phụ lục I hay không (xem phần giảm 2% bên dưới).
Thuế phát sinh khi nào: nghiệm thu từng phần, tạm ứng và hoá đơn
Khoản 6 Điều 16 Nghị định 181 chốt thời điểm xác định thuế với xây dựng, lắp đặt (kể cả đóng tàu): là thời điểm nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục công trình, khối lượng hoàn thành hay phần công việc bàn giao, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Điều này khớp với điểm e khoản 2 Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng, nơi hoạt động xây dựng, lắp đặt được giao Chính phủ quy định thời điểm riêng.
Hệ quả thực tế thứ nhất: biên bản nghiệm thu khối lượng ký ngày nào thì thuế phát sinh vào kỳ đó. Nhà thầu nghiệm thu đợt 2 vào cuối tháng 6 nhưng chủ đầu tư hẹn tháng 9 mới trả tiền, thuế vẫn khai ở kỳ có ngày nghiệm thu. Nhiều đơn vị nhỏ chờ tiền về mới xuất hoá đơn là đang khai muộn.
Hệ quả thứ hai: khoản tạm ứng nhận trước khi thi công chưa phải là khối lượng bàn giao. Nếu chưa nghiệm thu và chưa lập hoá đơn, tạm ứng chưa làm phát sinh thuế. Ngược lại, nếu nhà thầu đã lập hoá đơn cho khoản tạm ứng theo yêu cầu của chủ đầu tư, thì phải khai thuế theo hoá đơn đã lập; khi nghiệm thu, phần đã xuất hoá đơn được trừ ra.
Hệ quả thứ ba liên quan đến giảm thuế: chính sách theo Nghị định 174 chỉ áp đến hết ngày 31/12/2026. Một hạng mục thi công trong năm 2026 nhưng nghiệm thu vào đầu năm 2027 sẽ áp thuế suất của thời điểm nghiệm thu. Nhà thầu nên rà các hạng mục chuyển tiếp qua năm và kiểm tra trước xem có văn bản gia hạn hay không, để điều khoản giá trong hợp đồng không bị lệch.
Công trình không chịu thuế và công trình được thuế suất 0%
Công trình dùng vốn đóng góp của nhân dân, viện trợ nhân đạo từ 50% trở lên. Khoản 12 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng đưa hoạt động duy tu, sửa chữa, xây dựng các di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh, công trình văn hoá, nghệ thuật, công trình phục vụ công cộng, cơ sở hạ tầng và nhà ở cho đối tượng chính sách xã hội vào diện không chịu thuế khi nguồn vốn này chiếm từ 50% tổng vốn trở lên.
Dưới 50% thì toàn bộ chịu thuế. Khoản 6 Điều 4 Nghị định 181 nói rõ: nếu vốn đóng góp của nhân dân, vốn viện trợ nhân đạo chiếm dưới 50% thì toàn bộ giá trị công trình chịu thuế, không tách phần. Vốn đóng góp của nhân dân được hiểu gồm cả vốn đóng góp, tài trợ của tổ chức, cá nhân.
Công trình công cộng phải là công trình không kinh doanh, không thu tiền. Điểm c khoản 6 Điều 4 Nghị định 181 giới hạn công trình phục vụ công cộng, cơ sở hạ tầng là công trình không phục vụ mục đích kinh doanh, không thu tiền. Một bãi đỗ xe thu phí dù do dân góp vốn không thuộc trường hợp này.
Xây dựng ở nước ngoài hoặc trong khu phi thuế quan. Điểm c khoản 1 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng xếp hoạt động xây dựng, lắp đặt công trình ở nước ngoài hoặc ở trong khu phi thuế quan vào nhóm thuế suất 0%. Nhà thầu cần hợp đồng với tổ chức trong khu phi thuế quan và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo khoản 2 Điều 18 Nghị định 181.
Nhà ở xã hội. Bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở chịu 5% theo điểm n khoản 2 Điều 9. Đây là khâu chủ đầu tư bán nhà; còn hợp đồng thi công mà nhà thầu ký với chủ đầu tư nhà ở xã hội có áp 5% hay không thì câu chữ luật không nói, nên hỏi cơ quan thuế trước khi xuất hoá đơn.
Nhà thầu nhỏ và hộ thợ xây: tỷ lệ 3% hay 5%
Doanh nghiệp xây dựng doanh thu dưới 1 tỷ đồng (không tự nguyện khấu trừ) và hộ, cá nhân nhận thầu tính thuế giá trị gia tăng bằng tỷ lệ nhân doanh thu, theo điểm b khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng. Ví dụ dưới giả định doanh thu một hợp đồng 400 triệu đồng.
| Kiểu nhận thầu | Tỷ lệ | Thuế phải nộp | Khi được giảm 20% mức tỷ lệ theo Nghị định 174 |
|---|---|---|---|
| Xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu | 3% | 12 triệu | 2,4% tức 9,6 triệu |
| Xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu (khoán công) | 5% | 20 triệu | 4% tức 16 triệu |
Doanh thu để tính là tổng tiền ghi trên hoá đơn bán hàng, gồm cả phụ thu, theo điểm c khoản 2 Điều 12. Một hợp đồng vừa bao thầu một phần vật tư vừa khoán công phần còn lại nên tách giá trị từng phần trong hợp đồng; không tách được thì cách xếp nhóm nên hỏi cơ quan thuế, vì chênh lệch giữa 3% và 5% là đáng kể.
Hộ thợ xây có doanh thu năm từ mức Chính phủ quy định trở xuống thì không chịu thuế giá trị gia tăng theo khoản 25 Điều 5 đã sửa bởi Luật 09/2026/QH16. Luật 149/2025/QH15 từng đặt mốc 500 triệu đồng; mức hiện hành phải tra nghị định đang áp hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
Cột giảm 20% chỉ áp cho dịch vụ thuộc diện được giảm, khi xuất hoá đơn trong thời gian Nghị định 174 có hiệu lực, và hoá đơn bán hàng phải ghi chú số tiền đã giảm theo điểm b khoản 3 Điều 1 Nghị định này.
Giảm 2% với hợp đồng xây dựng: dịch vụ và vật tư kim loại
Nghị định 174 giảm thuế cho các nhóm đang chịu 10%, trừ những nhóm ở điểm a, b khoản 1 Điều 1: viễn thông, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, sản phẩm kim loại, sản phẩm khai khoáng (trừ than), hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ xăng). Dịch vụ xây dựng không có tên trong danh sách khái quát này, nhưng danh mục chi tiết nằm ở Phụ lục I theo mã ngành, nên kế toán phải tra phụ lục chứ không suy từ tên gọi.
Ngành xây dựng vướng nhiều nhất ở vật tư kim loại. Thép, kết cấu kim loại, khung nhôm là "sản phẩm kim loại" ở nhiều mã trong phụ lục. Khi nhà thầu bán riêng vật tư (không phải giá trị công trình bàn giao), hoá đơn bán vật tư đó phải theo mức của chính mặt hàng. Khi vật tư nằm trong giá trị công trình trọn gói, thứ được bán là công trình; câu hỏi giá trị trọn gói đó được ghi 8% hay phải tách phần vật tư kim loại là câu nên gửi cơ quan thuế quản lý kèm hợp đồng, vì nó quyết định số thuế của cả công trình.
Điểm c khoản 1 Điều 1 Nghị định 174 nói việc giảm áp thống nhất ở các khâu nhập khẩu, sản xuất, gia công, kinh doanh thương mại. Với nhà thầu, điều đó có nghĩa hoá đơn đầu vào của cùng một mặt hàng có thể ghi 8% hoặc 10% tuỳ mặt hàng đó có bị loại trừ không; kế toán không nên ép nhà cung cấp ghi lại theo ý mình mà kiểm theo phụ lục.
Mốc hết hạn 31/12/2026 tác động mạnh tới ngành này vì công trình kéo dài nhiều năm. Hợp đồng nên có điều khoản "giá chưa thuế, thuế giá trị gia tăng tính theo quy định tại thời điểm nghiệm thu", để khi thuế suất đổi, hai bên không phải ký phụ lục giá.
Hồ sơ nên có để thuế công trình không bị hỏi lại
Khi cơ quan thuế kiểm tra một nhà thầu, câu hỏi thường xoay quanh việc doanh thu đã khai có khớp với khối lượng đã bàn giao hay không. Bộ hồ sơ dưới đây giúp trả lời nhanh.
- Hợp đồng ghi rõ phạm vi: bao thầu vật tư nào, thiết bị nào, phần nào chủ đầu tư cấp.
- Biên bản nghiệm thu từng đợt có ngày ký, giá trị khối lượng, khớp với hoá đơn đã lập cùng kỳ.
- Bảng theo dõi tạm ứng: đã xuất hoá đơn hay chưa, đã trừ vào đợt nghiệm thu nào.
- Hoá đơn đầu vào vật tư, thuê máy, thầu phụ, kèm chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo điểm b khoản 2 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng để được khấu trừ.
- Với công trình không chịu thuế theo khoản 12 Điều 5: giấy tờ chứng minh tỷ lệ vốn đóng góp của nhân dân, viện trợ nhân đạo và tính chất không thu tiền của công trình.
- Với công trình trong khu phi thuế quan: hợp đồng với tổ chức trong khu và chứng từ thanh toán qua ngân hàng.
Thuê máy thi công, giàn giáo của đơn vị khác là mua dịch vụ cho thuê tài sản; bên cho thuê xuất hoá đơn trên tiền thuê chưa thuế theo điểm d khoản 1 Điều 7. Phần thầu phụ thì thầu phụ xuất hoá đơn cho nhà thầu chính; nhà thầu chính vẫn xuất hoá đơn toàn bộ giá trị cho chủ đầu tư, không trừ phần của thầu phụ.
Câu hỏi thường gặp
Xây dựng chịu thuế GTGT bao nhiêu phần trăm?
Hoạt động xây dựng, lắp đặt chịu 10% theo khoản 3 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, trừ khi thuộc trường hợp không chịu thuế, 0% hoặc 5%. Từ 01/7/2025 đến hết 31/12/2026 có thể được ghi 8% nếu không thuộc Phụ lục I, II Nghị định 174/2025/NĐ-CP.
Nhà thầu chưa nhận tiền thì đã phải xuất hoá đơn, khai thuế chưa?
Có, nếu đã nghiệm thu, bàn giao. Khoản 6 Điều 16 Nghị định 181/2025/NĐ-CP xác định thời điểm tính thuế xây dựng, lắp đặt là lúc nghiệm thu, bàn giao, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.
Khoán nhân công xây nhà thì tính thuế trên giá nào?
Không bao thầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị thì giá tính thuế chỉ là giá trị xây lắp, không gồm vật tư, theo điểm g khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng. Nếu tính theo tỷ lệ trên doanh thu thì áp 5%.
Hộ kinh doanh xây dựng có bao thầu vật tư nộp thuế GTGT bao nhiêu?
Tỷ lệ 3% trên doanh thu theo điểm b3 khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng, nếu doanh thu năm vượt mức không chịu thuế do Chính phủ quy định. Khi được giảm theo Nghị định 174, mức tỷ lệ giảm 20%.
Công trình do dân góp tiền xây có phải chịu thuế GTGT không?
Không chịu thuế nếu là công trình thuộc các loại ở khoản 12 Điều 5 và vốn đóng góp của nhân dân, viện trợ nhân đạo chiếm từ 50% tổng vốn trở lên. Dưới 50% thì toàn bộ giá trị công trình chịu thuế theo khoản 6 Điều 4 Nghị định 181.
Thi công nhà xưởng cho doanh nghiệp chế xuất có được thuế suất 0% không?
Hoạt động xây dựng, lắp đặt công trình ở trong khu phi thuế quan thuộc nhóm 0% theo điểm c khoản 1 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng. Cần hợp đồng với tổ chức trong khu và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.