Doanh nghiệp, hợp tác xã có doanh thu hằng năm từ 1 tỷ đồng trở lên bắt buộc nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ; dưới 1 tỷ đồng thì tính trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu, trừ khi đăng ký tự nguyện khấu trừ; còn hộ, cá nhân kinh doanh luôn tính trực tiếp, không được chọn khấu trừ. Căn cứ là khoản 2 Điều 11 và khoản 2 Điều 12 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 (Luật số 48/2024/QH15), chi tiết tại Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Hai điểm hay bị bỏ qua: doanh thu 1 tỷ không tính theo năm dương lịch mà cộng từ kỳ tháng 11 (hoặc quý 4) năm trước tới hết kỳ tháng 10 (hoặc quý 3) năm hiện tại, và phương pháp đã xác định thì áp ổn định 2 năm liên tục. Phần dưới đi lần lượt: ai thuộc nhóm nào, cách cộng doanh thu, ví dụ hai công ty, ai được tự nguyện khấu trừ và nên cân nhắc gì trước khi đăng ký.
Bảng tra nhanh: đối tượng nào áp phương pháp nào
Bảng dưới gom các trường hợp trong Luật 48/2024 và Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Mỗi dòng ghi căn cứ để bạn tự mở văn bản đối chiếu:
| Đối tượng | Phương pháp | Căn cứ |
|---|---|---|
| Cơ sở kinh doanh có doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở lên (trừ hộ, cá nhân) | Khấu trừ, bắt buộc | điểm a khoản 2 Điều 11 Luật; khoản 1 Điều 21 Nghị định 181 |
| Doanh nghiệp, hợp tác xã doanh thu dưới 1 tỷ đồng, không đăng ký gì thêm | Tính trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu | điểm a1 khoản 2 Điều 12 Luật |
| Doanh nghiệp, hợp tác xã dưới 1 tỷ đồng, kế toán, hoá đơn, chứng từ đầy đủ, có đăng ký | Khấu trừ, tự nguyện | điểm b khoản 2 Điều 11 Luật; điểm a khoản 2 Điều 21 Nghị định 181 |
| Hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh | Tính trực tiếp theo tỷ lệ % | điểm a2 khoản 2 Điều 12 Luật |
| Tổ chức nước ngoài có cơ sở thường trú, cá nhân nước ngoài cư trú tại Việt Nam có doanh thu tại Việt Nam | Được đăng ký khấu trừ | điểm e khoản 2 Điều 21 Nghị định 181 |
| Tổ chức nước ngoài không có cơ sở thường trú chưa thực hiện đủ chế độ kế toán, hoá đơn | Tính trực tiếp theo tỷ lệ % | điểm a3 khoản 2 Điều 12 Luật |
| Hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý | Tính trực tiếp trên giá trị gia tăng, hạch toán riêng | khoản 1 Điều 12 Luật; Điều 22 Nghị định 181 |
| Chi nhánh mới của doanh nghiệp đang khấu trừ, khai thuế riêng | Theo phương pháp của doanh nghiệp | khoản 4 Điều 21 Nghị định 181 |
Dòng vàng, bạc, đá quý đáng chú ý: một doanh nghiệp đang khấu trừ vẫn phải tách riêng mảng vàng bạc để tính trên giá trị gia tăng. Nghĩa là một pháp nhân có thể chạy hai phương pháp cùng lúc cho hai mảng hoạt động khác nhau.
Điều kiện chung cho mọi trường hợp khấu trừ là thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ. Doanh thu đủ 1 tỷ đồng nhưng sổ sách không đạt thì vẫn là rủi ro bị cơ quan thuế xem xét lại, không phải tấm vé miễn khấu trừ.
Doanh thu 1 tỷ đồng được cộng từ đâu tới đâu
Điểm a khoản 1 Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định doanh thu hằng năm do chính cơ sở kinh doanh tự xác định, bằng cách cộng chỉ tiêu "Tổng doanh thu của hàng hóa, dịch vụ bán ra chịu thuế giá trị gia tăng" trên các tờ khai thuế giá trị gia tăng. Nếu khai theo tháng, bạn cộng từ kỳ tháng 11 năm trước đến hết kỳ tháng 10 năm hiện tại. Nếu khai theo quý, cộng từ quý 4 năm trước đến hết quý 3 năm hiện tại. Kết quả dùng để xác định phương pháp cho năm kế tiếp.
Lý do lấy mốc lệch so với năm dương lịch rất thực tế: đến tháng 11, doanh nghiệp đã có đủ số liệu 12 kỳ để biết năm sau mình thuộc nhóm nào, kịp chuẩn bị hoá đơn, phần mềm kế toán, cách báo giá trước ngày 1 tháng 1.
Cùng điểm a đặt thêm một câu ngắn nhưng nặng: thời gian áp dụng ổn định phương pháp tính thuế là 02 năm liên tục. Vậy nếu năm nay số cộng ra vượt 1 tỷ đồng, bạn áp khấu trừ cho hai năm tới; năm sau doanh thu có tụt xuống cũng chưa đổi ngay được.
Nguồn số liệu là tờ khai đã nộp, không phải sổ bán hàng nội bộ hay báo cáo quản trị. Tờ khai các kỳ có khai bổ sung thì bạn dùng số sau bổ sung. Cách cộng chỉ tiêu trong trường hợp vừa có doanh thu chịu thuế vừa có doanh thu không chịu thuế, hoặc có kỳ bỏ trống, nên hỏi thẳng cơ quan thuế quản lý trực tiếp và lưu câu trả lời.
Ví dụ: hai công ty, hai kết quả
Giả định công ty B và công ty C cùng khai theo quý. Số dưới đây là tổng chỉ tiêu doanh thu chịu thuế trên tờ khai, đơn vị triệu đồng, dùng để xác định phương pháp cho năm 2027:
| Kỳ khai | Công ty B | Công ty C |
|---|---|---|
| Quý 4 năm 2025 | 240 | 210 |
| Quý 1 năm 2026 | 230 | 200 |
| Quý 2 năm 2026 | 290 | 230 |
| Quý 3 năm 2026 | 320 | 260 |
| Cộng bốn quý | 1.080 | 900 |
| Kết quả | Khấu trừ bắt buộc năm 2027 và 2028 | Tính trực tiếp, trừ khi đăng ký tự nguyện khấu trừ |
Công ty B cán mốc 1 tỷ đồng nên phải chuyển sang khấu trừ từ đầu năm 2027 và giữ hai năm. Doanh thu quý 4 năm 2026 dù tăng hay giảm cũng không làm thay đổi kết quả này, vì quý 4 năm 2026 thuộc khung tính cho lần xác định sau.
Công ty C chỉ được 900 triệu đồng. Nếu C đã giữ sổ sách đầy đủ và muốn khấu trừ để khách hàng doanh nghiệp nhận được hoá đơn giá trị gia tăng, C có quyền đăng ký tự nguyện theo điểm a khoản 2 Điều 21. Nếu không đăng ký, C tính trực tiếp theo tỷ lệ % của Điều 12.
Một lỗi rất hay gặp là cộng doanh thu theo năm tài chính hoặc theo sổ bán hàng. Với công ty B, nếu ai đó cộng quý 1 tới quý 4 năm 2026 và quý 4 năm 2026 thấp, kết quả có thể ra dưới 1 tỷ, dẫn tới kết luận sai.
Ai được đăng ký tự nguyện khấu trừ
Khoản 2 Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP liệt kê các trường hợp cơ sở kinh doanh tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ, đều trừ hộ, cá nhân kinh doanh. Tóm lược lại:
- Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đang hoạt động, doanh thu chịu thuế dưới 1 tỷ đồng, đã thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, sổ sách, hoá đơn, chứng từ.
- Doanh nghiệp mới thành lập từ dự án đầu tư của một cơ sở đang khấu trừ.
- Doanh nghiệp mới thành lập có dự án đầu tư được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã mới thành lập có phương án đầu tư do người có thẩm quyền của doanh nghiệp quyết định, dù dự án không thuộc diện phải phê duyệt theo pháp luật đầu tư.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã mới thành lập có đầu tư, mua sắm, nhận góp vốn bằng tài sản cố định, máy móc, thiết bị, công cụ, dụng cụ, hoặc có hợp đồng thuê địa điểm kinh doanh.
- Tổ chức nước ngoài có cơ sở thường trú, cá nhân nước ngoài cư trú tại Việt Nam có doanh thu tại Việt Nam.
- Tổ chức kinh tế khác (không phải doanh nghiệp, hợp tác xã) hạch toán được thuế đầu vào, đầu ra.
Trường hợp thứ năm rộng hơn nhiều người nghĩ: chỉ cần một hợp đồng thuê mặt bằng hoặc một khoản mua sắm máy móc, công cụ là doanh nghiệp mới đã nằm trong diện được đăng ký. Hồ sơ, mẫu biểu, thời điểm đăng ký thuộc pháp luật quản lý thuế; bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước khi nộp.
Với doanh nghiệp mới chưa đủ 12 tháng hoạt động mà không thuộc diện tự nguyện, điểm b khoản 1 Điều 21 cho cách ước tính doanh thu năm: cộng chỉ tiêu doanh thu chịu thuế các tháng đã hoạt động, chia cho số tháng rồi nhân 12. Ra từ 1 tỷ đồng thì khấu trừ; dưới 1 tỷ thì tính trực tiếp trong 02 năm.
Hai phương pháp khác nhau ở những điểm nào
Trước khi quyết định đăng ký tự nguyện, nên đặt hai phương pháp cạnh nhau trên những điểm ảnh hưởng tới vận hành hằng ngày, không chỉ trên số thuế:
| Điểm so sánh | Khấu trừ | Tính trực tiếp theo tỷ lệ % |
|---|---|---|
| Công thức số phải nộp | thuế đầu ra trừ thuế đầu vào được khấu trừ (Điều 11) | tỷ lệ % nhân doanh thu (khoản 2 Điều 12) |
| Loại hoá đơn bán ra | hoá đơn giá trị gia tăng (điểm a khoản 1 Điều 16) | hoá đơn bán hàng (điểm b khoản 1 Điều 16) |
| Thuế đầu vào | được khấu trừ nếu đủ điều kiện Điều 14 | không khấu trừ, nằm trong giá vốn |
| Khả năng hoàn thuế | có, trong các trường hợp Điều 15 | không thuộc các khoản 1 đến 4 Điều 15 |
| Yêu cầu sổ sách | đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ | nhẹ hơn, nhưng vẫn phải đủ để xác định doanh thu |
| Khách hàng doanh nghiệp | nhận được thuế đầu vào để khấu trừ | không khấu trừ được phần thuế nằm trong giá |
Phần số học chi tiết (tỷ lệ 1%, 2%, 3%, 5% theo nhóm hoạt động, cách áp lên doanh thu) không nhắc lại ở đây. Điều cần thấy là khấu trừ hợp với nơi có nhiều chi phí đầu vào chịu thuế, khách là doanh nghiệp, hoặc có kế hoạch xuất khẩu, đầu tư lớn có thể dẫn tới hoàn thuế. Tính trực tiếp hợp với nơi bán lẻ cho người tiêu dùng, đầu vào ít hoá đơn.
Một cửa hàng bán lẻ nhỏ đăng ký khấu trừ chỉ vì nghe nói "được khấu trừ thì lợi" có thể chịu thêm việc sổ sách mà khách hàng của họ không hề cần hoá đơn giá trị gia tăng.
Chỗ hay nhầm và câu nên hỏi trước khi chốt
Hộ kinh doanh doanh thu lớn không tự chuyển sang khấu trừ được. Điểm a và b khoản 2 Điều 11 đều có cụm "trừ hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh". Hộ muốn dùng hoá đơn giá trị gia tăng thì con đường là thành lập doanh nghiệp, không phải đăng ký đổi phương pháp.
Mốc 1 tỷ là doanh thu chịu thuế trên tờ khai, không phải tổng tiền về tài khoản. Tiền vay, tiền góp vốn không phải doanh thu bán hàng. Ngược lại, doanh thu bán chịu đã xuất hoá đơn mà chưa thu tiền vẫn có trên tờ khai.
Đã đăng ký tự nguyện thì cũng phải giữ đủ hai năm. Quy định ổn định 02 năm áp cho phương pháp đã xác định. Đăng ký rồi thấy vất vả, muốn quay lại tính trực tiếp ngay năm sau là không đúng nhịp này.
Đổi phương pháp kéo theo xử lý thuế đầu vào cũ. Khoản 10 và 11 Điều 23 Nghị định 181 quy định riêng phần thuế đầu vào khi chuyển đổi; đọc kỹ trước khi đổi để khỏi mất phần được khấu trừ.
Câu nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Doanh nghiệp của mình đang được ghi nhận phương pháp nào, kỳ xác định gần nhất là năm nào, hồ sơ đăng ký tự nguyện cần gì và hạn nộp ra sao. Lưu lại câu trả lời bằng văn bản nếu có thể.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp doanh thu 900 triệu đồng có bắt buộc khấu trừ thuế GTGT không?
Không bắt buộc. Doanh nghiệp dưới 1 tỷ đồng tính trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu theo điểm a1 khoản 2 Điều 12 Luật 48/2024, nhưng được đăng ký tự nguyện khấu trừ nếu đã thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ.
Doanh thu 1 tỷ đồng để xác định phương pháp tính theo năm dương lịch phải không?
Không. Điểm a khoản 1 Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP lấy từ kỳ tháng 11 năm trước đến hết kỳ tháng 10 năm hiện tại nếu khai tháng, hoặc từ quý 4 năm trước đến hết quý 3 năm hiện tại nếu khai quý.
Phương pháp tính thuế đã xác định được giữ trong bao lâu?
Thời gian áp dụng ổn định là 02 năm liên tục theo điểm a khoản 1 Điều 21 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp mới ước tính doanh thu dưới 1 tỷ đồng cũng tính trực tiếp trong 02 năm, trừ khi đăng ký tự nguyện khấu trừ.
Hộ kinh doanh doanh thu trên 1 tỷ đồng có được chọn phương pháp khấu trừ không?
Không. Cả trường hợp bắt buộc lẫn tự nguyện khấu trừ tại khoản 2 Điều 11 Luật 48/2024 đều loại trừ hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh. Hộ tính thuế giá trị gia tăng theo tỷ lệ % trên doanh thu.
Doanh nghiệp mới thành lập chưa đủ 12 tháng thì tính doanh thu năm thế nào?
Cộng chỉ tiêu doanh thu chịu thuế trên tờ khai các tháng đã hoạt động, chia cho số tháng rồi nhân 12. Kết quả từ 1 tỷ đồng thì áp khấu trừ, dưới 1 tỷ thì tính trực tiếp, trừ khi thuộc diện và có đăng ký tự nguyện khấu trừ.
Công ty đang khấu trừ có mảng bán vàng thì tính thuế mảng đó thế nào?
Mảng mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý phải hạch toán riêng và tính trực tiếp trên giá trị gia tăng theo khoản 1 Điều 12 Luật 48/2024 và Điều 22 Nghị định 181/2025/NĐ-CP; các mảng khác vẫn khấu trừ bình thường.